1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen
Oblong vel met twee verschillende delen. Linker bladdeel: Een omkaderde houtsnede, niet gesigneerd, 253 x 166 mm. In het midden van de afbeelding, bovenin de kruin van een eik, staat een beeld van de Heilige Maagd, frontaal weergegeven, gehuld in een Spaanse mantel met het kind Jezus op haar linkerarm en een scepter in haar rechterhand. Aan de voet van de boom knielt links een vrouw nederig in gebed met een rozenkrans in haar handen. Rechts knielt een man, eveneens in gebed, met zijn handen samengevouwen; zijn vilten hoed en kruk liggen naast hem. Links op de achtergrond is de kerk van Onze-Lieve-Vrouw te zien, gebouwd in Scherpenheuvel door de aartshertogen Albrecht en Isabella in 1609. Een processie keert terug naar de kerk. Boven de houtsnede staat de titel: “Het Miraculeus Beéld van O.L.V. te Scherpenheuvel”. Onderaan het houtblok staat een gebed tot de Maagd. Rechter bladdeel: Een houtsnede zonder kader, niet gesigneerd, 250 x 132 mm, met de voorstelling van Jezus aan het kruis, terwijl Maria hartstochtelijk zijn voeten kust. Rondom het houtblok is een lang gebed afgebeeld, waarin wordt gevraagd om de zegen van de Heer over het huis. Boven het houtblok staat de titel: “Den Godzaligen Huyszegen van den zoeten Naem Jezus en zyne lieve Heyligen”. Onderaan het houtblok bevindt zich een gebed tot Jezus en een goedkeuringstekst: “Vidit Antverpiae 8 augustus 1755. F. J. Van Petegem, Lib. Cens.”
Prent 1: gevergeerd papier, zonder nummer, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS " Sjabloonkleuring oker, rood, bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder nummer, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van BREPOLS en DIERCKX, Zoon" Titel herzet met ander lettertype. Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood, groen en blauw Periode 1833 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, Franstalige versie, zonder nummer, met onderschrift "A Turnhout de la Fabrique de P. J. BREPOLS". Christus aan kruis andere houtsnede t.o.v. Nederlandstalige versie. Sjabloonkleuring oker, lichtbruin, roodbruin, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 4: houthoudend papier, met onderschrift "Turnhout - Brepols & Dierckx zoon". Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: 19de eeuws houten drukblok van de linkerzijde van bovenstaande prent.
Afbeelding 6: Volledige drukvorm van bovenstaande prent. Deze drukvorm is opgebouwd uit twee galvanische clichés omgeven door tekst die samengesteld is met losse loden letters. Dit geheel is omsloten en bij elkaar gehouden door het drukraam. Periode laat 19de eeuws.
Afbeelding 7: geel sjabloon voor inkleuring van deze prent Op dit sjabloon is zichtbaar dat voor het aanmaken van de sjablonen misdrukken van speelkaarten gebruikt werden. Op de achterzijde zijn de ruggen van de speelkaarten ook zichtbaar.
Afbeelding 8: lichtbruin sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 9: lichtblauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 10: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 11: bruin sjabloon voor inkleuring van deze prent
Brepols, P.J. (1817 - 1833) Brepols & Dierckx zoon (1833 - 1911)
Eerste bestelling in journaalboek 15/08/1817
Brepols herdrukte deze prent in een latere periode (1890 – 1930) met hetzelfde nummer, (deels) in lithografie, met behoud van het oorspronkelijke nummer.
Linkerdeel van de prent is vergelijkbaar met het vaantje dat uitgegeven werd door P.J. Brepols : Beginsel ende Voortgang van de Begangenisse tot Onze Lieve Vrouwe van Scherpenheuvel. Dit zelfde linkerdeel diende ook als voorbeeld voor een vroeg-lithografische prent van P.J. Brepols met als titel: Beeld van Onze Lieve Vrouw van Sherpenheuvel, vermaerd door Mirakelen / L'image de Notre Dame de Montaigu, rénomée par ses Miracles
Brepols verwerkte het rechterdeel van deze prent ook in twee aparte prenten, namelijk nr. 44 uit de religieuze reeks en prent zonder nummer met als titel Horlogie van de Passie Jesu Christi. Tevens gebruikte hij ditzelfde blok voor het rechter bladdeel van meerdere bedevaartsprenten. Zie religieuze reeks Nrs. 2, Het mirakuleus beeld van O.L.V. van Halle – Den godzaligen Huys-zegen, nr. 3, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer – den Godzaligen Huys-zegen, en nr. 4, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe Van der Linden tot Uden. In’t Land van Ravensteyn – Den godzaligen Huys-zegen.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.29 Onze-Lieve Vrouw van Scherpenheuvel
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.9 Huiszegen
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.3 Bedevaartsoorden 1.3.3.7 Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel
1. Heiligen cfr. nr. 202 van de profane reeks
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Koninklijke Bibliotheek van België.
2. Het mirakuleus beeld van O.L.V. van Halle – Den godzaligen Huys-zegen
Oblong vel met twee verschillende delen. Linker bladdeel. Een houtsnede met dubbel kader, niet gesigneerd, 260 X 187 mm. Aan de rechterzijde van de houtsnede staat een fantasievoorstelling van de hoofdingang van de kerk van Onze Lieve Vrouw van Hal (België). De kunstenaar behandelde het als dat van een renaissancegebouw, terwijl de kerk nog steeds grotendeels behoort tot de rijkste en meest elegante gotische spitsbogenstijl. Deze wordt bekroond door een hoge en mooie vierkante toren die een achthoekige koepel in moderne stijl draagt. Links, onder een baldakijn, draagt de Heilige Maagd in haar linkerarm kindje Jezus, en in haar rechterhand een scepter. Op zijn knieën, in smekende houdingen, links en rechts van de Madonna, een arbeider in werkkleding en een jongere. Voor het beeld twee personen met lichamelijk letsel, één ervan beweegt zich voort zonder benen, de andere loopt op krukken. Boven de houtsnede staat de titel: Het Miraculeus Beéld van O. L. V. van Halle, en onderaan een kort gebed tot de Heilige Maagd Maria. Rechter bladdeel. Een houtblok zonder kader, niet gesigneerd, 250 X 132 mm, voorstellende Jezus aan het kruis, met Maria die hartstochtelijk zijn voeten kust. Het houtblok wordt omringd door een lang gebed, als roep voor de zegen van de Heer over het huis. Boven het houtblok bevindt zich de titel “Den Godzaligen Huyszegen van den zoeten Naem Jezus en zyne lieve Heyligen”. Onderaan het houtblok, een gebed aan Jezus en approbatie: Vidit Antverpiae 8 augustus 1755. F. J. Van Petegem, Lib. Cens.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder nummer, met titel "Het miraculeus Beéls van O.L.V. te van HALLE", met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Aan de linkerzijde is enkel de houtsnede omkaderd met een dubbellijnig kader, de tekst valt buiten het kader. Bij de rechterzijde van de prent is zowel tekst als houtsnede gezamenlijk omkaderd door een dubbellijnig kader. Sjabloonkleuring oker, oranjebruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder nummer, met iets gewijzigde titel ten opzichte van prent 1 "Het Mirakuleus Beéld van Onze Lieve Vrouwe te HAL", met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS". Beide delen van de prent zijn omkaderd door één groot sierkader. Achteraan in pen de naam "Sr van den Berg", en vervolgens in potlood het jaartal "J824". Sjabloonkleuring geel, oker, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, Franstalige versie, zonder nummer, met onderschrift "A Turnhout de la fabrique de P. J. BREPOLS". Rechter houtsnede (Jezus aan het kruis) verschillend t.o.v. Nederlandstalige versie. Sjabloonkleuring geelgroen, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 26/05/1818
Brepols verwerkte het rechterdeel van deze prent ook in twee aparte prenten, namelijk nr. 44 uit de religieuze reeks en prent zonder nummer met als titel Horlogie van de Passie Jesu Christi. Tevens gebruikte hij ditzelfde blok voor het rechter bladdeel van meerdere bedevaartsprenten. Zie religieuze reeks Nrs. 1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen, nr. 3, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer – den Godzaligen Huys-zegen, en nr. 4, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe Van der Linden tot Uden. In’t Land van Ravensteyn – Den godzaligen Huys-zegen.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.17 Onze-Lieve-Vrouw van Halle
3. Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer – den Godzaligen Huys-zegen
Oblong vel met twee verschillende delen omringd door een sierkader. Linker bladdeel. Een houtsnede in kader, geen signatuur, 272 x 164 mm. Boven de houtsnede staat de titel: Het Mirakuleus Beéld van onze lieve Vrouwe te Kevelaer. Aan de bovenkant van het houtblok, beslaat een banier de hele breedte van de afbeelding en bevat de woorden: CONSOLATRIX AFFLICTORUM ORA PRO NOBIS. In het midden bevindt zich de gekroonde Maagd van Luxemburg, gehuld in een Spaanse mantel, ondersteund met haar linkerarm de gekroonde kindje Jezus die een wereldbol draagt. De heilige Maagd Maria houdt de scepter in haar rechterhand. Aan haar voeten een gevleugeld engelenhoofd en aan weerszijden daarvan twee ex-voto's, een hand en een voet. Onderaan het houtblok, in een kader, een Vlaams kwatrijn omlijst met rozetten en sierlijsten. Op de achtergrond, rond de heilige, staat links de zeshoekige kapel afgebeeld, rechts een nog groter gebouw en een groep pelgrims. Onderaan een kort gebed tot de Heilige maagd Maria. Rechter bladdeel. Een houtblok zonder kader, niet gesigneerd, 250 X 132 mm, voorstellende Jezus aan het kruis, met Maria die hartstochtelijk zijn voeten kust. Het houtblok wordt omringd door een lang gebed, als roep voor de zegen van de Heer over het huis. Boven het houtblok bevindt zich de titel “Den Godzaligen Huyszegen van den zoeten Naem Jezus en zyne lieve Heyligen”. Onderaan het houtblok, een gebed aan Jezus en approbatie: Vidit etc. Approbavit H. V. C. L.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-dr ukkery van P. J. BREPOLS" buiten het kader, zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, oranje, grijsbruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" buiten het kader, zonder nummer Sjabloonkleuring geel, roodbruin, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS". Dit onderschrift is binnen het kader geplaatst, zonder nummer. Titel van het linker bladdeel aangepast lettertype t.o.v. prent 1 en 2. Het woord KEVELAER in hoofdletters. Sjabloonkleuring grijs-roze, geel, rood, bruin, groen en zwart. Periode 1817 - 1833
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS". Dit onderschrift is binnen het kader geplaatst, zonder nummer. Titel van het linker bladdeel aangepast lettertype t.o.v. prent 1 en 2. Het woord Kevelaer in kleine letters, anders dan prent 3. Sjabloonkleuring grijs-roze, geel, rood, bruin, groen en blauw. Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 31/10/1817
Brepols verwerkte het rechterdeel van deze prent ook in twee aparte prenten, namelijk nr. 44 uit de religieuze reeks en prent zonder nummer met als titel Horlogie van de Passie Jesu Christi. Tevens gebruikte hij ditzelfde blok voor het rechter bladdeel van meerdere bedevaartsprenten. Zie religieuze reeks Nrs. 1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen, nr. 2. Het mirakuleus beeld van O.L.V. van Halle – Den godzaligen Huys-zegen en nr. 4, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe Van der Linden tot Uden. In’t Land van Ravensteyn – Den godzaligen Huys-zegen.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.21 Onze-Lieve-Vrouw van Kevelaer
4. Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe Van der Linden tot Uden. In’t Land van Ravensteyn – Den godzaligen Huys-zegen
Oblong vel met twee verschillende delen omringd door een sierkader. Linker bladdeel. Een houtsnede omringd door een dubbel kader, zonder signatuur, 232 x 157 mm. Bovenaan de titel: Het Mirakuleus Beeld van onze lieve Vrouwe van der Linden tot Uden, in het land van Ravensteyn. In het midden bevindt zich een lindenbooom die zich op een bepaalde hoogte vertakt, omringd door een palisade omheining. Een beeld van de Heilige Maagd, geplaatst op een halve maan, staat tussen deze takken. Ze houdt in haar linkerhand een scepter en draagt in haar rechterarm kindje Jezus die de wereldbol ondersteunt. Beiden dragen een kroon en aureool. Een banier met de woorden ONSE AERDE HEEFT HAER VRUCHT GEGEVEN PS 85, y 13 hangt in de lindeboom. Links op de voorgrond gaan een religieuze, een biddende pelgrim en een rennende hond. Twee groepen pelgrims, voorafgegaan door vaandels, gaan naar de voet van de boom. Op de achtergrond, aan de linkerkant staan een kapel en een kerk; aan de rechterkant wandelt een monnik met kap, en verder staan er een kapel, een boerderij, windmolens en een berg. Hier en daar door het hele landschap staan bomen met kegelvormig gebladerte. Onder het houtblok staat een kort gebed tot de Heilige Maagd. Rechter bladdeel. Een houtblok zonder kader, niet gesigneerd, 250 X 132 mm, voorstellende Jezus aan het kruis, met Maria die hartstochtelijk zijn voeten kust. Het houtblok wordt omringd door een lang gebed, als roep voor de zegen van de Heer over het huis. Boven het houtblok bevindt zich de titel “Den Godzaligen Huyszegen van den zoeten Naem Jezus en zyne lieve Heyligen”. Onderaan het houtblok, een gebed aan Jezus en approbatie: Vidit etc. Approbavit H. V. C. L.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring grijs-roze, geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift "Turnhout. -- BREPOLS & DIERCKX Zoon.". Aangepaste opmaak en rechter bladdeel tweetalig. Sjabloonkleuring grijs-roze, geel, rood, bruin, groen,blauw en roze. Periode 1833 - 1840
Brepols verwerkte het rechterdeel van deze prent ook in twee aparte prenten, namelijk nr. 44 uit de religieuze reeks en prent zonder nummer met als titel Horlogie van de Passie Jesu Christi. Tevens gebruikte hij ditzelfde blok voor het rechter bladdeel van meerdere bedevaartsprenten. Zie religieuze reeks Nrs. 1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen, nr. 2. Het mirakuleus beeld van O.L.V. van Halle – Den godzaligen Huys-zegen en nr. 3, Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer – den Godzaligen Huys-zegen.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.23 Onze-Lieve-Vrouw van der Linden te Uden
6. Het leven van den Heyligen Rochus, Belyder, Bezonderen patroon tegen de pest en de besmettelijke ziektens
In het midden van het vel staat een houtblok omgeven door een sierkader, niet gesigneerd, 256 x 108 mm. Centraal staat de heilige Rochus, met aureool, met in zijn linkerhand een staf waaraan een ijzeren beker is bevestigd, de rechterarm hangt langs het lichaam. Aan zijn voeten gebladerte; achter hem een liggende hond met een brood in zijn bek. Boven de houtsnede de titel “Het leven van den Heyligen Rochus, belyder,” gevolgd door de vermelding: Bezonderen patroon tegen de Pest en besmettelijke ziektens. Links en rechts van de houtsnede een biografie van de heilige en het verhaal van enkele van zijn wonderen. Onder het houtblok een gebed aan Sint-Rochus.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Spellingsaanpassing, titel herzet (minder letterspatiëring) en ondertitel gebed ander lettertype en corps. Sjabloonkleuring oker, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.56 Heilige Rochus
7. Litanie ter eeren van den H. Donatus, Martelaer, Beschermer tegen den Donder, Blixem, Onweder en Tempeesten
Een houtsnede met dubbel kader, geen signatuur, 196 x 265 mm. Centraal in de afbeelding staat Sint Donatus, met aureool en een tuniek met korte mouwen, een mantel op de schouders gegooid, in zijprofiel. Donatus zit geknield op de grond, blote armen uitgestrekt voor hem, in de houding van gebed. Zijn zwaard ligt voor hem op de grond. Links achter de heilige staat een gebouw waarvan we alleen de achtergevel kunnen zien, met een ommuurde tuin waarin twee bomen staan. Rechts, op de achtergrond staan een kerk, een kapel en twee huizen die één blok vormen. Bovenaan de afbeelding kleine ronde wolken. Bliksem doorkruist de lucht rond de heilige. Onder de houtsnede staat de titel “Litanie ter eeren van den H. Donatus Martelaer, Beschermer tegen den Donder, Blixem, Omweder en Tempeesten” gevolgd door een gebed ter ere van de Heilige Donatus. De gehele prent is omgeven door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS, op de groote Merkt" Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 01/08/1818
Glénisson en Van Genechten kopieerde deze prent van Brepols en bracht deze uit in hun religieuze reeks onder het nummer 9.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.20 Heilige Donatus
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en groen Periode 1817 - 1833
8. Het leven van den H. Antonius De Padua
Centraal op de prent staat een houtsnede dat omkaderd is, en waarbij de bovenste hoeken met een ronding uitgesneden zijn. In deze vrije hoeken staan kleine rozetten als ware het spijkers waarmee de afbeelding opgehangen is. Afmeting 256 x 111 mm. Onderaan de afbeelding een brede lijst. Onderaan de gevel van het klooster dat zich rechts op de achtergrond bevindt staat de handtekening van een graveur uit Rotterdam: LUBEEK. Op de voorgrond, staand en gezien vanaf driekwart, St. Anthonius, met een mollig gezicht, een bruin kleed afgezet met een capuchon dat door een touw omspannen rond de lendenen tot aan de grond reikt. De rechterhand draagt een lelie; op een stevig boek, op de linkerarm, zit het kind Jezus, de wereldbol vasthoudend met zijn rechterhand. Zowel Sint Antonius als het kind Jezus dragen een aureool. Achter de heilige, een klooster en de uitgestrekte leegte, deels omheind, van de Thebaide. Boven de houtsnede staat de titel “Het leven van den H. Antonius van Padua”. Links en rechts van de afbeelding wordt de biografie van deze heilige beschreven. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.8 Heilige Antonius van Padua
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Rijksprentenkabinet Amsterdam.
9. Heylige Brigida, / Bezondere Patroonersse tegen de besmettelyke ziektens van het Hoorn-Vee
Centraal staat een houtsnede hetwelk omkaderd is door een sierkader, geen signatuur, 184 x 250 mm. In een landschap, in het midden, staat de heilige Brigitta gekleed als een boerin. Ze strekt haar rechterarm uit en draagt in de linkerhand een ketel; een vuurschicht daalt schuin naar haar af. De heilige, met naast haar een melkkan, is omringd door drie koeien, een kijkt naar haar, een ander graast en de derde ligt aan haar voeten. In de linkerbovenhoek brengt een engel op wolken een tak met een handgreep. In de rechterbovenhoek staat een boom. Onder de houtsnede staat de titel “Heylige Brigitta, Bezondere patrooners tegen besmettelyke Ziektens van het Hoorn-Vee”, gevolgd door een gebed. Het geheel is omgeven door een sierkader. Hoewel de legende het leven van De heilige Birgitta van Zweden geeft, vertegenwoordigt het beeld niet deze, maar Saint Bridget (Birgitte of Brigide), patrones van Ierland, geboren rond het jaar 525. Dit merkwaardige beeld, is waarschijnlijk slechts een ruwe, maar getrouwe replica van een plaat die aan het einde van de achttiende eeuw werd uitgegeven door F. en C. Bontamps.
Ook met titel: Leven van de Heilige Brigitta, Weduwe
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. Brepols " (eerste versie) Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 01/07/1818
Glénisson en Van Genechten kopieerden deze prent en brachten deze uit in hun religieuze reeks onder het nummer 14.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.11 Heilige Brigitta, weduwe
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt de drukkery van Brepols en Dierckx Zoon" Sjabloonkleuring geel, rood, bruin, groen en blauw Periode 1833 - 1840
10. My dorst na Uwe Zaligheyd o Menschen
Oblong vel. In een sierlijk kader, drie houtsneden, niet ingelijst, geen signatuur. In het midden, Jezus aan het kruis met aureool, doornenkroon op hoofd dat naar rechts is gekanteld, bloedende wonden. Aan de voet van het kruis, op een bestrating ligt een schedel en de twee gekruiste botten. Hoogte van dit blok is 230 mm. De linker houtblok verbeeldt een dief gekoppeld aan zijn kruis, de rechterarm gaat achter de dwarsbalk, zijn voeten vastgebonden en genageld. Hoogte van dit blok is 229 mm. Op de rechterhoutblok hangt de andere dief met de armen over zijn kruis, maar de voeten alleen genageld. Hoogte van dit blok is 226 mm. Boven de houtsneden staat de titel “My dorst na uwe zaligheyd o menschen”, met daaronder een kort gebed. Tussen de houtblokken links een gebed “Korte overdenkinge van het lyden Christi” dat eindigt met Actum in Antwerpen, den 30 December 1760, ter ordonnantie van zyne Doorlugtigste Hoogweerdigheyd J. L. de Carvajal. Tussen de houtblokken rechts een gebed met als titel “Tot den gekruysten Jesus, om te verkrygen eene zalige dood”, gevolgd door een sluyt-gebed.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring grijs, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring roze, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.17 Christus aan het kruis
11. De Hemelvaart van de Heylige Maagd Maria, Moeder Gods - L'assomption de la Sainte Vierge Marie, Mêre de Dieu.
Binnen een sierkader, een houtsnede met sierkader, geen signatuur, 270 x 198 mm. Centraal op de afbeelding staat de maagd Maria met achter haar een groot aureool, zittend op wolken, armen wijd open, ondersteund door twee engelen. Om haar heen de hoofden van gevleugelde engelen. Boven de houtsnede de Nederlandstalige titel “De hemelvaert van de Heylige Maegd Maria, moeder Gods, onder de houtsnede de Franstalige titel “L’assomption de la Sainte Vierge Marie, Mêre de Dieu”. Elke titel wordt gevolgd door een legende van twee regels, ontleend aan de Heilige Schrift.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boekdrukkery P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oker, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boekdrukkery P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, groen en bruin Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.3 Hemelvaart van Maria
12. Het stalleken van Bethlehem, oft de geboorte Jesu Christi
Centraal staat een grote houtsnede omringd door een sierkader, niet gesigneerd, 233 x 193 mm. In een openluchtstal, in het midden, omringt het kind Jezus zich met een aureool met grote stralen die hem bijna volledig omhullen. Aan het hoofd van de kribbe leunt de Maagd maria met het bovenlichaam iets over het Kind. Met haar linkerhand houdt ze één van de hoeken van het laken vast. Rechts van de Maagd zit Sint Jozef. Achterin de stal zien we een ezel en een os. Aan de voet van de kribbe, links op de voorgrond, zit een herder met open armen in bewondering voor het goddelijke Kind. Een hond ligt aan zijn voeten en kijkt ook naar de pasgeborene. Achteraan, links van deze herder, een andere herder leunend op zijn staf met tussen hen in, linksachteraan, een boerenmeisje met een amfoor op haar hoofd. Op de achtergrond, leunend tegen een paal in de schuur, staat een lachende jongen met een vilten hoed op het hoofd. Al deze personages hebben hun ogen op Jezus gericht. In de achtergrond zien we verder een rieten dak en struiken. De houtsnede is omgeven door een lange Nederlandstalige legende. Dit alles is omkaderd met een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Sjabloonkleuring geel, grijs, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. De vier laatste regels van de linker kolom zijn in pastei gevallen en foutief terug opgebouwd waardoor woorden foutief worden weergegeven. Sjabloonkleuring geel, grijs, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhouut, nyt het Faekbri en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhouut, nyt het Faekbri en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring grijs, oranje, bruinrood en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 01/08/1820
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.2 Geboorte van Christus, aanbidding van de herders en van de drie koningen
13. Beeltenis van den vermaerden Boetprediker Pater Bernardus
Centraal staat een houtsnede, geen signatuur, 240 x 156 mm. Pater Bernard is vertegenwoordigd in profiel en staat op een zeer rudimentaire kansel. Hij draagt het kostuum van zijn orde, maar dan met een mooie klauw, het kruisbeeld in een ketting. Hij spreekt, zijn rechterarm plooit en strekt zich naar voren, en houdt in zijn linkerhand, die op de preekstoel rust, vellen papier. Boven het houtblok de volgende titel: Beeldtenis van den vermaerden Boetprediker Pater Bernardus, etc. Rondom een geschiedenis van het werk van de missies. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.64 Pater Bernard
14. Zeven Groetenissen tot de H. Moeder Anna
Centraal staat een houtsnede met sierkader, geen signatuur, 205 x 153 mm. Links , onder een portiek, driekwart en staand, Sint Anna met aureool, in een kostuum van de XVIe eeuw (fardegalijn in de vorm van een kegel). Ze leert het Kind van de Heilige Maagd lezen. Beiden dragen een aureool en staan bij een zuil van de portiek. Met haar linkerhand wijst ze het kind de woorden van het boek aan die ze openhoudt in haar handen. Een duif met zonnestralen staat in de rechterbovenhoek. Boven de houtsnede staat de titel “Zeven groetenissen tot de H. Moeder Anna”. Links en rechts van de houtsnede bevinden zich deze zeven groetenissen. Onderaan de houtsnede eindigt de prent met een “Litanie tot de heylige Moeder Anna”.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.7 Heilige Anna
Centraal staat een houtsnede zonder kader, niet gesigneerd, 155 x 180 mm. In het midden van een cirkel uitgevoerd door vierendertig gevallen engelen staat Lucifer, het onderlichaam bedekt met ruw haar, grote hoorns op het voorhoofd, gevorkte voeten, lange staart, houdt in zijn rechterhand de slang van Eva, in zijn linkerhand een vork met twee tanden. Hij leidt de dans. In de cirkel, rechts van de demon, spelen drie muzikanten, zijn trouwe en onafscheidelijke medewerkers, hun meest aanstekelijke deuntjes. Om hem heen, dansers, drinkers en de herbergier die een drankje inschenkt. Buiten de cirkel, in de bovenhoeken van het houtblok, links een vrouw knielend voor een Madonna in een boom; rechts een vroom koppel in gebed bij een Christus aan het kruis. De personen in deze beide hoeken smeken de Heer om deze onschuldige jeugd af te keren van de dans. In de onderste hoeken, links, huilt een vader van een gezin omdat die dans van zijn zoon een flierefluiter heeft gemaakt en zijn dochter haar eer heeft doen verliezen. Rechts bidt een moeder haar rozenkrans terwijl ze de kruisweg verricht, in de hoop dat haar kinderen tot inkeer komen en hun danslust verliezen. Bovenaan het vel staat de titel “Den duyvels dans”. Links en rechts uitleg bij de houtsnede. De uitleg van deze plaat is, zoals vermeld in de afbeelding, te danken aan Conrardus Clingius, theoloog in de orde van St. Franciscus, die leefde rond het jaar 155o; het werd goedgekeurd door St. Carolus Borromaeus in zijn tractaet tegen de Dans. Onderaan de prent een lied over het duivelse dansen. Het geheel van de prent is omkaderd door een eenvoudige dubbele lijnkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, zwaar kader rondom het geheel Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2:gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Het woord "DANS" in de titel is apart opgekleefd doordat de drukker hierin een fout maakte. Bij doorzicht merk je op dat eerst foutief het woord "DAS" stond, in plaats van DANS. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, Zwaar kader is nu vervangen door een dubbele lijnkader. Letterspatiëring van de titel ruimer t.o.v. prent 1 en 2. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Plaatsing onderschrift licht opgeschoven t.o.v. prent 2 Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 16/03/1820
Het houtblok is een kopie van een oudere prent. Een gelijkaardige prent, gebaseerd op een houtsnede uit de vijftiende eeuw, werd in het midden van de negentiende eeuw nog uitgegeven door de uitgever J. C. van Paemel, te Gent.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.5 Overige religieuze onderwerpen 1.3.5.3 Duivel en de dans
16. Het Leeven en de dood van den Heyligen Apostel Petrus
Centraal in de prent staat een houtsnede, zonder kader, zonder signatuur, 235 x 158 mm. In het midden van de afbeelding staat, driekwart naar links, Sint Pieter in tranen, de bovenkant van het hoofd is kalend, haar en baard zijn gekruld. Hij staat, handen in elkaar geklemd, met zijn rechterarm rustend op een klein altaar waar de symbolische sleutels elkaar kruisen. Achter hem kraait de haan op een zuil. Als natuurlijk omlijsting van de houtsnede staat links een olijfboom en rechts een palmboom. Boven de houtsnede staat de titel “Het leéven en de Dood van den Heyligen Apostel Petrus”. Om het houtblok heen een beschrijving van deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, onderschrift herzet t.o.v. prent 1 en ook het kaderstuk is anders samengesteld. (bovenste deel van het kader is nu het onderste deel) Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.53 Heilige Petrus
18. Leven Van Den Heyligen Paus en Martelaer Cornelius, Partroon tegen de stuypen, giftigheden en vallende ziekte
Centraal een houtsnede met dubbel kader, niet gesigneerd, 239 x 158 mm. In het midden, Sint Cornelius, in profiel naar rechts en staand, met de tiara, met juk en ratel. Hij houdt het pauselijke kruis in zijn rechterhand. Links en rechts van de heilige een hoge plant met kransvormige bladeren. Boven de houtsnede staat de titel: Leven van den H. Paus en Martelaer Cornelius, Patroon tegen de stuypen, gichtigheden en vallende ziekte. Rondom het houtblok staat een beschrijving van het leven van de heilige gevolgd door een oratie. Het geheel is omlijst door een dubbele lijnkader. Enkele relikwieën van de heilige Cornelius worden bewaard in Beerse, nabij Turnhout. Om deze reden zal de uitgever ongetwijfeld een prent van deze heilige hebben uitgegeven.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam en Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.15 Heilige Cornelius
19. Het laeste Avondmael dat Christus met zyne Apostelen gehouden, en dat hy hun de voeten gewasschen heeft
Centraal staat een houtsnede met dubbel lijnkader met tussenin een zware arcering, geen signatuur, 236 x 195 mm. Het onderwerp beslaat niet het hele oppervlak van het houtblok, maar een ruitvorm met afgesneden punten. Aan tafel, te midden van zijn discipelen zit Jezus met aureool en zegend het eten. Rechts van hem en staand, St. Petrus; links van hem en slapend, ellebogen op tafel, St. Johannes. Op de voorgrond en rechts, alleen op een houten bankje, grijpt Judas met zijn linkerhand de tas vast, de prijs van zijn verraad. Bovenaan aan het plafond hangen gordijnen, een Joodse lamp met drie vertakkingen en een mooi architectonisch monumentale zuil. Bovenaan, als titel: Het laeste Avondmael dat Christus met zyne Apostelen gehouden, en dat hy hun de voeten gewasschen heeft. Rondom deze houtsnede staat een beschrijving van het laatste Avondmaal. Het geheel is omlijst door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Turnhout, nyt het Fabriek en Boek drukkery van P. J. BREPOLS. (Aen de wet voldaen hebbende, zal den na-drukker deézer voôr de rechts-banken vervolgen.)", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Handschrift op achterzijde "D. B. Heslinga 1831" Sjabloonkleuring oker, oranjebruin en blauw Periode 1817 - 1833
Het Laatste Avondmaal is ook vertegenwoordigd in het fonds van de Turnhoutse uitgever Glénisson en Van Genechten onder het N° 160.
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.10 Laatste avondmaal
20. Trap des ouderdoms - Degrès des ages.
Oblong vel. Een ingelijst houtblok, geen signatuur, met gegraveerde tekst in het blok, 310 x 358 mm. Centraal in de houtsnede staat een piramide met negen graden en onderaan een centrale portiek. In deze portiek, een scène die het laatste oordeel vertegenwoordigt: Een zwevende engel blaast op de trompet, een demon trekt zich terug in de vlammen van zondaars, een engel trekt anderen eruit. Op de top, zittend op wolken, de onbewogen Drie-eenheid. Ingewerkt in het houtblok staat in loden drukletters boven de portiek: JUGEMENT UNIVERSEL. Rond de portiek drie kleine medaillons. Links het vormsel door de bisschop, in het midden verenigt een priester een koppel in het huwelijk, rechts de Eerste Communie. Tussen deze medaillons, links een ster, rechts een zandloper. Aan de voet van de piramide, links, een pasgeborene in zijn wieg. De beschermengel, een fakkel in zijn linkerhand, wikkelt het kind in zijn inbakerkleren. Rechts van de wieg een naakt 3-jarig kind. Hij geeft zijn hand aan een meisje dat samen met een jongetje in een karretje staat, 4 jaar oud. Rechts slaapt een oud echtpaar in een bed, armen op de deken. Een engel die naast het bed staat, laat hen de lucht zien, maar een demon, verstopt aan het voeteneinde van het bed, kijkt naar de oude man met een lange baard. In het houten paneel van het bed: “age d’enfance 100 ans”. Beginnend aan de linkerkant, hebben we achtereenvolgens op de graden de volgende leeftijden vertegenwoordigd door paren in verbeeldingen die specifiek zijn voor hun leeftijd. De inscripties die boven de personages zijn gegraveerd: age de l’adolescence, age de la jeunesse, age viril, age de discretion, age de maturité, age declinant, age de decadence, age caduc, age décrépitude. De leeftijden staan onder de personages gegraveerd: 10 ans, 20 ans, 30 ans, 40 ans, 50 ans, 60 ans, 70 ans, 80 ans, 90 ans. Aan elke kant van de houtsnede staat een boom met in zijn gebladerte een klein medaillon, die aan de linkerkant de ceremonie van de doop in de kerk vertegenwoordigt, het medaillon aan de rechterkant een begrafenis, of de zegening van de kist naar de begraafplaats. In de lommerrijke boom links pikken twee duiven elkaar, in de verdorde rechts zit een uil. Boven het houtblok staat de titel Trap des Ouderdoms – Degrès des ages.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Ornament tussen Nederlandstalige en Franstalige titel. Sjabloonkleuring geel, groen, rood en bruin Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Zonder nummer. Ornament tussen titel weggehaald, onderschrift herzet met ander lettertype. Sjabloonkleuring geel, rood, groen en bruin Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 01/02/1821
Gekopieerd van een prent in kopergravure, uitgegeven door Jean te Parijs.
3. Allegorie 3.1 Leven, liefde en dood 3.1.2 Trap des ouderdoms 3.1.2.3 Parentrap
21. De begraeffenis van onzen Zaligmaeker Jesus Christus
EERSTE TYPE. Centraal één grote houtsnede, met kaderlijn, met signatuur L. H. (Hendrickx), 270 x 185 mm. Op de voorgrond ligt Jezus op het graf. Om hem heen treuren en bidden de drie Maria's en maken zich klaar om hem te begraven. Maria Magdalena is te herkennen aan haar rode jurk. Wie de andere twee vrouwen zijn is niet helemaal duidelijk. De Maria in de blauwe mantel zou de moeder van Christus kunnen zijn, maar de evangelist Johannes noemt haar Maria Cleophas. De derde vrouw wordt meestal aangeduid als Maria Salome. Op de achtergrond het kruis waarrond een lijkwade is gewikkeld en waartegen een hoge ladder rust. Aan de linkerkant de tempel van Jeruzalem; Rechts een palmboom. Boven het houtblok, staat de titel “De begraeffenis van onzen Zaligmaeker JESUS CHRISTUS”. Links, rechts en onder het houtblok staat het verhaal van de begrafenis. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader. TWEEDE TYPE. Centraal een grote houtsnede met kader, geen signatuur, 245 x 192 mm. Op de voorgrond ligt Christus naakt, om hem heen de drie treurende Maria's. Op de achtergrond staat een kruis zonder lijkwade in een stormachtige lucht. Een hoge ladder leunt tegen het kruis. Als achtergrond, links een hoge berg, rechts een massa bomen. Boven het houtblok de titel “De Begrafenis van onzen Zaligmaker Jesus Christus”. Aan de rand en onder het houtblok dezelfde recitatie van de graflegging als die van het eerste type. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: EERSTE TYPE. Gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.19 Christus wordt in het graf gelegd
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Deventer Musea.
Centraal staat een houtsnede, met lijnkader, geen signatuur, 278 x 193 mm. Boven op een ladder, leunend over het kruis, heeftt Jozef van Arimathea met beide handen de lijkwade vast. Nicodemus en een heilige vrouw nemen het bijna naakte lichaam van Jezus in de armen. Maria Magdalena zit geknield aan de voeten van Jezus. Op de voorgrond, met haar hoofd rustend op haar rechterhand, ligt de treurende Heilige Maagd op haar zij. Aan de linkerzijde van de houtsnede staat een lange, smalle denneboom. Aan de rechterkant zien we de tempel van Jeruzalem. Boven het houtblok staat de titel “Jezus word afgenomen van ’t kruys”. Om het houtblok heen staat het verhaal van de kruisafname. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnh2ut, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.18 Kruisafname
26. Het Leven van de H. Maeget en Martelaeres Catharina
Centraal staat een houtsnede, in gepareld kader, niet gesigneerd, 240 x 157 mm. In het midden op de voorgrond staat de gekroonde Sint Catharina. Ze draagt een koninklijke mantel, in haar linkerhand draagt ze een palm, leunend op een gedeeltelijk gebroken wiel, afgedekt met gebogen punten. Haar rechterhand rust op het gevest van een zwaard. Aan weerszijden van het houtblok staan links en rechts een olijfboom. Boven het houtblok staat de titel “Het Leven van de heylige Maegd en Martelaeresse Catharina”. Het houtblok is omgeven door de tekst die het leven van deze heilige beschrijft. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring oker, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, onderschrift herzet Sjabloonkleuring oker, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.12 Heilige Catharina
27. Het Leven van den Heyligen Hubertus, Die gevierd wordt den 3 November
Centraal staat een houtsnede, met dubbel ijnkader, geen signatuur, 231 x 160 mm. Op de voorgrond, bij de ingang van een laan die naar een abdij leidt, zit Sint Hubertus geknield, gekleed als jager met jagerstas in de zij. Hij zit in aanbidding voor het hert dat tussen zijn gewei een kruisbeeld draagt. Hij houdt zijn linkerhand omhoog, de rechter op zijn geweer. Zijn hoed ligt voor hem. Links wandelt een voorbijganger, die net als hij een kostuum van het begin van de negentiende eeuw draagt. Rechts en links op de houtsnede staan hoge bomen. Boven het houtblok staat de titel “Het leven van den heyligen Hubertus, die gevierd word den 3 november”. Om het houtblok heen staat een beschrijving van Sint-Hubertus en een oratie aan deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-Drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, oranje en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.34 Heilige Hubertus
28. Het Leven van den Heyligen Joseph, bruydegom van de H. Moeder Maria
Centraal staat een houtsnede zonder kader, niet gesigneerd, 240 x 157 mm. In het midden staat St. Jozef, de blik naar de hemel gericht. Hij draagt in zijn armen het naakte kind Jezus met aureool. De heilige houdt in zijn rechterhand een bloeiende leliestengel. Bovenaan de houtsnede staan gevleugelde engelen omringd door kleine wolken. Een brede lichtstraal daalt af naar de heilige. Aan de zijkanten van de afbeelding staan twee mooie palmbomen. Aan de basis groeien planten. Bovenaan staat de titel “Het leven van den Heyligen Joseph, bruydegom.van de H. Moeder Gods”. Om deze houtsnede heen staat de tekst over het leven van deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.41 Heilige Jozef
29. Het Leven van de H. Maeget en Martelaeres Catharina
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift " TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Idem als nummer 26. Op het eerste zicht lijkt enkel de titel herzet in een ander lettertype (nu kapitalen gebruikt in de eerste titel, en de naam CATHARINA is minder uitgespatiërt. Verder is in de tekst slechts één kleine aanpassing gevonden, met name in de vierde laatste regel van de eerste kolom lezen we in de uitgave onder nr. 26: "Maer als hy ten lesten wederom tot hem zelven gekomen was,..." is nu "Maer als hy ten lesten wederom tot zyn zelven gekomen was,...". In de laatste regel in deze eerste kolom is hierdoor de naam "H. Maget" aangepast in "heylige Maget"
Centraal een grote houtsnede met kader, gesigneerd L. Hendrickx, 260 x 205 mm. In het midden staat het Lam Gods, omringd door een stralenkrans, met één van zijn voorpoten de met het kruis versierde standaard ondersteunend, liggend op het gesloten heilige boek. In de vier hoeken de symbolen van de Evangelisten. Onderaan links, de liggende os, rechts de leeuw, ook liggend. In de linkerbovenhoek een gevleugeld engelenhoofd met spandoek met de inscriptie JOANNAS. In de rechterbovenhoek een adelaar wiens banier de gegraveerde inscriptie draagt MATHEUS. De graveur verwarde deze twee evangelisten en zette deze bij de verkeerde symbolen. (symbool van Hohannes is de adelaar, symbool van Matheus is de engel) Onder het houtblok in loden drukletters staat LUCAS onder het rund, MARCUS onder de leeuw. Boven het houtblok staat de titel LAM GODS. Om de houtsnede heen staat een lang gedicht ter ere van het Paaslam, en twee kwatrijnen, die de goddelijke goedheid verheerlijken, bevestigd door de vier evangelisten wier symbolen in de afbeelding zijn weergegeven. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oranje en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van BREPOLS, en DIERCKX, Zoon". Tekst herzet met spellingsaanpassing en tekstuele aanpassingen. Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1833 - 1840
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.15 Lam Gods
Centraal staat een grote houtsnede met kader, gesigneerd aan de onderkant met L. Hendrickx, 231 x 203 mm. In het midden, zittend op een ezel, kijkt de met een stralenkrans omgeven Maagd Maria naar het kind Jezus dat in haar armen ligt te slapen. Rechts van hen staat Sint Jozef, die de ezel aan een touw vasthoudt. Achter hem staat een palmboom. Op de achtergrond, geeft een palmboom schaduw aan een tempel.Boven het houtblok staat de titel “De vlugt naer Egypten”, om het houtblok heen staat een gedicht ter ere van Sint Jozef, onderaan een gebed. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Onderschrift herzet in ander lettertype. Sjabloonkleuring geel, bruin, roodbruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Tekst onderschrift opnieuw herzet met ander lettertype. Ornamentkader gebroken in de rechterbovenhoek. Sjabloonkleuring oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.5 De vlucht naar Egypte
32. Het Leven van de Heylige Moeder Theresia de Jesus
Centraal staat een houtblok met kader, niet gesigneerd, 234 x 161 mm. Rechts op de houtsnede staat de Heilige Theresia, gekleed in het kostuum van haar orde en stralenkrans. Ze houdt de handen op haar borst, geknield aan een gebedenbank. Een engel die aan haar rechterzijde uit de hemel neerdaalt duwt een pijl in haar borst. Links op de plank van de gebedenbank waarop een leliestengel is geplaatst, ligt een opengeslagen boek, dat waarschijnlijk de wijsheid symboliseert die ze achterliet. Boven het houtblok staat de titel “Het leven van de Heylige moeder Theresia de Jesus”. Omheen de houtsnede staat de beschrijving van het leven van de heilige Theresia gevolgd door een tweetalig gebed tot de heilige.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkerye van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring oker, oranje, grijs en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.60 Heilige Theresia
33. De Martelie van de Heylige Maegd Barbara
Centraal staat een houtsnede, met kader, zonder signatuur, 230 x 136 mm. In het midden van de afbeelding staat Sint Barbara met stralenkrans en getooid in een tuniek die van voor opent. Onder deze tuniek draagt ze een jurk waarvan de plooien in het midden worden vastgehouden door een gesp. In haar rechterhand houdt ze een opengeslagen boek vast, met haar andere hand toont ze haar handpalm. Stralen dalen vanuit de hemel naar het hoofd van de heilige. Naast haar links een toren met bovenaan drie ramen, rechts een struik. Boven het houtblok staat de titel “De martelie van de Heylige Maegd Barbara”. Links en rechts van de afbeelding staat een lang verslag van het leven van de heilige. Onder het blok een tweetalig gebed tot de heilige Barbara, patrones van de goede dood.
Prent 1: met onderschrift "TURNHOUT - BREPOLS & DIERCKX zoon". Deze latere uitgave is tweetalig Nederlands en Frans. Sjabloonkleuring geel, groen, rood, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.10 Heilige Barbara
35. Kort verhael van het miraculeus H. Bloed onzes liefs heere Jesu Christi, Het welk zig eertyds vertoond heeft tot Boxtel
Centraal staat een houtsnede, met kader, zonder signatuur, 276 x 202 mm. Een rijk renaissancealtaar met aan de zijkant halverwege twee medaillons vastgehouden door engelen. Het linkse medaillon stelt de priester voor die de corporale (wit linnen doek waarop tijdens de eucharistieviering de gaven van brood en wijn worden geplaatst) tevergeefs uitspoelt met stromend water, in de buurt van een windmolen. De rechter medaillon stelt een monnik voor die op zijn sterfbed de biecht krijgt van dezelfde priester. Op het grote centrale tableau van het hoofdaltaar leest een priester de mis en stoot per ongeluk de kelk om; onmiddellijk krijgt de corporale de kleur van bloed. Achter de priester een misdienaar en de knielende gelovigen. Een allegorische figuur, een kelk in de hand, die het pausdom voorstelt, gezeten op de wereldbol omringd door wolken, vergezeld van twee engelen, van wie de een een tiara draagt en de ander het pauselijke kruis draagt, bekroont het altaar.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring oranje en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Titel herzet t.o.v. prent 1 en spellingsaanpassing in de tekst. Handschrift op achterzijde "Joseph Vleugels 6ieme 1915" Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 28/11/1822
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.5 Heilig Bloed van Boxtel
37. Het Leven van den Heyligen Martelaer Georgius
Centraal staat een houtsnede met lijnkader, zonder signatuur, waarschijnlijk een oud blok naar een model uit de 16de eeuw, 129 x 102 mm. Gezeten op een paardmet harnas steekt St. Joris, met een aureool en vol gezicht, als een Romeinse ridder de enorme speer die hij in zijn linkerhand houdt in de bek van een gevlochten draak aan de voeten van het paard. Links op de achtergrond een maagd met aureool op haar knieën en gevouwen handen, vergezeld van een klein dier (lam?), bij een versterkte burcht. In de ruimte tussen het blok en een tweede sierkader staan de inscripties: S. Georgius. Overwinnaer van den Helschen Draek, bid voor ons. Bovenaan staat de titel “Het Leven van den Heyligen Martelaer Georgius”. Rond het houtblok staat de tekst die het leven van Sint Joris vertelt. De laatste paragraaf is een notitie met vermelding van de drie locaties, Parijs, Rome en Keulen, waar relikwieën van de heilige zijn. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.29 Heilige Georgius (= Joris)
38. Hoe dat Jesus Christus is gekruyst geworden
Centraal staat een houtsnede met dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 270 x 190 mm. In het midden hangt Jezus met stralenkrans aan het kruis, doornenkroon op het hoofd, bloedende wonden aan handen en voeten. Maria Magdalena, gehurkt aan de voet van het kruis, rouwt. Haar rechterhand raakt de benen van Christus aan, haar linkerhand het kruis. Links van de houtsnede staat een wenende Sint-Jan, de rechterarm opgeheven. Rechts staat de wenende Heilige Maagd met de handen tegen elkaar geklemd. Links en rechts onder de dwarsbalk van het kruis vergezellen engelen gezeten op kleine ronde wolken de Verlosser. Deze twee engelen lijken de goede en de slechte misdadigers te vertegenwoordigen; de een is vrolijk en applaudisseert voor het aangrijpende schouwspel dat zich voor hem ontvouwt, terwijl de ander, in de houding van het gebed, doordrongen is van pijn voor het sinistere drama van Golgotha. Het geheel is omkaderd met een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring oker, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabrik en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Positie onderschrift binnen het kader (anders dan prent 1 waar dit buiten het kader geplaatst is) Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin, blauw en zwart Periode 1817 - 1833
Prent 3: onderschrift "TURNHOUT - BREPOLS & DIERCKX zoon". Met nieuwe tweetalige tekst en titel: "Hoe Jesus-Christus gekruyst is geworden - Comment Jésus-Christ a été crucifié". De Nederlandstalige tekst is herschreven. Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Centraal staat een houtblok, zonder kader, zonder signatuur, 243 x 155 mm. In het midden staat St. Paul, met kalende schedel, de rechterarm opgeheven en zijn vinger in de lucht, met zijn linkerhand een zwaard vasthoudend. Achter hem, rechts en op de grond, een opengeslagen boek of boekrol. Aan de linkerkant, de ingang van een grot met vuurtoren. Aan de zijkanten van het houtblok, als een natuurlijke omlijsting, links een olijfboom, rechts een palmboom. Aan de voet van elk van deze bomen, een struik. Deze aan de linkerkant wentelt zich rond de olijfboom. Boven het houtblok staat de titel “Leven van den H. Apostel Paulus”. Om het houtblok heen staat de tekst over het leven van de heilige. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.52 Heilige Paulus
41. Historie Van Het Alderheyligste Sacrament van Mirakel
Centraal staat een houtblok met kader, zonder signatuur, 203 x 164 mm. Een tabernakel onder een baldakijn. Twee putti houden de gordijnen van het baldakijn geopend. Twee cherubijntjes hangen naast de bolvormige koepel met kruis. Vooraan knielen twee engelen bij de geconsacreerde hosties. Boven de houtsnede de titel “Historie van het Alderheyligste Sacrament van Mirakel”. Links en rechts naast de houtsnede staat het verhaal van de gestolen hosties uit de Sint Catharinakerk van Brussel. Onderaan een “Gebed tot het Alderheyligste Sacrament”. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Beokdrukkeryvan P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oker, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Beokdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.7 H. Sacrament des Altaars
44. Den Godzaligen Huyszegen /Van den zoeten Naem Jesus, en zijn lieve Heyligen
Centraal staat een houtblok zonder kader, geen signatuur, 246 x 138 mm. Een Christus aan het kruis, doornenkroon en aureool, wiens gezicht het lijden uitdrukt. Zijn lichaam is naakt, zijn wonden bloeden, zijn hoofd rust op zijn rechterschouder, hij heeft een sluier om zijn lenden. Aan de voet van het kruis, Maria Magdalena, omhelsd en kust de voeten van haar Meester. Naast haar, tussen de kruiden van Golgotha, een schedel en twee botten in kruisvorm. Rondom de houtsnede, een lang gebed om de zegening van de Heer op het huis en zijn bewoners op te roepen. Onderaan een laatste gebed "gebed tot den zoete naam van Jesus".
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS " Sjabloonkleuring geel, oker, rood en blauw Periode 1817 - 1833
45. Hoe dat Pilatus Jesus aen de Joden vertoont heeft, zeggende tot hun, Aenziet den Mensch
Centraal staat een houtsnede met dubbele lijnkader, gesigneerd, 235 x 156 mm. Vooraan de afbeelding staat Jezus, gekleed in een mantel met een doornenkroon op zijn hoofd, de handen gekruist en vastgebonden. In zijn linkerhand houdt hij een scepter van riet. Deels achter Jezus staat Pontius Pilatus met donkere huidskleur en een tulband op zijn hoofd. Met een aarzelende blik wijst hij met de vinger naar de Verlosser wiens gelaatstrekken lijden en berusting uitdrukken. Om hen heen, op halvemanshoogte, staat een stenen muur. Links, in de stoep, het monogram A C (Alexander Cranendoncq). Onder het houtblok, staat in een sierlijke omkadering de inscriptie: ECCE HOMO. Boven het houtblok de titel “Hoe dat Pilatus Jesus aen de Joden vertoont heeft, zeggende tot hun; Aenziet den Mensch”. Rondom het blok staat het verhaal van Pilatus die Jezus aan de menigte toont. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 23/03/1820
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.13 Pilatus en Jezus
46. Gebed in den Nood tot de Alderheyligste Moeder Gods Maria om dagelyks te spreéken voor het Heylig beéld Van Haendel
Centraal staat een houtsnede met dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 182 x 154 mm. De afbeelding is verdeeld in twee ongelijke delen, waarvan de onderste een zwarte achtergrond heeft. Het bovenste blokdeel is vierkant van vorm. Een beeld van de gekroonde maagd is bevestigd aan de stam van een boom. De maagd Maria draagt een Spaanse mantel, een scepter in haar rechterhand en het gekroonde kind Jezus op haar linkerarm. Aan de voet van de boom draagt een groot hart de letters AMSR. Een engel houdt boven de maagd een bannier zonder inscriptie. Achter de boom staat een kerk waarvan de twee ingangen toegang geven tot de pelgrims. Een groep pelgrims komt de kerk binnen via de linker ingang, een andere is een paar stappen van de rechter ingang. Aan de linkerkant, aan de rand van een hol pad, een Calvarieberg. In de bovenkant van het onderste deel, behandeld als fries, zijn een groot aantal verschillende ex-voto's opgehangen: voeten, armen, krukken, harten, ogen enz. Knielende gelovigen bidden en smeken om hun genezing. Boven het houtblok staat de titel “Gebed in den Nood tot de Alderheyligste Moeder Gods MARIA om dagelyks te spreéken voor het Heylig beéld VAN HAENDEL”. Rondom de houtsnede staat een lang gebed tot Onze Lieve Vrouw. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.18 Onze-Lieve-Vrouw van Handel
48. Het Leven van den Heiligen Nicolaes, Bisschop van Myrrea, in Lycië. Beschermheilige der kinderen.
Centraal staat een houtblok omkaderd door een fijn sierkader, niet gesigneerd, 239 x 157 mm. In het midden van de houtsnede staat Sint Nicolaas, bebaard, mijter en in bisschopskostuum, zegent hij de kleine kinderen in de kom. De linkerhand draagt een sierlijke voluutstaf en drie zilveren beurzen. Aan zijn voeten, in een kom, staan drie kleintjes, een van hen heft de armen op en heeft de handen in gebedshouding. Links en rechts van de heilige staat een struik. Boven het houtblok staat de titel “Het Leven van den H. Bisschop NICOLAUS”. Rondom het houtblok een beschrijving van het leven van de heilige, een gebed tot Sinterklaas en een oratie. Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek - drukkerye van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift van wederverkoper "J.A. Aldag, S. Jansstraat J, n 251, Amsterdam". Vernieuwde tweetalige versie (Nederlands en Frans) waardoor de Nederlandstalige tekst volledig werd aangepast. Het zware ornamentkader rondom het geheel is nu vervangen door een fijne dubbellijnskader. (met nr. 37 i.p.v. 48) Sjabloonkleuring geel, rood, groen en blauw. Periode 1840 - 1860
In buitenlandse volksprenten wordt Sinterklaas bijna altijd weergegeven zoals in deze prent, met de kinderen in een kuip. Soms zien we ook een schip aan de horizon. Vlaamse en Nederlandse uitgevers tonen hem echter bij voorkeur in zijn kwaliteit als kindervriend, hetzij klimmend op de daken of passerend door de straten om zijn geschenken uit te delen. Voorbeelden hiervan zijn Brepols nr. 144, Brepols lithografische reeks nr. 5, Glénisson nr. 100, Glénisson nr. 111, Beersmans nr. 25 en Beersmans nr. 61.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.50 Heilige Nicolaas
49. Roosenkrans van Maria, Ingesteld en verkondigt door den heyligen Dominicus
In het midden van het vel, in een dubbele sierkader, een oud houtblok dat hoogstwaarschijnlijk werd gebruikt om een kerkboek te illustreren, omkaderd, niet gesigneerd, niet gekleurd, 66 X 55 mm. Onder het houtblok, binnen het dubbele kader staat de tekst “Bevel van Maria aen den Heyligen Dominicus”. Op een heuvel ontving de heilige Dominicus, gekleed in het kostuum van de Orde van de predikbroeders, een rozenkrans uit de handen van de Heilige Maagd, gezeten in heerlijkheid op een wolk. Het kind Jezus, dat in de armen van zijn moeder ligt, overhandigt nog een rozenkrans aan een groep trouwe geknielde gelovigen. Voor de heilige, op de heuvel, de wereldbol en de hond die de fakkel vasthoudt, beide kenmerken van de Dominicanen. Op de achtergrond een stadsgezicht. Het houtblok lijkt een kopie te zijn naar een kopergravure uit de vijftiende eeuw. Rond het centrale houtblok staan vijftien kleine elliptische medaillons zonder signatuur, 41 X 66 mm. De diverse gebeurtenissen zijn omkaderd door een omlijsting van rozen en stralen. We hebben de volgende onderwerpen ingedeeld in drie groepen: de vreugdevolle mysteries, de droevige mysteries en de glorieuze mysteries. Onderaan het vel staat een vers van Mattheüs (Hfdst 13, vers 11). Het geheel is omkaderd door een sierkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS". Tweetalige versie. De dubbele sierkader rond het centrale houtblok is vervangen door een dubbellijnskader. Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS". Tweetalige versie. Sjabloonkleuring geel, groen, rood en roze. Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 09/03/1822
De houtblokken gebruikte P.J. Brepols eveneens in het kerkboekje "Manier om Godvrugtelyk en met profyt der zielen te leézen het Heylig Roose-kransken van maria, ingesteld en verkondigd door den H. Dominicus" (app. 27 meêrt 1821) I. De Engelsche Boodschap - p. 10 II. De bezoekinge van maria - p. 11 III. De Geborte Christi - p. 12 IV. D'opdraeging Christi - p. 14 V. Jesus in den Tempel - p. 15 I. Jesus in 't Hofken van olyveten - p. 17 II. De Gesselinge Christi - p. 18 III. De Krooninge Christi - p. 19 IV. De Kruysdraeginge Christi - p. 20 V. De Kruyssinge Christi - p. 21 I. De Verryssenisse Christi - p. 23 II. De Hemelvaert Christi - p. 24 III. De Zendige van den H. Geest - p. 25 IV. De Hemelvaert van maria - p. 26 V. De Krooning van Maria - p. 27
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.14 De Rozenkrans
50. Het waer afbeeldsel van den Wandelenden Jood gelyk hy door Brussel trekkende, is te zien geweest op den 22 april 1674
Centraal staat een houtsnede in dubbel lijnkader,niet gesigneerd, 300 x 193 mm. Op de voorgrond wandelt de Jood met op het hoofd een hoge vilten hoed met een veer op de rand. Aan zijn voeten draagt hij prachtige trechterlaarzen, in zijn rechterhand houdt hij een wandelstok. Rondom het personage zijn verschillende onderwerpen gerangschikt. Linksbovenaan staat een hut dat tegen een berg aanleund. Aan de deur van de hut staat Christus die het kruis draagt. Hij wordt vervloekt door de wandelende Jood. Boven de deur staat de tekst “Marche donc”. Rechtsboven aan de voet van Golgotha, waarop twee kruisen staan, bezwijkt Christus onder zijn kruis. Een man helpt hem op te staan. Hieronder de tekst “ Jesus gaet op den berg van Kalvarien”. Linksonderaan staan vier gegoede burgers te luisteren naar het trieste verhaal de wandelende Jood . Net hierboven staat de tekst “Den wandelen Jood, spreékt met de inwoonders van Parys”. Aan de rechterkant, een kleine kapel met beeld van de heilige Maagd met op haar arm het kind Jezus. Een vrouw bidt, geknield op de trap. Bovenaan de houtsnede staat de titel “Het waer afbeéldsel van den WANDELENDEN JOOD gelyk hy door Brussel trekkende, is te zien geweest op den 22 April 1774. — Le vrai Portrait du Juif-Errant, tel qu’on l’a vu passer a Bruxelles en Brabant, le 22 Avril 1774”. Links en rechts van de houtsnede een “Nieuw beklag, op eene Jagt-vois” (een nieuwe klaagzang, te zingen op een jacht-melodie). Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring oranje en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS". Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 04/02/1822
Gekopieerd naar een prent "Le vrai portrait du juif-errant", uitgegeven door Hurez, Grande Place, à Cambrai, periode 1815 - 1817. Brepols nam ook de Franstalige tekst letterlijk over en vertaalde deze tevens in het Nederlands.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.5 Overige religieuze onderwerpen 1.3.5.11 De Wandelende Jood
51. Geloofweêrdige en by een vergaederde Beschryving der merkweêrdige Voorvallen, Weldaden en Heylige Verrigtingen van zyne doorlugtige Hoogheyd den Vorst Alexander van Hohenlohe
Centraal staat een houtsnede in langwerpig ovaal, zonder kader, niet gesigneerd, 190 x 152 mm. Voorstelling op buste van Alexander van Hohenlohe, gekleed in kerkelijke habijt met kraag, de stola op de linkerschouder, een halsketting met het kruis van de Orde van Malta. Boven het houtblok staat de titel “Geloofweerdige en by een vergaerde Beschryving der merkweerdige voorvallen, weldaden en heylige verrigtingen van zyne doorluchtige Hoogheyd den Vorst Alexander van Hohenlohe, Domheer van Olmutz Vicaris van het Bisdom Bamberg, en ridder van de Maltheser order”. Rondom het houtblok staat de biografie van de prins, het verhaal van enkele van zijn wonderen en zijn gebed voor het herstel van de zieken. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin, blauw en zwart Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 11/06/1822
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.1 Heilige Alexander van Hohenlohe
52. De Geesseling van onzen Zaligmaeker Jesus Christus
Centraal een houtsnede met lijnkader, geen signatuur, 276 x 194 mm. In een gewelfde kamer, in het midden, staat Jezus met aureool. Hij staat naakt, lendendoek om het middel geslagen, met de handen gebonden aan een kolom met daarboven een kapiteel versierd met bloemen en bladeren. Twee beulen slaan de licht voorover gebogen Jezus op de rug. De links op de afbeelding geplaatste beul draagt een kniebroek met gaatjes, draagt een muts en op de linkerheup een zwaard. Hij slaat met een zweep met verschillende riemen die hij met beide handen vasthoudt. De beul rechts, zijn haar naar achteren gehouden door een hoofdband, heeft takken in elke hand. Aan Jezus' voeten ligt zijn mantel op de grond. Rechts, op de achtergrond, door de deur, heeft men een uitzicht op de stad en de koepel van een tempel (van Jeruzalem?). Rondom de houtsnede staat het verhaal van de geseling van Jezus met onderaan nog een gebed opgedragen aan Jezus. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam, Ottema-Kingsma Stichting Leeuwarden, Fries Museum Leeuwarden en Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.11 Geseling van Jezus
53. Vermaeninge Dat men behoort zyn zelven te doen inschryven in het Broederschap van het heylig Roosen-kransken
Centraal staat een grote houtsnede in lijnkader, niet gesigneerd, 273 x 210 mm. In het midden van de afbeelding, in een ovaal gevormd door een rozenkrans, staat de gekroonde Heilige Maagd, staande op een halve maan. Ze draagt op haar rechterarm het kind Jezus met aureool die een rozenkrans offert. De Maagd overhandigt met haar linkerhand een rozenkrans aan de heilige Franciscus van Assisi, herkenbaar aan zijn stigmata en zijn kostuum, geknield, een geopend boek voor hem. Achter de monnik en deels door hem verborgen, Johannes de Doper in gebed, een staf in zijn armen. Links, in een smekende houding, de heilige Hiëronymus met de leeuw. Een andere heilige, met gevouwen handen, staat achter hem. Bovenaan de afbeelding, boven de Maagd en kind Jezus, de Heilige Geest in de vorm van een sprankelende duif en God de Vader te midden van wolken, waaruit engelen tevoorschijn komen die rozenkransen uitdelen. Boven de houtsnede staat de titel “Vermaeninge Dat men behoort zyn zelven te doen inschryven in het Broederschap van het heylig Roosen-kransken. 一 Exhortation Pour se faire inscrire dans la Confrerie du Rosaire”. Links en rechts van de houtsnede een aansporing om deel uit te maken van het broederschap van de Rozenkrans. Onderaan nog een tweetalig gebed.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder onderschrift, tweetalige versie. Sjabloonkleuring geel, bruin en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, tweetalige versie. Sjabloonkleuring geel, grijs, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
54. Pius VII… 4 REGELS; _ Leon XII / Benoemd Paus van Roomen den 27 September 1823
Oblong vel met twee delen en een prachtig sierlijk frame. Linker bladdeel. Een ingelijst medaillon, niet gesigneerd, 163 x 123 mm. Paus Pius VII in zijn fauteuil, biddend voor een afbeelding van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten dat aan de voet van een kruisbeeld ligt. Boven het houtblok de titel: Pius VII. Geboren te Cèsene den 14 augustus 1742. Paus gekozen den 14 Meert 1800. Gestorven den 28 augustus 1823. Onder het houtblok de Franse titel: Pius VII. Ne a Cesene le 14 Aout 1742. Elu Pape le 14 Mars 1800. Décédé le 28 Aout 1823. Rechter bladdeel. Een ingelijst medaillon, niet gesigneerd, met hetzelfde tafereel als het linker bladdeel, maar in spiegelbeeld. Boven het houtblok de titel : Leon XII. Benoemd Paus van Roomen den 27 september 1823, enz. Onder het houtblok de Franse titel: Leon XII. Elu Pape de Rome le 27 Septembre 1823., enz.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Deze prent is de eerste versie. Een tweede prent hiervan werd uitgegeven zonder afbeelding van de nieuwe paus.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.65 Paus Pius VII en Leon XII
Oblong vel in twee delen, omlijst door een sierlijk kader. De twee delen zijn eveneens afgescheiden door een sierlijke ornamentlijn. Linker bladdeel. Een ingelijst medaillon, niet gesigneerd, 163 x 123 mm. Paus Pius VII in zijn fauteuil, biddend voor een afbeelding van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten dat aan de voet van een kruisbeeld ligt. Boven het houtblok de titel: Zyne Heyligheid Pius VII. Opperhoofd der H. Kerke. Gebooren te Cèsene den 14 augustus 1742. Paus gekozen den 14 Meert 1800. Gestorven den 28 augustus 1823. Onder het houtblok de Franse titel: Sa Sainteté Pie VII. Souverain Pontief. Ne a Cesene le 14 Aout 1742. Elu Pape le 14 Mars 1800. Décédé le 28 Aout 1823. Rechter bladdeel. In twee talen de tekst voor “Vollen Aflaet vergund door zyne Heyligheyd Paus Pius den VII” en “Indulgence Plénière accordée par N. S. P. Pape Pie VII”.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, oranje en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Handschrift op achterzijde "Johannes Johannes Polder [18]34. Gaast den 10 Dezember 1834" Sjabloonkleuring geel, oranje en roodbruin Periode 1817 - 1833
Deze prent is de tweede versie, op de eerste versie staat ook de nieuwe paus afgebeeld. Deze verscheen onder hetzelfde nummer.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.65 Paus Pius VII
Zelfde houtblok als dat van nr. 8 van deze serie. Brepols gebruikte één houtblok voor twee verschillende heiligen. In prent nr. 8 gaat het over de heilige Antonius van Padua, in deze prent, nr. 56, gaat het over de Heilige Antonius Abt. Vermoedelijk gebruikte Brepols deze zelfde houtblok uit zuinigheid, en niet uit onwetendheid. Rondom de houtsnede staan de litanieën van Sint Antonius Abt, "beschermer van mens en dier tegen alle kwaadaardige ziekten en voor het behoud van de vruchten van de aarde”. Onder het houtblok staan verschillende gebeden en een gebed tot sint Antonius.
57. De geestelyke Loterye en gelukkige haeve voor d’afgestorvene Christene geloovige Zielen
Centraal bovenaan staat een houtsnede in lijnkader, geen signatuur, 135 x 202 mm. In de top, in het midden, in een stralenkrans een kelk met daarboven een kruishostie. Als een vuurgordijn dalen schuine stralen neer over de mensen. Aan de onderkant kronkelen menselijke vormen in de vlammen van het vagevuur en, hun armen heffend, verkondigen ze hun ondraaglijke lijden. Links, bovenaan het schilderij, strekken engelen hun handen uit naar rechtvaardige mensen om hen van het vuur te halen. In het midden en rechts strekken andere zondaars hun armen uit naar de kelk, een reddingsboei voor de zielen van de overleden gelovigen. Overal bewegen zielen van wie de proeftijd nog niet voorbij is, zich met wanhopige gebaren van de kelk af. Onder het houtblok staan de psalmen 50 “Miserere” en 129 “De Profundis” Rondom het houtblok staan de 68 categorieën dat de zondaars informeert voor wie men zal bidden. Een tekst aan het einde van de opsomming luidt: "Deeze godvrugtige en profytige Oeffeninge is ingebracht door den Doorlugtigsten en Hoogweerdigsten Heere Reginaldus, Bisschop des Hertogdoms Gelder. Anno 1698". Het lijkt erop dat Reginald, bisschop van het hertogdom Gelder, tegen het einde van de XVIIe eeuw, het idee had van deze spirituele loterij. Er wordt willekeurig een getal getrokken en vijf paternosters en vijf Avé Maria’s worden geciteerd voor de gelovige overledenen. Het geheel wordt omkaderd door een dubbele lijnkader, opgebouwd uit losse elementen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring oker en oranje Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift "Turnhout. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON". Tweede versie in Nederlands en Frans. Hierdoor vallen de psalmen onder het houtblok van de eerste versie weg. Eveneens heeft er een spellingsaanpassing plaatsgevonden. Sjabloonkleuring geel en oranje Periode 1840 - 1860
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.6 Geestelijke Loterij
58. Het Leven van den Heyligen Eligius Bisschop van Noyon, Patroon der Zilver en andere Smeders
Centraal staat een houtsnede met dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 263 x 187 mm. Op de voorgrond, in het midden, staat Sint Eligius in bisschopskostuum, stralenkrans en mijter, een kruis aan een lange ketting. Hij houdt in zijn rechterhand een sierlijke staf, in zijn linkerhand een hamer met daarboven een kleine kroon van goud. Aan zijn voeten twee stukken van goud, een kruik en een schaal. Op de achtergrond, links, in een open smederij gelegen aan een boom, slaat een ambachtsman de hamer op een aambeeld, een ander bedient de balg; op de grond liggen drie hoefijzers. Rechts, naast een boom, wordt door een hoefsmid met helper een hoefijzer aangebracht op de poot van een paard. Rondom de houtsnede staat de tekst over het leven van de heilige. Het geheel is omkaderd door een mooi versierd kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Met aangepaste titel waarbij de naam "Eligius" vervangen is door "Eloy". Handschrift op achterzijde "M. M. D. Bie. 1883" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood, grijs en blauw. Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Zeer getrouwe replica van een Franse religieuze prent. Deze prent werd uitgegeven door Glemarec, te Parijs, met het volgnummer 278.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.22 Heilige Eloy (= Eligius = Alo)
59. De veertien Statien van onzen Heere Jesus Christus
Middenin staan twee onder elkaar geplaatste houtblokken. De eerste, met dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 100 X 59 mm. vertegenwoordigt Jezus aan het kruis met, op de achtergrond, de muren van Jeruzalem. Onder het houtblok de tekst: O CRUX SPES UNICA. Hieronder het tweede houtblok, zonder kader, niet gesigneerd, 75 X 59 mm. stelt Onze-Lieve-Vrouw van de Zeven Smarten voor, zittend met stralenkrans rond het hoofd. Zeven zwaarden doorboren haar borst, vier rechts en drie links. Onder het houtblok de tekst: O Maria ! door uw lyden, Help ons doch ten allen tyden. Hieronder staat, tussen twee gekruiste takken, de Lijkwade van Veronica met het heilige gezicht van Jezus. Links, rechts en boven deze centrale blokken staan een reeks van veertien houtsneden, verbeeldende de verschillende kruiswegstaties, beginnend met Jezus' verschijning voor Pilatus en eindigend met het heilig graf waar Jezus werd begraven door Jozef en Nicodemus. Deze houtblokken hebben allen een dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 39 x 61 mm. Onder elke beeld, het nummer van de statie en de tweetalige uitleg van het passieverhaal. omheen dit geheel is een sierlijk kader geplaatst.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Tweetalige versie. Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Al deze houtblokken lijken eerder gebruikt te zijn in devotieboeken. Hetzelfde beeld verschijnt in de gewone serie van Brepols onder nr. 216. Een kopie werd uitgegeven door Delhuvenne onder het nummer 83 en Glenisson & Van Genechten met nummer 75.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.11 Kruisweg (de 14 Statiën van onzen Heer Jezus Christus)
60. Christus aan het kruis, omheen het kruis de emblemen van de passie
Bladvullend staat een groot houtblok, 357 x 305 mm. Bovenaan de houtsnede staat een gebogen rand waarin centraal de halo-driehoek van de Heilige Drie-eenheid wordt voorgesteld, links en rechts versierd met een lauriertak. In elk van de staande zuilen, links en rechts van het beeld, staan kandelaars met een brandende kaars. Hierboven staat een langwerpig decoratief patroon. Onderaan in de basis, in een centraal medaillon, het monogram van Christus; festoenen verbinden dit medaillon met de basis van de kandelaars. In het midden van de compositie hangt Jezus Christus vastgenageld aan een zeer laag kruis met boven hem de initialen I N R I. Jezus is gekroond met een doornenkroon en omgeven door een stralenkrans. Een lendendoek bedekt een deel van het lichaam. De voeten staan hier niet over maar naast elkaar vastgenageld. Om hem heen vinden we de Passiewerktuigen. Links de haan op de zuil, de rietstok, het zwaard met riem, de roede, de zweep met drie touwen, een fakkel, de spons, de emmer, een knots en de portemonnee van Judas waaruit geld rolt. Rechts een hoge ladder leunend op het kruis, de lans, de lijkwade van Veronica met het heilige gezicht, een lantaarn, de tang, de hamer, de doornenkroon, de drie dobbelstenen en de vier spijkers. Bovenaan de houtsnede, onder de dwarsbalk van het kruis, links de zon, rechts de maan. Aan de voet van het kruis kruipt een slang met drakenkop en kijkt naar een appel. Het geheel is omkaderd door een parelkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrnkkery van P. J. BREPOLS" (met nr. 61) Sjabloonkleuring geel, oranje, grijs en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.14 Ecce Homo
In het midden van het vel staan centraal twee boven elkaar geplaatste houtsneden, geen signatuur. De bovenste houtsnede vertegenwoordigt een reliekschrijn van Sint-Rombout in zilver, in de vorm van een graftombe. Aan de zichtbare kant van het reliek, links en rechts, tussen zuilen, twee figuren met engelenvleugels die Romeinse olielampen in hun handen houden. In het midden een scène die vissers voorstelt die het opgeviste lijk van Sint Rombout uit hun boot naar de oever brengen. Aan de oever roept Libert, die de heilige gered heeft, de hemel aan. Hij wordt omringd door nieuwsgierige mensen, gewapende mannen en een man met een brandende fakkel. Bovenop het schrijn ligt het beeld van de heilige gekleed in zijn bisschoppelijke gewaden. Midden in deze houtsnede de ingebeitelde naam S. RUMOLDI. Afmeting van het blok: 175 x 243 mm. De onderste houtsnede stelt de schedel van Sint Rombout voor, zoals deze zich in het reliekschrijn van Mechelen bevindt. Volgens de legende van de werden de relikwieën van de heilige in het jaar 1825 openbaar en canoniek overgebracht in een nieuw zilveren reliekschrijn. Vanaf deze tijd zal de tekening die in dit hout is gereproduceerd dateren. 134 x 189 mm. Links en rechts van de afbeeldingen staat het leven van deze heilige beschreven. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" (met nr. 63) Sjabloonkleuring geel, lichtgrijs, donkergrijs, paarsrood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" (met nr. 63) Sjabloonkleuring geel, lichtgrijs, donkergrijs, oranjerood en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.58 Heilige Rumoldus (= Rombaut)
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Collectie volksprenten Veldhoven.
63. Nieuw Liedeken van de deugryke Palsgraevin Genoveva, getrokken uyt een approbeérden Historie-boek. Stemme : Myn hertjen geeft zoo menigen zucht
Centraal staat een houtsnede met dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 261 x 191 mm. In een desolaat landschap, links op de voorgrond, zit Genoveva van Brabant peinzend, haar handen gevouwen op haar knieën. Ze zit voor een heuvel waarop twee bomen staan, bij de grot waarin ze haar toevlucht zocht. Ze is blootshoofds en draagt een losse empirejurk. Haar gehurkte kind leidt een hinde die naast haar staat. Een reekalf ligt aan de voeten van Genoveva. Rechts in de verte twee dennen. Boven de houtsnede staat de titel van de prent “Nieuw liedeken van de deugdryke palsgraevin GENOVEVA, Getrokken uyt eenen geapprobeérden Historie-boek”. Rondom deze houtsnede staat de tekst van het lied.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" (met nr. 73) Sjabloonkleuring geel, oranjebruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 31/07/1827
In de Nederlandstalige volksprenten uit de eerste helft van de negentiende eeuw werd het onderwerp verhalend gebracht in enkele prenten met verschillende kleine houtsneden. Zie hiervoor verder bij Delhuvenne, nr. 4, en eveneens bij Glénisson & Van Genechten nr. 108.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.27 Heilige Genoveva (van Brabant)
63. Cantique de Sainte Géneviève de Brabant. - Leven van Genoveva van Braband
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam en Groninger Museum
65. Wonder Kruis te Migné by Poitiers te zien geweest den 17 December 1826
Centraal staat een houtsnede met dubbel lijnkader, geen signatuur, 236 x 174 mm. Rechts op de voorgrond staan twee kale bomen. Aan de linkerkant staat een groep gelovigen, sommigen geknield. In het midden van de houtsnede, links op de drempel van de bescheiden dorpskerk met klokkentoren, staat de priester in koorhemd en een gendarme wijzend naar een mysterieus dat rechts in de lucht zweeft. Rechts bij de bomen zitten vele knielende en biddende gelovigen. Naast de kerk staat een hoog kruis van de missies. Rechts achteraan staan enkele huizen en boerderijen. Boven deze houtsnede staat de titel “WonderKruis te Migné by poitiers te zien geweest den 17 December 1826”. Rondom de houtsnede staat de tekst met het verhaal van deze gebeurtenissen. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Museum aan de Stroom Antwerpen en Koninklijke Bibliotheek van België.
Facturatiedatum van houtblok: 17/07/1829
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.16 Mirakuleus kruis van Migne
Oblong vel, paginavullend houtblok met dubbele lijnkader, geen signatuur, 249 x 312 mm. In een stal, in het midden, strekt het kind Jezus zijn armen uit. De tedere Maagd onthult het zorgvuldig om het te laten zien aan de enthousiaste herders, geknield of staand, rond de kribbe. Achter de maagd Maria staat St. Jozef staand en meditatief, met de arm leunend op een koe. De ezel eet hooi. Op de achtergrond, bovenaan de houtsnede, zegent een gevleugelde en naakte engel met open armen het tafereel. Aan zijn zijde komen de hoofden van gevleugelde engelen door de wolken kijken. Onder hem, in een lichtstraal, de woorden: GLORIA IN EXCELSIS DEO. We ontdekken links het omliggende platteland waar twee herders slapen, terwijl een derde al staat, gewekt door de stem van engelen. Op de vier hoeken, elk in een kwartcirkel, vier kleine onderwerpen. Bovenaan, links de Aankondiging, rechts de verschijning aan de herders, in hun slaap verrast door een engel die wolken voortdroeg. Onderaan, links, tonen Jozef en Maria Jezus aan de drie wijzen, rechts de vlucht uit Egypte. Boven het geheel staat de titel “Den Kersnacht – La Noël”.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Groninger Museum, Rijksprentenkabinet Amsterdam en Koninklijke Bibliotheek van België.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in voormalige collectie van Kuyk
Oblong vel. Centraal staat een houtsnede, geen signatuur, 289 x 342 mm. Op een lichte verhoging, in het midden en van voren gezien, Christus aan het kruis, stralenkrans en doornenkroon, lendendoek om het middel, bloedende wonden, over elkaar geplaatste voeten volgens de Vlaamse traditie. Rond het kruis, links een klagende Maria en Johannes. Rechts knielt een biddende Maria Magdalena, haar handen tegen elkaar geklemd. Links en rechts van afbeelding, hangen twee misdadigers aan hun kruis. Bovenaan een spandoek met de tekst “De Calvarie-berg. God ! zegene dit huys”. In de bovenhoeken van de houtsnede, links de zon, rechts de maan.
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.15 Kruisdraging (Calvarieberg)
68. Jesus-Christus geladen met zyn kruys - Jesus Christ chargé de sa croix.
Paginavullende houtsnede met lijnkader, geen signatuur, 369 X 314 mm. Op de voorgrond ligt Jezus, stralenkrans en doornenkroon op het hoofd, onder het gewicht van zijn kruis. Achter hem buigt een beul met ontbloot bovenlijf over hem heen en bedreigt hem met zijn vuist. Een andere beul loopt onder de ladder door die hij draagt, zijn hoofd tussen twee treden. Rechts een Romeinse soldaat, een speer in de ene hand, die met de andere hand het kruis optilt. Achter hem staan een soldaat gewapend met een schild en een andere figuur. Boven de houtsnede staat de titel “Jezus Christus gelaeden met zyn kruys. Jeses Christ chargé de sa croix”.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oker, oranje, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
69. Eer en lof zy voor eeuwig aen het alderheyligste Sacrament des Autaers. Loué et adoré soit le Trés-Saint-Sacrement de L’Autel à jamais
Centraal staat een houtsnede met dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 270 x 192 mm. In het midden van het altaar staat een grote monstrans in de vorm van een zon, die op de centrale houder (lunula) de hostie met het beeld van Christus aan het kruis draagt. Links en rechts van deze barokke stralenmonstrans zitten twee geknielde, biddende, engelen. Onder de monstrans, een hangend borduurwerk met daarop een duif met gespreide vleugels. Boven de houtsnede staat de titel “Geloofd en gedankt zy ten allen tyde het allerheyligste en zeer goddelyk Sacrament !”. Het geheel is omkaderd door een zwaar sierlijk kader.
Prent 1: met onderschrift "Uyt het Fabriek en Boekdrukkery van BREPOLS en DIERCKX ZOON". Met vernieuwde titel: "Geloofd en gedankt zy ten allen tyde het allerheyligste en zeer goddelyk Sacrament! - Loué et adoré soit à jamais le très-saint Sacrement de l'Autel". Sjabloonkleuring geel, roze, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Deze prent is overgenomen uit Franse prenten, met name gepubliceerd door Letourmi in Orleans, Garnier-Allabre in Chartres en Hurez in Cambrai.
Centraal staat een bijna paginagrote houtsnede met lijnkader, niet gesigneerd, 273 x 262 mm. In het midden, leunend tegen het kruis, zit een wenende Heilige Maagd, het hart doorboord door zeven zwaarden (ter hoogte van de keel, sic.) Ze ondersteunt met de benen het lichaam van haar zoon, Jezus. Een engel ondersteunt een van de bloedende handen. Aan de voeten van de Maagd, op de grond, de doornenkroon, de tang, de drie spijkers en de hamer. In het midden van het kruis hangt een medaillon met de gegraveerde inscriptie: La Sainte croix de Jesus Christ. Een ladder leunt tegen het kruis. Links een heuvel. Onder de houtsnede staat een kort gebed tot N. D. van de Zeven Smarten. Bovenaan de titel O. L. Vrouw van de zeven weeën. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Groninger Museum en Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.31 Onze-Lieve-Vrouw van zeven weeën
72. De Doop – Het Vormsel – Het H. Sacrament des Altaers – De Biecht – Het H. Oliesel – Het Priesterschap – Het Huwelyk. Reeks van zeven verschillende prenten
Suite van zeven langwerpige prenten die de zeven sacramenten voorstellen die door Jezus Christus zijn ingesteld: doopsel, vormsel, heilig sacrament, de biecht, heilig Oliesel, priesterschap en het huwelijk. Centraal staat telkens een grote houtsnede in lijnkader, geen signatuur, 195 x 277 mm. Onder het houtblok de titel. 一 De Doop. — Le Baptême. In een hoek van de kerk, bij een altaar, rond de doopvont met verschillende compartimenten en bekroond door het beeld van de heilige Johannes de Doper, doopt een priester een kind wiens hoofd door de peetvader boven het doopvont wordt gehouden. Naast de peetvader, de peettante. Een misdienaar, die een brandende kaars draagt, staat rechts van de ambtenaar. Achter de priester, die de sacramentele woorden uitspreekt, houdt de koster een dienblad vast. Links twee mannen, van wie er één het habijt draagt, rechts verlaat een gelovige de kerk. — Het Vormsel. — La Confirmation. In het midden, bijgestaan door twee acolieten, van wie er één het heilig oliesel draagt; de priester gekleed in al zijn bisschoppelijke gewaden. Zijn mijter en andere accessoires liggen achter hem op een tafel. De priester zalft het voorhoofd van een kind dat voor hem staat, zijn hoofd licht gekanteld, zijn handen tegen elkaar geklemd. Achter het kind zit zijn peetvader, één knie in de grond, met beide handen op de schouders van zijn petekind. Links, bij een fauteuil, een kind, zijn peetvader staand achter hem. Links achteraan een altaar met kruisbeeld, twee kandelaars en een vaas met bloemen. Rechts twee kinderen vergezeld van hun peetvader en peettante. In de linkerbovenhoek van de houtsnede een figuur die lijkt op een magistraat. III. — Het H. Sacrament des Altaers. — L'Eucharistie. Op de achtergrond, rechts, een altaar waarvan het tabernakel wordt bekroond door een kruisbeeld, tussen vier kandelaars. Op de communiebank, zeven gelovigen. Op de voorgrond wachten twee anderen op hun beurt, geknield en biddend. De priester doet de communie aan de gelovigen, hij houdt in zijn rechterhand een hostie, in de andere een kelk. Hij wordt bijgestaan door een misdienaar. IV.— De Biecht. — La Confession. Links, in een biechtstoel zonder zijvakken maar met afgeschermde openingen om te kunnen biechten, een zittende priester met links van hem een ​​vrouw, rechts van hem een ​​man, beiden buiten geknield op knielbanken. Rechts zien we, geknielde of rechtstaande mannen en vrouwen, de meesten lezend in hun bijbel. Op de achtergrond een altaar met een vaas met bloemen en twee kandelaars. Naast het altaar, aan de muur, een medaillon met het Heilig Hart van Jezus omgeven door engelenhoofden. V.— Het H. Oliesel. 一 L’extrême Onction. Links een stervende vrouw, in bed, ogen dicht, handen op de deken. De priester, links van de zieke vrouw, zalft haar ogen tijdens het lezen van de rituele gebeden. Links van de priester een misdienaar, een kaars in de ene hand, een dienblad met de heilige oliën in de andere. Aan het voeteneinde van het bed, een man en een jong meisje, geknield en biddend. Rechts van het bed knielt de man met de ellebogen op een stoel, snikkend terwijl hij zijn gezicht verbergt in een grote zakdoek. De twee knielende dienstmeisjes bidden rechts, bij de deur. Aan de muur drie schilderijen, aan het hoofdeinde van het bed een rijk klokkenkoord en een medaillon van de Heilige Maagd. VI.— Het Priesterschap. 一 La Prêtrise. In het midden en vanaf de zijkant gezien beveelt de officierende bisschop die voor zijn troon staat, gekleed in al zijn bisschoppelijke ornamenten, een novice die knielt op de trappen van het altaar en zijn handen op zijn hoofd legt. Achter deze novice maken vijf andere geknielden op een rij zich klaar om de wijding in ontvangst te nemen. Rechts van de bisschop, twee staande acolieten, van wie er één de kromstaf vasthoudt, links van hem, bij een voetstuktafel met kruiken en een kelk, twee andere staande acolieten. Op de achtergrond, rechts, siert een medaillon van de Heilige Maagd het altaar. VII. 一 Het Huwelyk. — Le Mariage. In het midden staat tussen twee zuilen, een altaar versierd met een kruisbeeld, kandelaars en bloemenvazen. In profiel, geknield voor het altaar en tegenover elkaar, houdt het verloofde paar elkaar bij de rechterhand vast terwijl de celebrant hen zegent. Links van de priester een misdienaar; knielend rechts van de verloofde, een van de getuigen. Aan de zijkanten, van achteren gezien en geknield op een gebedenbank, links een vrouw, rechts een man en een vrouw; links op de achtergrond praten twee staande mannen met elkaar. Aan de muur, rechts, een religieus schilderij waarvan het onderste deel alleen zichtbaar is.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Koninklijke Bibliotheek van België.
Facturatiedatum van houtblok: 12/01/1836
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.15 De zeven sacramenten
73. Heylig Hert van Maria - Sacre coeur de Marie
Centraal staat een houtsnede met lijnkader, geen signatuur, 285 x 230 mm. Houtsnede van de Heilige Maagd in borstbeeld, de rechterhand buigend, openend met de andere haar tuniek om haar vlammende hart te tonen. Het is omringt met een ketting en een zwaard doorboort het hart van links naar rechts. Achter haar hoofd een grote stralenkrans. Onder de houtsnede staat een kort gebed aan Maria, Moeder van barmhartigheid. Bovenaan de titel “Heylig Hert van Maria – Sacre coeur de Marie”. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "By BREPOLS en DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, rood, bruin, groen en blauw Periode 1833 - 1840
De tegenhanger van deze prent is prent nr. 75 "Heylig hert van Jezus".
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.2 Heilig Hart van Maria
74. Maria Moeder van Jesus, Troosteres der Bedrukten, Patroonersse der stad Luxemburg
Centraal staat een houtsnede met een sierlijk kader, niet gesigneerd, 238 X 176 mm. In het midden, op een achthoekige basis, de inscriptie: MARIA MATER JESU. Consolatrix afflictorum // Patrona civitatis et patriae // Luxemburgensis. Hierop staat de gekroonde Notre-Dame van Luxemburg, met een kapsel met krulharen, gekleed in de Spaanse mantel, met de ketting van het Gulden Vlies. Een gouden sleutel en een hart zijn vastgebonden aan een gebloemde scepter die ze in haar rechterhand houdt. Ze draagt op haar linkerarm de gekroonde kind Jezus, haardracht en kleding zoals zijn moeder. Een klein hartje hangt aan de pols van het kind, zijn linkerhand ondersteunt een bol met daarboven het kruis. Moeder en kind hebben beiden een stralenkrans achter het hoofd. Boven aan de houtsnede ontvouwt zich een spandoek met de inscriptie: CONSOLATRIX AFFLICTORUM ORA PRO NOBIS. Op de achtergrond de wallen van Luxemburg en kerken met bijzonder hoge torens. Een lange stoet pelgrims, afgewisseld met vaandels, heeft net de stad verlaten en gaat naar het heiligdom, gelegen aan de rechterkant, buiten de stadsmuren. Boven het houtblok de titel “Maria Moeder van Jesus, Troosteres der Bedrukten, Patroonersse der stad Luxemburg”. Rondom de houtsnede staat de geschiedenis en de stichting van het heiligdom van N. D. de Luxembourg. Hierrond een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", met nr. 63 Sjabloonkleuring geel, bruin, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 01/07/1825
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.24 Onze-Lieve-Vrouw van Luxemburg
75. Heylig Hert van Jesus – Sacré Coeur de Jésus
Centraal staat een houtsnede, niet gesigneerd, 283 x 231 mm. Houtsnede van Jezus in borstbeeld, met beide handen opent hij zijn tuniek om zijn bloedende hart te tonen, dat bekroond is met een kruis en omgeven door een doornenkroon. Boven zijn kop vormt zich een stralenkrans. Aan de rand van de tuniek een borduurwerk waarvan het patroon bestaat uit trossen druiven afgewisseld met wijnbladeren. Onder het houtblok een kort gebed. Bovenaan de titel “Heylig Hert van Jesus – Sacre coeur de Jesus”. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, by BREPOLS en DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, rood, bruin en blauw Periode 1833 - 1840
Facturatiedatum van houtblok: 13/07/1822
De tegenhanger van deze prent is prent nr. 73: Heylig hert van Maria.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.6 Heilig Hart
76. Beknopte Levenschets Van den H. Alphonsus-Maria de Ligouri, Stichter Der Congragatie Des Allerheyligsten Verlossers
Centraal staat een houtsnede in dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 282 x 197 mm. Bovenaan de houtsnede, het landschap dominerend en omgeven door wolken staat de heilige Alphonsus met een kapel in zijn handen. Onderaan, op de voorgrond en rechts, twee verlossers, van wie er één naar een groep boeren buigt die aan de linkerkant knielen. In het midden toont een redemptorist, aan de voet van een calvarieberg, Christus aan de plattelandsbewoners die zijn blijven staan op een kronkelend pad dat leidt naar een achteraan gelegen kapel, nabij een groenmassa. Boven het houtblok de titel “Beknoopte levenschets van den H. Alphonsus- Maria de Liguori, stichter der Congregatie des allerheyligsten Verlossers”. Rondom het houtblok een beschrijving van het van de heilige, gevolgd door een oratie. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam en in Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.3 Heilige Alfonsius
77. Korte beschrijving van het leven en de marteldood van de H. Philomena
Centraal staat een houtsnede met fijn lijnkader, niet gesigneerd, 275 x 185 mm. Sint Philomene is afgebeeld in buste, het hoofd licht hellend op de linkerschouder. Ze is gekroond met rozen, haar haar valt over haar schouders. Met haar rechterhand houdt ze een pijl vast, richt die op het hart, met haar rechterhand een lelietak. Boven het houtblok staat de titel “Korte beschryving van het leven en de marteldood van de H. Philomena”. Rondom het houtblok staat een lange legende, onderaan een kort gebed aan de heilige Philomena. Het geheel is omkaderd door een dubbele lijnkader.
Prent 1: met onderschrift "Turnhout. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, rood, bruin, groen en blauw Periode 1840 - 1860
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.24 Heilige Filomena
78. Précis Historique De Notre Dame De Basse-Wavre – Beknopte geschiedenis van O.L. Vrouw van Neder-Waver
Centraal staat een houtsnede in fijne dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 244 x 181 mm. In het midden een medaillon met drievoudig kader bekroond door de pontificaat tiara omgeven door twee gekruiste sleutels, en twee engelen wiens trompetten zijn voorzien van een banier. De opschriften van deze banier geeft aan de linkerzijde “MARIA PACIS” ; die aan de rechterkant “MARIA CONCORDIA”. Beide inscripties zijn gegraveerd. Onder het medaillon, de datum 1050 in een kleine cartouche en twee gekruiste lauriertakken aan hun basis. Tussenin de lijnkaders van deze medaillon staat de tekst “Ik zal deze valley bewoonen, want ik heb haer verkoren – J’habiterai cette vallée, parce que je l’ai choissie”. In het midden van het medaillon, in een stralenkrans, ondersteunen twee engelen een kapel die op een kussen is geplaatst. Bovenaan, gezeten op wolken, de Heilige Maagd met het kind Jezus in haar armen en wijzend naar de kapel. Onderaan een centrale kapel met zijvleugels. Op het plein voor de kapel een grasveld. Boven het houtblok de titel “Beknopte geschiedenis van O. L. Vrouw van Neder-Waver”. Rondom het blok de beschrijving van deze geschiedenis gevolgd door een oratie.
Prent 1: met onderschrift "Turnhout. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood, groen en lichtblauw en donkerblauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: met onderschrift "Te Turnhout by BREPOLS en DIERCKX, ZOON" (klein tekstverschil in onderschrift door toevoeging van het woord "Te"), gekleefd op karton. Sjabloonkleuring geel, lichtpaars, rood, groen, lichtblauw en donkerblauw Periode 1840 - 1860
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.27 Onze-Lieve-Vrouw van Neder-Waver
79. Christus aan het kruis. Men vloekt hier niet.
Centraal staat een houtsnede zonder kader, niet gesigneerd, 185 x 170 mm. Afgebeeld staat Jezus aan zijn kruis. Het bloed van zijn handen druipt langs de armen. Hij draagt de doornenkroon en een lendendoek om het middel. Drie pijlen komen vanuit rechts zijn bovenlichaam binnengedrongen. Bovenaan het kruis hangt een plakkaat met de tekst INRI. Aan de voet van het kruis een grasperk. Rondom het kruis de tekst “Alwie den naem des Heere zal gelasterd hebben, zal de dood sterven – Celui qui blasphême le nom de Dieu, subit a la mort. Liv. Levit. XXIV.v.16”. Onder de houtsnede de titel “Men vloekt hier niet – On ne jure pas ici”. Hieronder een gebed. Het geheel is omkaderd door een zwaar sierkader.
Prent 1: met onderschrift "TE TURNHOUT, by BREPOLS en DIERCKX, ZOON". Papier erg gebruind, stempel op voorzijde "Geschied- en Oudheidkundige Kring van Brecht". Sjabloonkleuring wit, groen en bruin Periode 1840 - 1860
80. Het Allerheyligste Aenzigt van onzen Zaligmaker Jesus-Christus
Centraal staat een houtsnede met lijnkader, niet gesigneerd, 262 x 186 mm. In het midden houden twee engelen, staande op een metselwerk, de sluier van Véronique met de afdruk van het Heilig Gezicht open, de vrije hand voor de ogen gehouden. Achter deze lijkwade staat het kruis (zonder Christus) waar een soort rozenkrans is omwonden, waarvan de kralen kleine medaillons zijn met Vlaamse inscripties die herinneren aan de martelingen die Jezus onderging tijdens de Passie. Bovenop het kruis, de haan en de lantaarn; ertegenaan staat de ladder, de spons en de speer. Bevestigd aan de dwarsbalk, de hamer, de spijkers en de tang. Aan de voet de doornenkroon, de zuil en de andere Passiewerktuigen. Op de achtergrond links een woning, rechts de calvarieberg met daarboven drie kruisen. Bovenaan de houtsnede links de zon, rechts de maan, beide omgeven door wolken. Boven deze houtsnede staat de titel “Het allerheyligste aenzigt van onzen Zaligmaker Jezus-Christus”. Rondom het houtblok een lang gedicht over het lijden van Jezus; onderaan een gebed tot het Allerheiligste Gezicht. Het geheel is omkaderd door een dubbele lijnkader.
Prent 1: met onderschrift "TURNHOUT. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, bruin, groen en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: met onderschrift "TURNHOUT. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, bruin, rood, groen en blauw (andere sjablonen) Periode 1840 - 1860
Zeer getrouwe replica, met Vlaamse tekst, van een van de grote afbeeldingen van de Religieuze reeks van Pellerin, in Epinal (N° 133). Het openhartige gebed is ook overgenomen.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.4 Heilig Aanschijn
Centraal staat een grote houtsnede met lijnkader, geen signatuur, 276 x 197 mm. In het midden, een boom waarvan de stam zich breed uitsplitst, met hiertussen een groot beeld van de Maagd Maria, staand op een gouden bol. De Heilige Maagd, gekroond en met stralenkrans, draagt een mantel die haar armen bedekt. Ze houdt een scepter in haar rechterhand. Op haar linkerarm zit het gekroonde kind Jezus, eveneens met stralenkrans, wijst met zijn rechterhand naar zijn moeder en houdt met de andere hand een wereldbol vast met daarboven het kruis. Elke tak van de boom draagt drie op elkaar geplaatste medaillons die in kleine naïeve afbeeldingen een genezing vertegenwoordigen die is verkregen op voorspraak van Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand. Links herwint een verlamde haar ledematen, een stomme spreekt, een blinde ziet. Rechts geneest een kind, herstelt een zieke en wordt een demon uit het lichaam van een bezetene verjaagd. Aan de voet van de boom, pelgrims en knielende gelovigen. Een van deze personages draagt de cape, de tas en de pelgrimstaf met de kalebas. Boven de houtsnede staat de titel “O. L. Vrouw van bystand”. Rondom de houtsnede de lofrede van Onze Lieve Vrouw van Bijstand, gevolgd door een antifoon en een oratie. Het geheel is omkaderd door een dubbel lijnkader.
Prent 1: met onderschrift "TURNHOUT. - BREPOLS & DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, roze, lichtbruin, roodbruin en blauw Periode 1833 - 1840
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.13 Onze-Lieve Vrouw van Bijstand
83. Den eersten val van Jesus onder het Kruys
Centraal staat een grote houtsnede met lijnkader, geen signatuur, 293 x 201 mm. Onderaan in het midden van de houtsnede bezwijkt Jezus, met doornenkroon, onder het gewicht van zijn kruis.Hij is omrigt door soldaten en beulen. Een van de beulen, die met zijn linkerhand een touw vasthoudt dat aan de riem van Christus is gebonden, slaat hem met een zweep met loden bollen. Een van de soldaten draagt de ladder, zijn hoofd tussen de spijlen doorstekend. Hij wordt bewaakt door een personage dat een speer vasthoudt. Hogerop in het beeld, rechts, de stadspoort, geflankeerd door een toren, die Jezus zojuist is gepasseerd. Op de achtergrond, links, voor een reeks heuvels, bidden twee knielende vrouwen aan de voet van het kruis waaraan Jezus is genageld, geflankeerd door twee dieven die elk ook aan een kruis hangen. Boven deze houtsnede de titel “Den eerste van van Jesus onder het Kruys”, rondom de houtsnede een meditatie over de val van Jezus. Onder de afbeelding een gebed tot Jezus die bezwijkt aanhet kruis.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.16 Eerste val van Jezus onder het kruis
z.nr. De gedachtenisse die men in de H. Kerke houd van alle Gelovige Zielen
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Stadsarchief Turnhout.
z.nr. Gevolg van den Dooden-spiegel door Pater Abraham à Sancta Clara
35 kleine houtblokken allen met passend lijnkader, geen signaturen, afmetingen bij benadering 7 x 5 mm, van verschillende vormen, uit het midden van de 18de eeuw. Onder elk houtblok staat een rijm met morele reflecties op de Dood. In de meeste van de zeer merkwaardige kleine houtsnedes verschijnt de dood in de vorm van een skelet om de mens eraan te herinneren dat het almachtig is en dat de dood de fatale afloop van het leven is.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 09/07/1823
Houtblokken afkomstig van Den Algemeynen Dooden Spiegel oft de Kapelle der dooden… Loven, Joannes Jacobs, 1767. Deze houtblokken verschijnen opnieuw in een latere uitgave van 1792 met dezelfde titel maar bij een andere Leuvense drukker, namelijk Fr. Michel. Vermoedelijk heeft Pieter Corbeels de houtblokken van deze (eveneens patriottische) drukker overgenomen en zijn ze op deze manier in het fonds van Brepols terecht gekomen.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.5 Overige religieuze onderwerpen 1.3.5.6 Gevolg van den Dooden-spiegel
z.nr. Historie van de verdrukking en Gevangenis van Zyne Heyligheid Pius VII. Paus van Roomen onder de regering van Napoléon
z.nr. Horlogie van de Passie Jesu Christi
In het midden van het vel staat een houtblok zonder kader, niet gesigneerd, 250 X 132 mm, voorstellende Jezus aan het kruis, met Maria die hartstochtelijk zijn voeten kust. Het houtblok wordt omringd door twaalf korte zinnen die Jezus’ lijdensweg vertegenwoordigen. Hierrond staat een dubbel lijnkader. Boven het houtblok bevindt zich de titel “Horlogie van de passie Jesu Christi”. Links en rechts van het blok een gebed aan Jezus, afsluitend “Goedertieren Jezus zoet, Geéft ons rust en het eeuwig goed”. Het geheel is omkaderd door een zwaar sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring roze, geel, rood, bruin en groen Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 30/12/1817
Brepols verwerkte dit houtblok ook in een andere prent, namelijk nr. 44 uit de religieuze reeks. Tevens gebruikte hij ditzelfde blok voor het rechter bladdeel van meerdere bedevaartsprenten. (zie religieuze reeks Nrs. 1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen, 2. Het mirakuleus beeld van O.L.V. van Halle – Den godzaligen Huys-zegen, 3. Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer – den Godzaligen Huys-zegen en 4. Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe Van der Linden tot Uden. In’t Land van Ravensteyn – Den godzaligen Huys-zegen. We vinden dit beeld ook terug bij de andere Turnhoutse uitgevers en kennen varianten in Belgische en Franse uitgaven.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.1 Christusverering in de Rooms-katholieke eredienst 1.3.1.8 Horlogie van de Passie Jesu Christi
z.nr. Een krachtig Kruysgebed ter eere van de vijf wonden van Jesus Christus
Centraal staat een kleine houtsnede met dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 93 x 53 mm. Het papierformaat van deze prent is kleiner dan de gewone volksprenten, namelijk 372 x 223 mm. Op de afbeelding hangt Jezus aan het kruis, met doornenkroon op het hoofd en stralenkrans. Een lendendoek bedekt zijn middel. De voeten naast elkaar vastgenageld. Boven het hoofd de inscriptie “INRI”. Links op de achtergrond de muren en gebouwen van Jeruzalem, rechts de bergen. Boven deze houtsnede staat de titel “Een krachtig kruys-gebed ter eere van de H. vyf wonden van Jezus Christus,…”. Het blok is omgeven door zeven gebeden met tussenin telkens “pater noster; Ave Maria”. Dit alles is omgeven door een sierlijk kader opgebouwd uit ornamenten.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TURNHOUT, BY BREPOLS EN DIERCKX, ZOON" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1833 - 1840
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.10 Een krachtig Kruisgebed ter ere van de vijf wonden van Jezus
z.nr. Het leven van den heyligen Apostel Jacobus de Meerdere
Centraal staat een grote houtsnede in dubbel lijnkader, niet gesigneerd, 23I x 156 mm. Midden in de afbeelding, ten voeten uit, wandelt Sint Jacobus de Meerdere, met een breedgerande hoed versierd met zogenaamde sint-jakobsschelpen. Hij draagt een pelgrimstuniek die eveneens versierd is met deze schelpen. Een doek dat op de schouder wordt gegooid, valt op de rug en borst. De heilige, die sandalen draagt, houdt in zijn linkerhand een lange stok waaraan een kalebas is bevestigd. Links op het afbeelding staat een palmboom, rechts een struikje. Boven de houtsnede staat de titel “Het leven van den heyligen Apostel Jocobus de Meerdere”, met rondom deze houtsnede een beschrijving van het leven van deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Handschrift op achterzijde "Trijntje Jelles de Hoop 1848" Sjabloonkleuring geel, roze, rood en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.36 Heilige Jacobus de Meerdere
z.nr. Het Leven van den heyligen Apostel Andreas
Centraal staat een grote houtsnede in sierkader, niet gesigneerd, 240 x 155 mm. Sint-Andreas is staand afgebeeld, leunend tegen het kruis in de vorm van een X. Hij strekt zijn rechterarm voor zich uit, en houdt één van de dwarsbalken van zijn kruis met de andere vast. Links en rechts bloeiende planten. Boven de houtsnede staat de titel “Het leven van den heyligen Apostel Andreas”, rondom de houtsnede een beschrijving van het leven van deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.6 Heilige Andreas
z.nr. Het Leven van den Heyligen Franciscus Xaverius, van de Societyd Jesu, Apostel van Indien en Japonien
Centraal staat een grote houtsnede zonder kader, niet gesigneerd, 240 x 157 mm. Midden onderaan zit (hangt) de apostel Franciscus Xaverius in een stoel, zijn rechterarm opgehouden richting lichtstralen die vanachter de wolken tevoorschijn komen aan de linkerbovenhoek van de afbeelding. Hij draagt een religieus gewaad en kijkt richting kruisbeeld dat hij in zijn linkerhand vasthoudt, samen met een paternoster. Naast hem op de grond ligt een boek. Achter hem staat zijn hut, ernaast een palmboom. Links en rechts op de afbeelding een boom. Links in het beeld een zee met daarop twee zeilschepen. Boven de houtsnede staat de titel “Het Leven van den Heyligen Franciscus Xaverius, Van de Societyd Jesu, Apostel van Indien en Japonien”. Omheen deze houtsnede het verhaal en beschrijving van het leven van deze heilige. Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer. Spatiëring van het onderschrift smaller dan vorige prent Sjabloonkleuring oker, roze, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.26 Heilige Franciscus Xaverius
z.nr. Litanie van de H. Maeget en martelaeresse Dymphna, Patronesse der Vrijheyd van Gheel en word gevierd op den 15 Mey
Centraal staat een grote houtsnede met dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 232 x 163 mm. Op de voorgrond zit Dimpna geknield, de handen gevouwen voor de borst, met rond het hoofd een stralenkrans. Achter haar staat haar vader, een Ierse heidense koning, met kroon op het hoofd, en in zijn rechterhand een zwaard waarmee hij zijn dochter enkele ogenblokken later zal onthoofden. In zijn linkerhand houdt hij haar aan de haren vast. Voor haar op de grond ligt een kroon, als symbool van het weigeren met haar vader te huwen en alzo koningin te worden na de dood van haar moeder. Links in de achtergrond een dienaar van de koning die de biechtvader Gerebernus, waarmee Dimpna naar de Kempen vluchtte bij haar weigering te huwen met haar vader, onthoofd. Linksboven uit de hoek komen lichtstralen uit de hemel, op de wolken engelen. Op de achtergrond achter de koning staat de Dimpnakerk van Geel, met daarnaast een boom in bloei. Onder de houtsnede staat een korte beschrijving van het leven van Dimpna, omkaderd door een sierkader. Rondom dit alles staat een lang gebed ter ere van de Heilige Dimpna. Bovenaan de titel “Litanie van de H. Maeget en martelaeresse Dymphna, Patronesse der Vrijheyd van Gheel en word gevierd op den 15 Mey”.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.2 Heiligen, heiligenlevens en pausen 1.2.2.21 Heilige Dymphna
z.nr. Litanie van onze Lieve Vrouwe Van Lauretten
Centraal staan twee houtsneden in lijnkader, geen signaturen. De eerste toont ons achter de tralies, in een nis, de Heilige Maagd die op haar arm het kind Jezus draagt; 126 x 95 mm. De tweede stelt een Lotharings kruis voor. In zijn vier hoeken hebben we de gestigmatiseerde en met stralenkrans omgeven handen en voeten van Christus. De onderste dwarsbalk draagt een hart met een monogram met daarboven een kruis. De twee houtblokken zijn omgeven door zeventien rechthoekige houtsnedes, elk verdeeld in drie delen. Het geheel toont in afbeeldingen de litanie van onze lieve Vrouw, waarin Maria aangeroepen wordt in allerlei benamingen. Elk van deze aanroepingen wordt gesymboliseerd door een afbeelding dat deze aanroeping in ons wekt. Zo wordt het “Goestelyk vat” vertegenwoordigd door een kelk, de ‘toevlugt der zondaaren” door een gastvrije Maagd die haar armen opent. Sommige figuren lijken enigszins vreemd: “Ivoiren Tooren” wordt vertegenwoordigd door een olifant die op zijn rug een toren draagt, “Oorzaak onzer blydschap” door een orgel enz. Onder elk van de afbeeldingen staat een aanroeping. Afmetingen van deze houtblokken: 35 x 85 mm. Bovenaan de titel “Litanie tot onze Lieve Vrouwe van Lauretten". Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres, zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Deze prent is een kopie naar de Nederlandse uitgever Bontamps.
1. Religie 1.2 Heiligen 1.2.1 Maria en Mariaverering 1.2.1.5 Litanie tot O.L.V. van Lauretten
z.nr. Miraculeus beeld van de heylige moeder Gods Maria te Munchen - Den Godszaligen huys-zegen
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Universiteitsbibliotheek Amsterdam.
z.nr. Miraculeus beeld van Onze Lieve Vrouw van der Linden tot Uden / Den Godzaligen Huiszegen
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam en in Groninger Musea
z.nr. Litanie van Onze Lieve Vrouwe van Loretten tot het mirakuleus beeld van onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel
Centraal staat een kleine houtsnede met sierlijk kader, geen signatuur, 87 x 63 mm. Het papierformaat van deze prent is kleiner dan de gewone volksprenten, namelijk 291 x 190 mm. In het midden van het beeld, bovenin de kruin van een eik, een beeld van de Heilige Maagd, frontaal, gekleed in de Spaanse mantel met kind Jezus op de linkerarm en een scepter in de rechterhand. Een gedrapeerd lint met de tekst “Ik bemin die my bemind” hangt in de boom. Aan de voet van de boom, links, een nederig knielende vrouw, in gebed met haar rozenkrans. Rechts een biddende man, geknield met de handen tegen elkaar geklemd, zijn vilten hoed en kruk liggen naast hem. Rondom de stam van de boom gewikkeld een lint met de tekst “Heilige maacht bid voor ons”. Rechts, op de achtergrond, de kerk van Onze-Lieve-Vrouw, gebouwd in Scherpenheuvel door de aartshertogen Albrecht en Isabella in 1609. Onderaan heeft het houtblok een uitsparing waarin volgende tekst staat: “Het Beéld van O. L. Vrouwe te Scherpenheuvel vermaert doôr Mirakelen. Komt pelgrims met vlyt wilt deze maget eere. Zoo hoort zy u gebed eer gy zult wederkeere”. Links en rechts van de houtsnede staat een lang gebed, onderaan eveneens een gebed. Bovenaan de titel “Litanie van Onze Lieve Vrouwe van Loretten. Tot het mirakuleus Beéld van onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel”. Tussenin nog drie kleine houtsneden verwerkt, centraal de kelk met hostie in stralenkrans, links en rechts geflankeerd door engelen. Het geheel is omkaderd door een lijnkader, hieromheen een sierlijk kader opgebouwd uit ornamenten, omgeven door nog een dubbel lijnkader.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt de Drukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
De afbeelding heeft dezelfde voorstelling als prent nr. 1. Het mirakuleus beêld van Onze Lieve Vrouwe te Scherpenheuvel – Den godzaligen huys-zegen uit de religieuze reeks van Brepols, en het vaantje, eveneens uitgegeven door Brepols “Beginsel ende Voortgang van de Begangenisse tot Onze Lieve Vrouwe van Scherpenheuvel”. Het houtblok, of de vele kopieën die Brepols hiervan gemaakt heeft, werd ook als los prentje uitgegeven en diende tevens als frontispice voor religieuze uitgaven over dit onderwerp, uitgegeven door Brepols.
z.nr. Het mirakuleus beeld van Onze Lieve Vrouwe te Kevelaer
Centraal staat een kleine houtsnede in sierkader, geen signatuur, 90 x 63 mm. Het papierformaat van deze prent is kleiner dan de gewone volksprenten, namelijk 215 x 178 mm. In het midden bevindt zich de gekroonde Maagd van Luxemburg, gehuld in een Spaanse mantel, ondersteund met haar linkerarm de gekroonde kindje Jezus die een wereldbol draagt. De heilige Maagd Maria houdt de scepter in haar rechterhand. Op de achtergrond staat rechts de zeshoekige kapel met bolvormig dakafgebeeld, links een kerk met spitse toren. Onderaan is een uitsparing in het houtblok gemaakt met hierin de tekst “Dit is het opregt Afbeéldsel van het mirakuleus Beéldeken, gesteld den 1. Junius 1643 in ’t kapelleken te Kevelaer”. Het houtblok is links en rechts omgeven door een gebed “tot de allerheyligste Maegd en Moeder Gods Maria”. Onderaan eveneens een gebed ter ere van Maria. Het geheel is omkaderd door een gegolfde lijnkader met daarrond een dubbele lijnkader. Tussen het kader de tekst die omheen het geheel staat “O mensch ? aenmerkt en ziet, - Vergeét JESUS ! noch MARIA niet. Ziet ! elken stap, die gy in Bedevaerd zult gaen, - Zal in des levens-boek u aengeteekend staen! Triumph, geloovige! Vergaerd van alle zyden, - Om zoo met iever vuer de Godsdienst uyt te breyden. Kond gy de wond’ren Gods niet zonneklaer bemerken? – Is uw geloof zoo zwak? Gelooft dan om de werken. J. X. v. 38”.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS", zonder nummer Sjabloonkleuring geel, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
vaantje Beginsel ende Voortgang van de Begangenisse tot Onze Lieve Vrouwe van Scherpenheuvel
EERSTE TYPE. Voorzijde. Een driehoekig houtblok met sierlijk kader, geen signatuur, 168 x 302mm. Links de tempel van Scherpenheuvel. Het portaal draagt op de gevel, tussen twee kandelaars, een beeld van de Heilige Maagd met het kind Jezus op haar linkerarm en een scepter in haar rechterhand. Het ronde schip wordt bekroond met een enorme koepel bezaaid met sterren en ondersteund door krachtige steunberen. De onvoltooide toren bevindt zich achter de kerk. Rechts, naast de kerk, de rustieke kapel uit 1605; nog verder naar rechts, leunend tegen de wonderbaarlijke eik, de eerste houten kapel, met pilasters, gebouwd in 1602. Langs de schuine zijde van het driehoeke vaantje staat de tekst “Zie! Elken stap, die gy in Bedevaerd zult gaen, Zal in des Leévens-boek u aangeteekent staen! Onder het houtblok staat de Franse titel, met daaronder een gedicht in twaalf regels over het nut en de voordelen van bedevaarten. Achterzijde. Een driehoekig houtblok met sierlijk kader, niet gesigneerd, 159 x 290 mm. Links het dorp Sichem en zijn kapel, rechts op een heuvel de eeuwenoude eik waarvan het enorme gebladerte het wonderbaarlijke beeld beschermt dat aan de stam is bevestigd en een knielende pelgrim. Op de achtergrond varen twee boten op een rivier. Langs de schuine zijde van de driehoek lezen we “Triumph, Geloovigen! Vergaerd van alle zyden, Om zoo met Iever-vuer de Godsdienst uyt-te-breyden. Onder het houtblok de titel “Beginsel ende Voortgang van de Begangenisse tot Onze Lieve Vrouwe van Scherpenheuvel” en een gedicht in twaalf regels over het nut en de voordelen van bedevaarten. TWEEDE TYPE. Voorzijde. Het is in wezen dezelfde afbeelding met dubbele lijnskader, niet gesigneerd, hertekent en verfraait, 171 x 295 mm. De toren is volledig zichtbaar, het portaal is vanaf de zijkant gezien, de kapel met pilasters is vervangen door een schuur met daarboven een kruis. De vier romploze figuren zijn vervangen door vier personages, van wie er drie moeizaam op krukken lopen, een ander op de grond zit. Wolken zijn verwijderd. De Vlaams-Franse tekst is bewaard gebleven, maar gecorrigeerd en gemoderniseerd, het gedicht is in het Frans vertaald en links op het vaantje is een "Beschrijving over het toenemen der devotie tot Maria te Scherpenheuvel” in twee talen opgenomen. Direct onder de afbeelding lezen we: “Souvenir du Pelerinage à Notre Dame de Montaigu, renommée par Miracles et grand concours de monde”. Achterzijde. We zien hier de afbeelding van het eerste type, maar hertekent en verfraait, bubbele lijnskader, niet gesigneerd, 170 x 297 mm. Het aantal huizen dat het dorp Sichem vormt is uitgebreid. Een kasteelfort, waarvan we de twee torens konden zien, werd met de grond gelijk gemaakt. De wonderbaarlijke eik staat niet meer op een heuvel, maar niet ver van een dicht bos waarvan in het oude type nog maar een paar uit elkaar geplaatste bomen te zien waren. De vele wolken zijn verdwenen, behalve één die boven het water blijft hangen. De Nederlandse en Franse tekst is bewaard gebleven, gecorrigeerd en gemoderniseerd. Rechts staat in twee talen de “Oorsprong van de devotie tot O.L.V. te Scherpenheuvel”.
Vaantje 1: EERSTE TYPE, gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, uyt de Drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Vaantje 2: TWEEDE TYPE, gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS, Boek - drukker te TURNHOUT". Tekst herzet, sierkader rond de blokken vervangen door lijnkaders. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Vaantje 3: TWEEDE TYPE, gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS, Boek - drukker te TURNHOUT" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (kleuren erg vervaagd) Periode 1817 - 1833
Zie ook prent nr 1. uit de Religieuze reeks van Brepols: Mirakuleus beeld van O.-L.-Vrouw te Scherpenheuvel. — Image miraculeuse de Notre-Dame a Montaigu.
Type 1: houtsnede, ingekleurd met sjablonen Type 2: chromo-lithografie
vaantje Afbeelding van O. L. V. te Neder-Waver
Een driehoekig houtblok met sierlijk frame, niet gesigneerd, 202 x 323 mm. Aan de rechterkant, een centrale kapel met zijvleugels. Boven de kapel hebben we achtereenvolgens, van onder naar boven, in een heerlijkheid, twee engelen die een kapel ondersteunen die op een kussen is geplaatst; zittend op wolken, de Heilige Maagd met kind Jezus in haar armen en met haar hand wijzend naar de kapel; de pauselijke tiara wordt vergezeld door de twee sleutels en omringd door twee renonimees waarvan de trompetten zijn versierd met vaandels met de tekst in de linker “Maria concordiae”, die van rechts: “Maria pacis”. Links gaat een processie naar de kapel. Langs de schuine zijde van het driehoekig vaantje staat volgende tekst afgedrukt: “Ik zal deze valley bewoonen want ik heb haer verkoren”. Onder het houtblok, onder de tweetalige titels “Afbeelding van O.L.V., te Neder-Waver. – Image de Notre-Dame à Basse-Wavre.”, twee kwatrijnen, eentje in het Frans, de andere in het Nederlands. De achterzijde van het vaantje is blanco.
Vaantje 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Turnhout. - Fabrique de Brepols & Dierckx zoon" Sjabloonkleuring geel, rood, groen en blauw Periode 1833 - 1840
Zie ook prent nr. 78 uit de religieuze reeks van Brepols met als titel “Beknopte geschiedenis van O.L. Vrouw van Neder-Waver”.
22 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, verdeeld over vier rijen, 79 x 25 à 80 mm., tweetalige onderschriften. Canoniers Autrichiens – Oostenryksche Kanoniers Cavalerie Autrichiennes – Oostenrykse Ruytery Grenadiers Belges – Belgieksche Grenadiers Grenadiers Anglais – Engelsche Grenadiers. Officieren, kanonniers, ruiters en soldaten die allemaal, afgezien van de eerste schutter op de eerste rij, hun eigen voetstukje hebben, waardoor ze eruitzien als de kleine houten of tinnen speelgoedsoldaten.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Oostenrijkers)
2. Het bloedig moord tooneel, by Lypsichs Oorlogs Velden,... - Le Thèatre de la guerre près de Lypsisch arrivé...
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 50 x 66 mm., tweetalige onderschriften. Deze prent behandelt de Slag bij Leipzig, die plaatsvond van 16 tot 19 oktober 1813. In deze veldslag stonden de legers van de coalitie van Rusland, Pruisen, Oostenrijk en Zweden tegenover het Franse leger onder bevel van Napoleon Bonaparte. De prent is opgebouwd uit afzonderlijke beeldvakken die verschillende momenten uit de militaire gebeurtenissen van 1813 weergeven. Een van de scènes verwijst naar de Slag bij Dresden (26–27 augustus 1813). Tijdens deze gevechten raakte de Franse generaal Jean-Victor Moreau, die in dienst was van de Russische tsaar, zwaargewond. Hij overleed enkele dagen later. Deze gebeurtenis is afgebeeld in het tweede beeldvak van de tweede rij. Andere beeldvakken tonen de Franse troepen tijdens en na de gevechten bij Leipzig. In de derde en vierde beeldvakken van de tweede rij en de eerste en tweede beeldvakken van de derde rij wordt de vernietiging van een brug tijdens de terugtocht van het Franse leger weergegeven. Hierdoor raakten delen van het leger afgesneden van de terugtrekkende hoofdmacht. De prent toont vervolgens soldaten die zich overgeven of in de rivier terechtkomen. Het laatste beeldvak van de derde rij toont Napoleon Bonaparte tijdens zijn vertrek uit het strijdgebied.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. Brepols. Dry exemplairen zijn 'er geplasts volgens de formalityt der wet." Inkleuring met sjablonen: geel en rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. Brepols. Dry exemplairen zijn 'er geplasts volgens de formalityt der wet." Inkleuring met sjablonen: geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 07/02/1821
Brepols nam deze drukvorm in 1817, samen met nog 15 andere, over van Verhoeven, opvolger van Le Tellier te Lier.
2. Geschiedenis en vorsten 2.2 Geschiedenis 2.2.2 De negentiende eeuw: de strijd tegen Napoleon
3. Pinetti’s Kunsten zoo verheven, Ziet gy (hier) in Prent(en) hier herleven
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 53 x 70 mm., tweetalige onderschriften. De avonturen van een legendarische jongleur, wiens ongelooflijke kunsten tot de verbeelding spreken! Volgens een van de legendes wist hij zelfs de Schelde over te steken door simpelweg over Antwerpen te vliegen. Als een ware superheld: "Als een wonderbare Held, vliegt hij over 't Antwerpsche Scheld'!" Maar zijn spectaculaire carrière eindigde tragisch toen hij probeerde een heel huis op te tillen. Het huis stortte in en bedolf hem onder het puin: "Daar van den grond hy tilt een Huis, vindt hy zyn Einde onder 't gruis."
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Universiteitsbibliotheek Amsterdam en Koninklijke Bibliotheek van België.
9. Spel en vermaak 9.1 Vermaak 9.1.5 Circus, acrobatiek, koorddansers, goochelaars en dressuur
4. De verkeerde Wereld – Le Monde Renversé
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, elk 47 x 58 mm., tweetalige onderschriften. De wereld staat op zijn kop! Het kind onderwijst zijn moeder, de zoon slaat zijn vader, en de man blaft naar de hond, terwijl de hond jaagt en de man alles terugbrengt. De kip bezwangert de haan, en de blinde leidt de ziener. De koning loopt te voet, terwijl de bediende te paard gaat. De rollen zijn omgekeerd: de man zit aan het spinnenwiel, terwijl de vrouw, gewapend met een geweer op haar schouder, de wacht houdt. Ze rookt zelfs een pijp in haar slipje! Ondertussen probeert de papegaai te praten met de man... die in de kooi zit. En de man melkt geen koe, maar een os, terwijl de haan ineens eieren legt. De ezeldrijver draagt zijn ezel op zijn rug, en zelfs Satan loopt met een vlag in een processie mee. Alles is omgekeerd: de heer smeekt, de geleerde dooft zijn kaars om ’s nachts te schrijven, en de man maakt zijn hout nat om vuur te maken. De rat jaagt de kat achterna en de boer scheert zijn porie voor wol. De wereld lijkt gek geworden: de eerlijke man hangt, terwijl de slechterik vrij is, en niemand betaalt wat hij verschuldigd is. En, als klap op de vuurpijl, is er nog een linkshandige te midden van al die chaos! In de eerste scène zien we de wereld niet als een bol met een kruis erboven, maar als een kubus die om een kruis draait. Een man leunt erop met een hoed op zijn linkervoet: "Gansch de wereld is verkeert, Zoo dees Zinnebeeld u leert."
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres Inkleuring met sjablonen: geel, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift "Turuhont, By BREPOLS en DIERCKX ZOON" Inkleuring met sjablonen: geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1850
3. Allegorie 3.3 Verkeerde wereld 3.3.1 Verkeerde wereld als omkering
5. Leert uyt Duymkens aerdig Leéven - Jeunes Enfans, c'est une Ecole Petit Poucet sa Vie...
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 52 x 70 mm., tweetalige onderschriften. Klein Duimpje heeft een bijzondere start in het leven: hij wordt namelijk geboren in een kool! Zijn moeder wiegt hem liefkozend in een klomp, en later leert hij schrijven met de veer van een mus. Maar het leven is niet altijd makkelijk voor Klein Duimpje. Zijn leraar schopt hem van school en hij moet zich verstoppen, eerst in de bijkeuken, dan achter een bezem. Hij probeert op de koeien te letten, maar al snel gaat het mis: hij valt in een kom melk en een koe slikt hem per ongeluk in! De koe wordt verkocht, en als de slager haar opensnijdt, vindt hij tot zijn verbazing... Klein Duimpje! Vervolgens vaart hij vrolijk in een notendop en wordt in een hoed naar het ziekenhuis gebracht. Na zijn herstel wordt hij touwslager, en niet veel later duwt hij zelfs een kar. Maar Klein Duimpje komt opnieuw in de problemen. Wanneer hij door een wolf wordt achtervolgd, klimt hij in een boom. Later steelt hij brood van een bedelaar en vlucht weg, een molshoop in. Hij komt er aan de andere kant weer uit, maar zijn avonturen eindigen tragisch: terwijl hij fruit probeert te stelen, valt hij uit een boom en verdrinkt.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker" Sjabloonkleuring rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker" (onderschrift ander lettertype dan prent 1, spelling aangepast ) Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1800 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P.J. Brepols, Boek-drukker". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1800 - 1833
Prent 4: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper: "Te Sneeck, bij F. HOLTKAMP, Boekdrukker" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 02/03/1818
Brepols bewerkte later een prent van Engelse oorsprong (nr. 237), behorend tot dezelfde groep verhalen, maar heel anders dan het hier beschreven beeld.
5. Beeldverhalen 5.3 Sprookjes 5.3.9 Versie waarin Klein Duimpje geboren is uit een kool
6. Het huis van Oostenrijk, met deszelfs bijzonderste Krijgshelden
4 houtblokken met kader, niet gesigneerd, ieder blok onderverdeeld in 5 delen afgescheiden door een lijn, elk blok 70 x 270 mm., Nederlandstalige onderschriften. Eerste rij: Franciscus II, de keizer van het Heilige Roomse Rijk – aan zijn zijde de keizerin, statig als altijd – gevolgd door de aartshertogen: Carolus, Fernandus, en, last but not least, de onverschrokken Jonaas. Tweede rij: Generaal Baron van Beaulieu marcheert trots voorop, samen met de Prins van Schwarzenberg – achter hen de koele Melas, generaal van de ruiterij, en de onverschrokken Prins en veldmaarschalk, gereed voor actie. Derde rij: Graaf van Meerfeldt houdt het gezelschap in toom – naast hem de ervaren Generaal Veldtuig Meester van Wartesleben, Lieutenant-Generaal van Ehrbach, en de elegante Graaf de Colloredo. Helemaal rechts straalt Generaal Laudou zijn gebruikelijke vastberadenheid uit. Vierde rij: Generaal Kleber, met een scherpe blik, en Generaal Werneck staan klaar voor het gevecht, terwijl de Prins van Württemberg opvalt door zijn statuur. De Graaf de Murray staat zij aan zij met de veldadjudant de Plonquet, die het geheel met militaire precisie afsluit.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Ottema-Kingsma Stichting te Leeuwarden, Koninklijke Bibliotheek te Den Haag, Koninklijke Bibliotheek van België en Groninger museum.
Eerste bestelling in journaalboek: 09/05/1820
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.2 Buitenlandse vorsten 2.1.2.17 Keizerlijke familie van Oostenrijk
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, elk 43 x 71 mm., Nederlandstalige onderschriften. Het spannende lacrosse-spel – Soldaatje spelen met vriendjes – Zorgzaam spelen met de pop – Schoentjes lappen als een echte vakman – Een potje kegelspel om de boel om te gooien – Vliegeren en hoog in de lucht reiken – Het balspel vol actie – Een getemde vogel als speelkameraad – Fanatiek bikkelen om de winst – Een dobbelspel vol spanning – Een sierlijke salto in de lucht – Knikkeren voor de mooiste glasknikkers – Het tromgeroffel van de rommelpot – Heen en weer schommelen in de wind – Hinkelen met sprongen van plezier – Rennen met hoepels of het snelle repenspel – Het avontuurlijke spel met kaarsen of kleine vuurtjes – De hete hand als een spannende uitdaging – Touwtjespringen tot je erbij neervalt – Het tollen van de tol – Een potje vechten met een lach – Boogschieten als een echte Robin Hood – Kunstwerken maken met goud- en zilverpapier – En natuurlijk, de eerste liefdes die het hart sneller doen kloppen.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper: "Bij de Erven H. RYNDERS, 2e Tuin dwarsstraat te Amsterdam." Titel tweetalig Nederlands/Frans, tekst enkel in Nederlands. Kleuring "duimelarij" enkel rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift "Turnhout, By BREPOLS en DIERCKX ZOON" Titel tweetalig Nederlands/Frans, tekst enkel in Nederlands. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Nederlands en Franse titel, tekst enkel Nederlands
9. Spel en vermaak 9.2 Spelende kinderen (buiten en binnen), sport en spel van kinderen en (jong)volwassenen 9.2.1 Buitenspelen
8. Den Verlooren Zoon – L’enfant prodigue
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 50 x 67 mm., tweetalige onderschriften. Kleding uit het einde van de 18de eeuw siert deze prent, die het klassieke katholieke verhaal van de parabel van de verloren zoon tot leven brengt. Het verhaal draait om een vader met twee zoons. De jongste, vol bravoure, eist zijn erfenis op en trekt de wijde wereld in, waar hij zijn fortuin verkwist aan wilde avonturen. Het geld raakt echter op, en hij eindigt als bedelaar, gedwongen om varkens te hoeden. Uitgehongerd en vol spijt denkt hij met weemoed terug aan het warme huis van zijn vader. Hij besluit zijn zonden op te biechten en keert terug naar huis. Tot zijn verrassing is zijn vader dolblij hem weer te zien, maar de oudste broer voelt zich niet zo enthousiast. Hij overweegt zelf weg te gaan, maar uiteindelijk weten zijn vader en broer hem te overtuigen om thuis te blijven en het gezin verenigd te houden. In de vroegste edities was de Franse tekst vaak een letterlijke vertaling van het Vlaams. In latere drukken heeft Brepols echter geprobeerd de Franse tekst te verbeteren, samen met de Vlaamse, voor een accuratere weergave van het verhaal.
Prent 1: gevergeerd papier, titel schrijfwijze "DEN VERLOOREN ZOON", met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS. (Volgens de wet zal den na drukker deézer voôr de regts-banken vervolgen.)" Sjabloonkleuring grijs, beige, oranje, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres, met aangepaste titel "De Verlore Zoon" en spellingswijziging tekst. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 3: met verbeterde titel "De Verloren Zoon", onderschrift op naam van wederverkoper "Te 'sHage, bij L. LAZARE, magazijn, in kantoor behoeften", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 4: onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, bij J. A. ALDAG, St. Jansstraat", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
1. Religie 1.1 Bijbelprenten 1.1.3 Bijbelprenten gewijd aan speciale onderwerpen uit het Nieuwe Testament 1.1.3.27 De verloren Zoon
5 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, bovenste en tweede rij onderverdeeld in twee blokken (bovenste rij 2 x 125 x 110 mm. De tweede rij 1 x 110 x 110 en 1 x 135 x 110 mm.), de onderste rij is één blok, 110 x 275 mm., zonder onderschriften. Aangezien de oudste prent geen tekst bevat, en de jongere edities een algemeen verhaal over de krijgsmuziek weergeeft, geef ik hierbij de tekst van de Rynders-prent, waarvan Brepols een kopie gemaakt heeft. Eerste rij: De Bijlman en Tambour Majoor, Gaan steeds de Trommelslager voor. De Klarinet en kleine fluit, Gevolgd van het Bassoon geluid. Tweede rij: De Schuiftrompet en de Serpent, de halve Maan volgt nu op’t end. Der Bekkens klank en Turksche Schel, Voegt bij de groote Trommel wel. Derde rij: In’t Militaire vak, ist vast den Kurassier, Wel ’t meest die uitmunt in veel zwier. De moedige Kosak gewapend met een Speer, Valt heftig aan en velt, wat voor hem komt ter neêr. Dragonders die voldoen aan hunnen plicht, Zijn in den krijg van veel gewigt.
Prent 1: gevergeerd papier, gedrukt op éénzijdig gekleurd geel papier. Met onderschrift "TE TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS, (Volgensep Wet, zal den na-drnkker dezer, voôr de regts-banken vervolge.(" Geen inkleuring Periode 1817 - 1833
Prent 2: zonder adres, verandering van lettertype voor titel en toevoeging verklarende tekst onderaan de prent. Het geheel is omsloten door een eenvoudig lijnkader rond de blokrijen. Sjabloonkleuring geel rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Het lettertype van het reeksnummer is gewijzigd t.o.v. prent 2. Op de hoeken van het eenvouwig lijnkader is nu een klein ornament toegevoegd. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: zonder adres. Tekst is herzet t.o.v. vorige edities en het kader rond de prent is weggehaald. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 23/03/1820 Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 07/02/1821
Deze prent is een exacte kopie van de prent zonder nummer van de erve Rynders met als titel "Het militaire muzijk dat het gehoor steeds streelt / Is hier met al zijn glans natuurlijk afgebeeld".
7. Militair bedrijf 7.1 Tamboers en militaire muzikanten
10. Het lastig straet geschreeuw van Klyne kooppersoonen - Les cris aigus des petits Marchands
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 51 x 68 mm., Tweetalige onderschriften. Handelaars in geurige tuinkruiden, glinsterend goudpoeder en inkt voor elke penseelstreek; de scharensliep met zijn scherpe messen; verkopers van fijn linnengoed, krijt, weelderige tapijten, en sappige sinaasappels en citroenen. De naalden- en kantverkoopster biedt haar delicate waren aan, terwijl de ketelslager zijn stevige potten en pannen slijpt. Verder vind je de handelaren in leren rijbroeken, matten en manden uit Halle en Henegouwen, samen met paraplu's en parasols om alle weersomstandigheden te trotseren. Barometers voor de weersvoorspelling, messen en scharen voor elke klus, en glazen die alles helder maken. Zelfs een verkoper van “vergeetachtigheid” mag niet ontbreken! Voor de kleintjes zijn er vrolijke draaimolentjes, terwijl handelaars penneveren, prenten en kaarten aan de man brengen. En natuurlijk, de magische toverlantaarn, die elke avond tot een avontuur maakt.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker en Verkooper" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres, aangepaste spelling. Gekleefd op karton. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Varianten op de straatverkopers komen veelvuldig voor in de prentenreeksen van de Turnhoutse drukkers: Brepols 82, 129 en 176. Delhuvenne nr. 65. Glénisson nrs. 44, 98 en 134. Beersmans nrs. 58, 72, 73, 78 en 96.
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen (met prentenverkoper en toverlantaarn)
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 47 x 685 mm., Nederlandstalige onderschriften. Op de eerste twee houtblokken stralen de militaire muzikanten hun deuntjes uit, terwijl de volgende zes blokken soldaten met geweren tonen, klaar voor de actie. De laatste twaalf blokken brengen ons in het gezelschap van soldaten uit het Russische, Turkse, Pandouren en Croatische leger. Ze roemen niet alleen hun onverschrokkenheid, maar ook hun wreedheid en het barbaarse karakter van hun strijd. In het laatste onderschrift lezen we met een knipoog: "Mijnheer Croaat is als bezeten, zou van verwoedheid menschen eten!"
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam, Koninklijke Bibliotheek van België, Nederlands Openluchtmuseum Arnhem en Universiteitsbibliotheek Den Haag.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden
12. Gewoonelijke Spreekwoorden in figuren afgebeeld – Proverbes Familiers représentés par des figures
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Huis Van Gijn te Dordrecht.
3. Allegorie 3.4 Spreekwoorden, zegswijzen en rebussen
13. Zy moet doch aardig zyn, de Mode van deés dagen. Mits dat de dieren zelfs die als nu willen dragen
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen, eerste en laatste rij telkens 4 houtblokken, 68 x 68 mm; tweede en derde rij telkens twee houtblokken, 67 x 142 mm., tweetalige onderschriften.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Nederlands Openluchtmuseum Arnhem en Koninklijke Bibliotheek van België.
4. Humor en satire 4.2 Satire op de tijdgeest 4.2.1 Mode
14. Zyne Majesteit den Erf-Prins der nederlanden met verscheide Krygs-helden en soldaten van Europa
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, gerangschikt in 5 rijen van 4 blokken; elk 52 × 70 mm. Tweetalige onderschriften. Voorstellingen van militaire figuren: Belgische huzaar met trompet en tamboer van de landmilitie De kroonprins der Nederlanden (held van Waterloo) De hertog van Wellington (prins van Waterloo) met adjudant Belgische huzaar van het Regiment van Crayie Belgische Jagers tijdens wapenoefening Belgische harnassier met paard Belgische grenadiers tijdens wapenoefening Belgische kanonnier te paard Hollandse Jager met soldaat Engelse huzaar met Engelse voetknecht Franse harnassier in gevecht met een Schot Generaal Blücher Ruiter van de lijfwacht van de koningin van Pruisen met voetknecht Westfaalse Landsturm Huzaar uit Brunswijk Twee kozakken bij de maaltijd Ruiter van de krijgsbende van Walmoden
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Universiteitsbibliotheek Amsterdam.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands)
EERSTE TYPE. 20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 50 x 68 mm. Tweetalige onderschriften. Vertrek naar Cocagne! Een wonderlijke wereld vol zoetigheden opent zijn poorten. Een muur van suiker beschermt de toegang, en oh, wat een verrassing: er is al een gat gemaakt! De daken zijn bedekt met taarten, en terwijl je je ogen opent, vallen de vruchten zo in je mond! Gerechten vliegen om je heen: geroosterde vogels dartelen door de lucht, en heerlijke rijstpudding lonkt vanuit de straat, die geplaveid is met smakelijke gehaktballen. Wijn stroomt als een rivier in je mond, en varkens zwerven met het mes in de rug door de straten, onbewust van hun lot. Voedsel biedt zich letterlijk aan om gegeten te worden, met snoepregen die uit de lucht valt! Zoet riet en amandeltarwe, suikerbloemen die de lucht vullen met hun geur. En kijk, vis die vers gebakken uit de zee springt, met zeeën van wijn, vaten vol kaneel en marsepein die op je wachten. Maar let op! Na al dat feesten en smullen kan hij niet meer lopen, overvol van al het lekkers. Luiheid houdt hem tegen om nog meer te proeven, en dan komt de boze heer om ze uit zijn rijk te verdrijven. Spijt van wat ze missen overvalt hen. TWEEDE TYPE: Dit alles is vastgelegd in een set van 20 houtblokken met een mooi kader, niet gesigneerd, in vijf rijen van vier blokken, elk 48 x 65 mm groot, met tweetalige onderschriften. De onderwerpen zijn dezelfde als eerder, maar gemoderniseerd en soms met een creatieve twist. Hoewel de taferelen van de nieuwe houtsneden niet altijd overeenkomen met de oude, zijn de oorspronkelijke coupletten behouden. Dit zorgt voor grappige tegenstrijdigheden, zoals in de zeventiende scène, waar de rustende man is vervangen door twee mensen die zich bevrijden van hun zorgen. En in de negentiende scène zien we in plaats van de man met de zweep een bediende die een verrukkelijke puddingtaart brengt!
Prent 1: (EERSTE TYPE) met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: (EERSTE TYPE) zonder adres, met lichte aanpassing in de titel t.o.v. prent 1, gekleefd op karton Sjabloonkleuring geel en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: (TWEEDE TYPE) zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: (TWEEDE TYPE) zonder adres, titel en tekst met aangepast lettertype. Spelling eveneens licht aangepast. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: (TWEEDE TYPE) zonder adres. Gecombineerde techniek: zwart hoogdruk, kleuren in lithografie. Inkleuring huidskleur, geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6 en 7: (TWEEDE TYPE) volledige reeks houtblokken voor bovenstaande prent
Brepols nam deze drukvorm (EERSTE TYPE) in 1817, samen met nog 15 andere, over van Verhoeven, opvolger van Le Tellier te Lier.
Brepols herdrukte de prent van het TWEEDE TYPE in een latere periode (1890 – 1930) met hetzelfde nummer, (deels) in lithografie, met behoud van het oorspronkelijke nummer.
Het is waarschijnlijk dat Brepols & Dierckx Zoon deze moderne houtblokken (TWEEDE TYPE) tegelijk met die van Gulliver (nr. 17, modern type) in Engeland heeft gekocht of besteld. De houtsneden van deze twee afbeeldingen zijn gemaakt door dezelfde graveur en deze was zeer waarschijnlijk Engels.
3. Allegorie 3.3 Verkeerde wereld 3.3.2 Luilekkerland / Kokanje
16. Gemonteerd geschut - Artillerie montée
16. De ce chef d’œuvre de la nature, Admirez la barroque structure – Zie weer tot u vermaek deez’ nieuwe prent bereyd : Leer uyt de schepsels hier des Scheppers wonderheyd
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, elk 49 x 67 mm., Nederlandstalige onderschriften. 20 dieren, zowel bestaande als fabelachtige wezens. Leeuw Leeuw-geit (Leo Capra) Dromedaris Neushoorn Griffoen Arend Toekan Struisvogel Gordeldier Krokodil Schildpad Miereneter Zonnevis Zeemeermin Walvis Zeeslang Olifant Eenhoorn Steenbok Baviaan
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek - drukker" (met foutieve nummering '11') Handschrift op achterzijde: "Frank Fookelis Tiesma 1821" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1800 - 1833
Prent 2: aangepaste spelling, met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder onderschrift, gekleefd op karton Sjabloonkleuring geel, rood-bruin (vervaagd) en blauw Periode 1840 - 1860
Nederlands en Franse titel, enkel Nederlandse onderschriften.
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.2 Verschillende diersoorten op één prent
17. Geschiedenis van Guliver - Histoire de Guliver
EERSTE TYPE. Twintig houtsneden met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 46 tot 50 x 66 tot 70 mm. Gulliver wordt ontvoerd door ganzen.一 Zijn aankomst in Lilliput.一 De lokale bevolking klimt op het lichaam van de slapende Gulliver. — Het tikken van zijn horloge beangstigt hen.一 Door zijn snuifdoos te openen, sterven er duizenden al niezend — Gulliver wordt wakker.一 Hij gaat naar de stad. — Met elke stap verplettert hij tien huizen.一 Nadat ze alles hebben opgegeten, verdrijven ze hem het land uit. — Hij komt aan bij de reuzen. — Twee reuzen ontdekken hem in de tarwe. - Hij zit in een kooi — Hij dient als een pop. "We laten hem zien op de markt."一 We verkopen hem aan de koning. — De koning luistert ernaar door hem dicht bij zijn oor te houden. — Hij zet hem op tafel om zijn gasten te amuseren.一 Gulliver valt in de soepterrine.一 Ze maken het vuil.— Ze begraven hem. Het eerste type is bijzonder merkwaardig in de manier waarop het onderwerp tot nu toe is behandeld, omdat twee van de afbeeldingen niet overeenkomen met de originele tekst van Swift. De held van de Engelse schrijver lijdt schipbreuk en redt zichzelf door te zwemmen naar het land van Lilliput; op de afbeelding ontvoeren ganzen hem en leiden hem naar dit denkbeeldige land: Guliver kweekt Ganzen aan ; Daer me vliegt hy na de Maan! De dood van Gulliver wordt nauwelijks getrouwer weergegeven. Op de prent valt de held, die probeert de gasten van de koning van Brobdingnag op te vrolijken, in de soepterrine, verbrandt zichzelf ernstig en sterft. Nadat hij op bevel van de vorst is gezouten, wordt hij begraven in het Koninklijk Paleis: Met Zout-vat; Huid en Hair by een, Begraaft m’hem onder eenen steen. De dood van de echte Gulliver was bescheidener. Hij stierf hoogstwaarschijnlijk in zijn burgerlijke huis, in Redriff, en begraven als een 'gewone' man, zoals hij zelf vroeg. We nemen aan dat de dood van Gulliver, zoals hier weergegeven, is ontleend aan een Engelse prent uit de avonturen van Tom Tumb. TWEEDE TYPE. 一 Eerste variant. Twaalf houtblokken in kader, niet gesigneerd, 4 rijen van drie blokken, 79 x 96 mm. Tweetalige onderschriften. Gullivers verhaal, heel anders behandeld dan het voorgaande type en in alle opzichten in overeenstemming met de roman van J. Swift. Gulliver neemt afscheid van zijn vrouw.一 Hij lijdt schipbreuk in het land Lilliput en wordt geketend. 一 Hij wordt naar de hoofdstad gebracht.一 Hij vangt de vijandelijke vloot met een net 一 Hij dooft plassend een vuur met de rug naar de lezer. 一 Hij verlaat het land, overladen met cadeautjes.一 Hij lijdt schipbreuk en landt in het land van de Reuzen (Brobdingnag). 一 De maaiers vinden hem in een tarweveld.一 Hij woont een maaltijd van reuzen bij. 一 Hij wordt aangeboden aan de koningin. 一 Er wordt een huisje voor hem gebouwd, dat een adelaar wegdraagt.一 Gulliver valt in zee en wordt opgepikt door een Engels schip. Tweede variant. Twaalf houtblokken in kader, niet gesigneerd, 4 rijen van drie blokken, 75 x 93 mm. Gravure van Engelse oorsprong of naar een Engels prototype. Deze houtsneden zijn uitgevoerd door dezelfde Engelse graveur als die van het tweede type nr. 15 (Luilekkerland). Onderwerpen en legendes van de vorige editie. Derde variant. Twaalf houtblokken in kader, niet gesigneerd, 4 rijen van drie blokken, 75 x 88 mm. Getrouwe replica van de vorige prent, op dezelfde manier behandeld, behalve de vijfde afbeelding, dat is aangepast. Op de laatste afbeelding, aan de rechterbovenkant, helpt een vierde (en nieuw) personage Gulliver's vertrek van de kust. Wat het tweede type van Gullivers afbeelding bijzonder interessant maakt, is de manier waarop de vijfde houtsnede is behandeld, dat de brand in de hoofdstad Lilliput voorstelt die Gulliver, zoals we weten, heeft gedoofd. In de eerste variant is de scène zo fatsoenlijk mogelijk. Gulliver keert de kijker oprecht de rug toe. In de tweede variant, d.w.z. in de nieuwe blokken die in Engeland zijn aangekocht, verandert de situatie. Hier kijkt Gulliver, om het vuur te blussen, naar het publiek; een brede waterstraal springt tussen de hoge torens van de kathedraal vandaan. De ouders, terecht verontwaardigd, zullen tegen dit al te brutale realisme hebben geprotesteerd, want in de volgende edities (derde variant van het tweede type) vinden we dezelfde kathedraal en de held in dezelfde houding, maar deze keer staat Gulliver ogenschijnlijk in voor de kathedraal en op de juiste plaats een gieter waarvan het water als regen uit de kop ontsnapt. En het onschuldige bijschrift: "Guliver blust een brand die in de hoofdstad was uitgebroken, hij wordt gevierd door het hele koninkrijk" werd vervangen door deze pompeuze verzen: Hij bluscht hier Liliput in brand, Met eenen gieter in zijn hand.
Prent 1: (EERSTE TYPE), onderschrift op naam van wederverkoper "Bij A. F. RUITER, te Haarlingen". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: (TWEEDE TYPE, EERSTE VARIANT), onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, bij J. A. ALDAG, St. Jansstraat", gemerkt 'B'. Oudste reeks houtblokken waarbij houtblok 5 een plassende Gulliver toont die met zijn rug naar de lezer staat) Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: (TWEEDE TYPE, TWEEDE VARIANT), zonder adres, gemerkt 'B'. Nieuwe houtblokken waarbij het vijfde blok een plassende Guliver met het aangezicht naar voor, maar staand tussen hoge gebouwen; Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, titel nu in onderkastletter, diverse houtblokken gebarsten. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars-rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 5: zonder adres, titel opnieuw in kapitalen, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Gecombineerde druktechniek: zwart in hoogdruk, inkleuring in lithografie Inkleuring: huidskleur, geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: sjabloon voor het inkleuren van de prent met gele verf
Eerste type niet in eigen collectie. Wel aanwezig in Rijksprentenkabinet Amsterdam.
De eerste variant van het tweede type is een kopie van de prent nr. 229 "Histoire de Gulliver", uitgegeven door Dembour en Gangel in Metz, en gedeponeerd in de departementale archieven op 23 oktober 1843. Dembour en Gangel zouden deze prent hebben gekopieerd naar een eerdere uitgave van Lacour of Clerc.
Glenisson heeft een omgekeerde en gemoderniseerde replica van het EERSTE TYPE gepubliceerd (nr. 27).
Brepols herdrukte deze prent in een latere periode (1890 – 1930) met hetzelfde nummer, (deels) in lithografie, met behoud van het oorspronkelijke nummer. Het gaat hier om de derde variant van het tweede type.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.32 Gulliver
20 houtblokken in kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 50 x 67 mm., Tweetalige onderschriften. Klaas begint zijn leven met een val uit zijn wieg, een onschuldige maar symbolische start van een turbulente reis. Zijn moeder corrigeert hem snel, maar het lijkt alsof Klaas niet veel opsteekt van haar wijsheid. Op school negeert hij zijn leraar, die hem terecht probeert te wijzen op zijn gedrag. Deze vroege tekenen van opstandigheid leiden hem naar een pad vol tegenstrijdigheden. In zijn zoektocht naar zelfstandigheid leert hij bakken, maar al snel komt hij in de problemen als hij wordt betrapt op diefstal door zijn baas, die hem ontslaat. Klaas probeert het opnieuw bij een kleermaker, maar het lijkt alsof hij nooit op zijn plek is. Uiteindelijk besluit hij dienst te nemen in het leger. Deze beslissing lijkt veelbelovend, maar zijn verlangen naar vrijheid leidt hem tot deserteurgedrag, en hij wordt gevangen genomen en opgesloten. Toch laat Klaas zich niet gemakkelijk onderdrukken. Hij ontsnapt uit de gevangenis, wat hem in de verleiding brengt om zich aan te sluiten bij een duistere wereld van dieven en moordenaars. Deze keuzes leiden hem verder naar de gendarmerie, die hem opnieuw oppakt en naar de galeien brengt. De cyclus van ontsnapping en verraad herhaalt zich: hij ontsnapt weer, maar zijn leven neemt een dramatische wending wanneer hij aan boord van een schip een koopman vermoordt. Terwijl hij onderweg is naar India, wordt hij tijdens een storm overboord gegooid, maar het lijkt alsof het lot hem weer terugbrengt aan land. Helaas is zijn geluk van korte duur. Hij wordt gevangen genomen door boeren en komt terecht in een rechtszaak die leidt tot zijn veroordeling. Uiteindelijk belandt Klaas onder de guillotine, het trieste slot van een leven vol verkeerde keuzes en onvervulde dromen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, Uyt de fabriek en Boek-drukkery van P.J. BREPOLS. (Dry exemplaire zyn 'er geplaests volgens de formalityten der wet." Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt de fabryk van BREPOLS en DIERCKX, zoón". Spelling aangepast. In titel nu "Klaas" in plaats van Klaes". Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en groen Periode 1833 - 1840
Prent 3: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, aangepaste Franstalige tekst. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Glénisson en Van Genechten kopieerde deze prent en bracht ze uit onder het nummer 20 van hun profane reeks.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.60 Klaas Kapoen
20 houtblokken in kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 50 x 67 mm., Tweetalige onderschriften. De Vlaamse variant van deze prent staat bekend als "Jan de Wasscher" en is immens populair, zoals te zien is in Brepols nummers 123 en 124. Dit onderwerp werd door talrijke Nederlandse prentenmakers uitgegeven. In de Nederlandse versies van het verhaal over Jan en Griet worden we getuige van een oude ruzie tussen echtgenoten over wie de broek mag dragen. In deze specifieke variant is er echter geen ruzie tussen de twee. Onze meelijwekkende held, Lammen Goedzak, doet afstand van zijn mannelijke waardigheid en neemt de laagste huishoudelijke taken op zich. De traditionele rollen zijn omgekeerd: het is de gezegende tijd van de vrouw. Terwijl Margot in gezelschap van haar bediende eet, drinkt en zich vermaakt, is Lammen Goedzak druk in de weer. Hij veegt, schuurt, kookt, bereidt het eten, zorgt voor de kinderen en spint het garen. Wanneer Lammen Goedzak sterft, huilt Margot. Ze begrijpt eindelijk de waarde van alles wat ze zojuist heeft verloren. Een bijzonder detail in de prent van Brepols is het beeld van de ellende van de ploeger en de gewone mensen, die kort voor de 19e eeuw verschrikkelijk was. Deze arme mensen sliepen uit angst hun linnen voortijdig te verslijten, vaak naakt, vergelijkbaar met de situatie in de Middeleeuwen. De graveur van het prototype van Brepols, dat dateert uit de 18e eeuw, stelt Lammen dan ook voor als een ongelukkige man die vrij naakt uit bed is geworpen. In de 19e eeuw, toen de levensomstandigheden van gewone mensen aanzienlijk verbeterden, was het echter gebruikelijk dat men een linnen hemd zowel overdag als ’s nachts droeg.
Prent 1: met onderschrift "Turnhout, By BREPOLS en DIERCKX, ZOON.N," Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en groen Periode 1840 - 1860
Glénisson & Van Genechten kopieerde deze prent naar voorbeeld van Brepols en bracht deze uit onder het nummer 21.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.66 Lamme Goedzak en zijn griet
20. De Boere-Kermis word verbeéld in dit Beschryf - Le Villagois, Dansant, Chantant
8 houtblokken in kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 2 blokken, 65 x 139 mm., Tweetalige onderschriften. In deze reeks van afbeeldingen zien we het verloop van een feestdag in het dorp. Het begint met de vertrekkende menigte die zich naar het feestdorp begeeft. Kooplieden zetten hun kramen op en bieden hun waren aan. De straatzangers, waaronder een liedjesschrijver en een charlatan, maken gebruik van verkooppraatjes om hun publiek te vermaken en aan te trekken. Terwijl de festiviteiten in volle gang zijn, worden er dansjes gedaan, wordt er gedronken en worden er tederheden uitgewisseld. Er zijn houten paarden en behendigheidsspelen, waarmee de bezoekers zich kunnen vermaken. Ook het Boerengilde neemt deel aan de optocht, met een vlag die voorop wordt gedragen. De sfeer verandert echter; ruzies en gevechten breken uit, en na afloop vertrekken de boeren met een lege beurs, terwijl de kooplieden tevreden terugkeren met goed gevulde zakken. De laatste afbeelding laat weinig aan de verbeelding over. De dronkaards worden naar buiten geleid, de koppels omhelzen elkaar teder, en de kooplieden, met hun lichte kruiwagens, keren terug naar de stad: Als de Kermis is verdweénen heft de blydschap ook de krak: Kraemers gaen met d'Oòrden heénen; Kermis-Gasten leeg van zak.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker". Achteraan in pen geschreven "Boudewyn Adriaan" Sjabloonkleuring geen en rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1800 - 1833
Brepols nam deze drukvorm in 1817, samen met nog 15 andere, over van Verhoeven, opvolger van Le Tellier te Lier. De Prentfabriek bezit een kwart van deze prent met onderschrift van Le Tellier te Lier, dat diende als kaftje bij een religieus werk van dezelfde uitgever.
9. Spel en vermaak 9.1 Vermaak 9.1.1 Kermis en jaarmarkt
21. Tot onderwys der jeugd bedagt ik deze prent - Pour charmer la jeunesse j'emprunte cette image
48 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 6 blokken, 30 à 32 x 36 à 40 mm. Tweetalige onderschriften. Acrobatiek en koorddansen door een kermisgroep. Deze prent toont de levendige en speelse wereld van acrobatiek en koorddansen, typisch voor een kermisgroep. Wanneer we de prent van Turnhout vergelijken met oudere Nederlandse prenten, valt op dat de graveur van Brepols soms de oorspronkelijke betekenis van de afgebeelde scènes niet correct interpreteerde. Bijvoorbeeld, de man die oorspronkelijk met zijn voeten in een zak danst en aan een touw hangt, is in deze versie vervangen door een vrouw die met haar handen in haar zakken staat. Ook is de man die waterfonteinen uit zijn mond spuit, in de Turnhoutse prent omgevormd tot een mensenfontein die zijn water uit de bovenkant van zijn hoofd laat komen. Ondanks deze veranderingen behoudt de originele uitgave van de Turnhoutse prent nog steeds de primitieve aanduiding onder de laatste houtsnede: "Dezen spouwt water. Il crache de l’eau." Pas in de tweede periode van uitgaven wordt de tekst veranderd en spreekt men van een mensenfontein. Deze variaties illustreren de evolutie van de beelden en teksten door de tijd heen, waarbij de creatieve interpretatie van de graveurs een belangrijke rol speelde.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. In de derde rij zijn twee houtblokken ondersteboven geplaatst (met één been en met de handen omleeg) Sjabloonkleuring geel, rood-bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Omgekeerde blokken van prent 1 zijn bij deze prent terug goed geplaatst. Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, spellingsverandering t.o.v. vorige prenten. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjablonenkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: sjabloon voor het inkleuren van de prent met rode verf
Glénisson en van Genechten kopieerden deze prent van Brepols (in spiegelbeeld) onder het nummer 21. Glénisson en zoon kopieerde deze enkele jaren later eveneens met hetzelfde nummer.
22. De inneming en verbranding van Moscou. - La prise et l’incendie de Moscou
8 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 2 blokken, 70 x 90 à 150 mm. Tweetalige onderschriften. Deze gravure toont een opmerkelijk naïeve weergave van een dramatische scène. In het laatste houtblok aan de linkerkant is een zeer merkwaardige voorstelling te zien van een stad die in vlammen staat. Bij de deur van de brandende stad zijn de hoofden van paarden en lansen zichtbaar, wat waarschijnlijk de aanwezigheid van Kozakken suggereert. Aan de rechterkant van de gravure zien we vijf Franse soldaten. Ze keren de stad de rug toe, met geweren op hun schouders of in hun handen, en trekken weg van de brand. Gansch moscou staet in vollen brand, De franschen vlugten tot hunn' schand. Tout Moscou est en flammes, Les français s'enfaient comme des femmes.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS, Volgens de wet, zal den na-drukker dezer, voôr de regts-banken vervolge.]" In handschrift vooraan op de prent toegevoegd "Mega den 28 October 1823" Sjabloonkleuring zachtgeel, oranje, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS, Volgens de wet, zal den na-drukker dezer, voôr de regts-banken vervolge.]" Sjabloonkleuring zachtgeel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
23. Kleyn kinder-spel – Petit jeu d’enfens
Oblong vel. 12 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van drie blokken, 60 à 70 x 94 à 115 mm. Zonder onderschriften. Boogschieten.一 Dansen.一 Balspel 一 Schaatsen. 一 Het kegelspel. 一 Schommelen.一 Zwemmen.一 Sleeën 一 Vissen. 一 Hoepelen.一 Windmolentjes.一 De kleine soldaten.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres,met titel "KLEYN KINDER-SPEL - PETIT JEU D'ENFENS" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B", met aangepaste titel "HET KLEINE KINDERSPEL - JEUX DIVERS" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, met aangepaste titel "KINDERSPEL - JEUX DIVERS" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
23. Vermaeckelyk Mengelmoes – Agréable Mélange
30 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 6 blokken, 42 x 38 mm. Tweetalige onderschriften. Van deze 30 blokken zijn er 28 waarop een persoon gezeten op een paard allerlei activiteiten uitoefent. De prent begint met “den keyzer” en eindigt met “ik ben verlost”. Enkel op de onderste rij (derde blok) staat een nar met een stokpaardje, het volgende blok geeft een harlekijn met een ezel weer.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Tot Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en groen Periode 1817 - 1833
24. Hier ziet gy proncken triumphant, De schoonste Neusen van het land - Ici vous voyez, mes amis, Les plus jolis nez du pays
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 47 x 52 mm. Tweetalige onderschriften. Alle houtsneden stellen gezichten voor met misvormde en monsterlijke neuzen.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Museum aan de Stroom te Antwerpen en Koninklijke Bibliotheek van België.
deze prent is een exacte kopie van een uitgave van Martin Delahaye, te Lille
Delhuvenne kopieerde deze prent en bracht het uit onder het nummer 17.
Glénisson & Van Genechten nam vervolgens het fonds Delhuvenne over en drukte hiermee prent nr. 44.
Beersmans nam rond 1870 de houtblokken voor mannekensbladen over van stadsgenoot Antoine Van Genechten en drukte hiermee prent nr. 52
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.1 Neuzen
4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 70 x 285 mm. Tweetalige onderschriften. Willekeurige oorlogsscènes tussen Franse en Russische soldaten. Slag bij Austerlitz, 2 december 1805. Franse overwinning op de Oostenrijks-Russen. Bovenaan, onder de titel: Zie de oorlog hier met zyn gevolgen aan D’Een gewond of dood d’ander als winnaar gaan. In een latere versie werd deze tekst aangepast: Ziet hier des oorlogs beeldtnis aan : Men is overwinnaar of verslaan.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Titel nu tweetalig. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 07/02/1821 Eerste bestelling in journaalboek: 07/10/1820
Nederlandstalige titel, Nederlands en Franse bijschriften.
Oblong vel. 32 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 4 blokken, 35 x 35 mm. Rechts, naast elk houtblok, de eigenschap van het personage, meestal in de vorm van een bijnaam, en een Vlaams kwatrijn. Zonder titel. Den Koning, Den Zot, Schenker, Vuerstoker, Zanger, Venus-Koppelaer, Blaeskaek, Raesbol, Hoomdraeger, Hinnen-taster, Allemael-op, Hanne-kont, Muyzen-vanger, Lang-tong, Moey-al, Gortentelder, Talloorlekker, Voor-snyder, Niemands-vriend,Allemans-vriend, Rent-meester, Schouw-vaeger, Boeren-straever, Luyze-vanger, Altyd-zat, Zelden-zat, Pot-a-fer, Steven klop steysel, Hannen in de Keef, Mostaert-man, Slyper, Liere-man.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring oker, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring oker, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Eerste bestelling in journaalboek: 05/12/1823
Deze merkwaardige kaartjes om de Koning te trekken (Koningsbrief) zijn opmerkelijk vanwege de trivialiteit van sommige van hun kwatrijnen. Het is een zeer getrouwe, maar gemoderniseerde replica van een oude ongekleurde plaat uitgegeven in Antwerpen ('t Antwerpen, Uyt de Drukkerye van C. Parys, op de Lombaerde-vest N° 938) door de drukker C. Parys (1776-1830) en met het nummer 1. De gemoderniseerde houtsneden van Brepols zijn soms omgekeerd en enigszins gewijzigd, en de tekst van zijn plaat is bijna dezelfde als die van Antwerpen, behalve de gemoderniseerde taal.
Het huis Brepols & Dierckx Zoon publiceerde onder nr. 100 Tickets om de koning te kiezen vanuit een ander prototype, en dat slechts zestien verschillende onderwerpen bevat.
8. Folklore en traditie 8.3 Volks- en kinderfeesten 8.3.3 Driekoningen en koningsbrieven
27. Het Groot vermaak der kinders - Le grand divertissement des enfans
12 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 70 à 75 x 60 à 65 mm. Tweetalige onderschriften. Kinderspelen: De tol. 一 De schommel. 一Hoepelen.一 Schoentje-lap.一 Zwemmen.一 Haasje jagen一 Stokpaardje spelen. 一 Blindemannetje 一 De vlieger. 一 Schaatsen.一 Loop op het hoofd.一 De stelten.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery anv P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 4: zonder adres, gemerkt "B". Spellingsaanpassing t.o.v. prenten 1 - 3. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 5: onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
4e blok gesigneerd A.C. (Alexander Cranendoncq)
28. Pruischen, Lancier en Cosakken, in gevegt tegen de Fransche Garde - Lancier Prussien et Cosaques en bataille contre la Garde Française.
6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, verdeeld over drie rijen van twee blokken. Tweetalige onderschriften. 1° Pruisische lansier verwondt een afgestegen Franse kurassier; Franse bewaker worstelt met een Kozak; 101 x 276 mm. 2° Rijdende artillerie; Baskir en Kozakken; 101 x 276 mm. 3° Soldatenopleiding, 103 x 277 mm.
Prent 1: éénzijdig geel gekleurd gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS (Volgens de wet zal den nadrukker deézer voór de regt-banken vervolgen.)" -- In titel Luacier i.p.v. Lancier Niet ingekleurde prent Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Uit, het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Met aangepaste titel Fransche wagt i.p.v. Fransche Garde. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Uit, het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood (sjabloonuitsnijdingen verschillen ten opsichte van prent 2) Periode 1817 - 1833
Prent 4: zonder adres, gemerkt 'B', andere titel 'Pruississche Lansier en Cosakken, in gevecht'. Met verklarende tekst bij de houtsnedes, bovenaan de prent. Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Beiers, Oostenrijks, Russisch)
29. Ourson, den Wildeman, word Jongheyd, U, gegeéven - Jeunesse d'un Ourson, si vous lisez l'image
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 50 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. In deze intrigerende prent volgen we het bewogen leven van een kind dat door zijn moeder in het bos is achtergelaten. Wat begint als een treurig verhaal, verandert al snel in een avontuur vol wreedheid en kracht. Een beer vindt de jongen en neemt hem op als zijn eigen. De beer voedt hem en zoogt hem zelfs, waardoor een ongebruikelijke band ontstaat. Terwijl de jongen opgroeit, raakt hij steeds meer verweven in de wrede natuur om hem heen. We zien hoe de jongen, nu onder de hoede van de beer, op avontuur gaat met de welpen. Zijn leven is gevuld met spanning: hij houdt de wacht bij de ingang van de grot, steelt schapen en verdedigt zich door bomen om te trekken. De boeren, die geduldig en angstig zijn, proberen de jongen te vangen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Zelfs als een jager hem achtervolgt, weet de jongen te ontsnappen. In een uitbarsting van woede en overlevingsinstinct jaagt hij de boeren op de vlucht en doodt een paar van hen. Het verhaal escaleert verder wanneer hij een feestelijk dorp binnenstormt, waar hij terreur zaait en zich tegoed doet aan alles wat op de verlaten tafels ligt. Maar zijn verhaal neemt een dramatische wending wanneer hij dronken wordt meegenomen, vastgebonden en in een put gegooid. De boeren, vastberaden om hun wraak te nemen, gooien zelfs een molensteen in de put. Maar de jongen, vastbesloten om te overleven, slaagt erin om met de molensteen om zijn nek uit de put te kruipen. Dit is slechts een voorbode van de chaos die nog zal volgen: uit wraak sloopt hij een huis en de soldaten, die hun toevlucht tot geweld nemen, marcheren met een kanon op hem af. De confrontatie eindigt dramatisch; met een kanonschot wordt zijn been afgeschoten. De jonge held, nu gebroken door de pijn, wordt vastgebonden aan een kar die hij vernietigt. Hij springt in het water, maar in een tragisch einde wordt hij gestenigd en sterft. De prent schetst de transformatie van een onschuldig kind in een krachtig, maar wreed wezen, dat de schrik is van herders en boeren. Het verhaal is natuurlijk geïnspireerd op het beroemde volksboek "Valentin en Ourson," dat in de 17e eeuw in het Nederlands werd vertaald. Dit verhaal, dat tot het begin van de 19e eeuw talloze edities kende, bevat thema’s van geboorte, jeugd en de schade die de jongen toebrengt aan de boeren. Echter, de dramatische gebeurtenissen aan het einde van de prent zijn een fantasie van de houtsnijder en voegen een unieke draai aan het verhaal van Ourson.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: op naam van wederverkoper "erve Wijsmuller, Amsterdam", gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw, periode 1840 - 1860.
Glenisson en Van Genechten kopieerden deze prent en brachten het uit onder het nummer 19. De drukvorm werd later overgenomen door Beersmans en drukte hiermee nummer 41 uit zijn fonds.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.76 Ourson de Wildeman
30. Koninklijke Grenadiers – Grenadiers royaux
8 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 4 blokken, 165 x 67 mm. De prent bestaat uit twee rijen die verschillende soldaten tonen, elk gekleed in hun karakteristieke uniformen. In de eerste rij zien we twee soldaten met imposante berenmutsen. Naast hen staan twee grenadiers in hun shako's. De tweede rij zien we twee jagers, met hun lichte en flexibele uitrusting. Aan de andere kant staan twee schutters.
Prent 1: zonder adres, met titel 'Grenadiers van de garde - Grenadiers de la garde', op houthoudend minderwaardig papier Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
30. Nu wordt u wederom een kinderspel gegeéven; / Nochtans een groot verschil aen dat van November zeven
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Universiteitsbibliotheek Amsterdam, Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 50 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. In deze ongewone en soms schokkende vertelling van de avonturen van Uilenspiegel wordt een levendige schets gegeven van zijn onfatsoenlijke streken en ondeugende karakter. Het begint met de komische situatie waarin hij, worstelend in zijn wieg, letterlijk zijn achterwerk toont aan de wereld, wat meteen de toon zet voor de rest van het verhaal. De jonge Uilenspiegel is niet het soort kind dat zich makkelijk laat vertellen wat hij moet doen. Zijn eerste confrontatie met een paardrijder die om de weg vraagt, levert een schandalige reactie op. Terwijl hij op zijn paard rijdt, schandaliseert hij de voorbijgangers, wat al aangeeft dat hij geen boodschap heeft aan de regels van de maatschappij. Zijn streken gaan verder wanneer hij op een speelse manier de schoenen van mensen tussen de kinderen gooit, alsof het een spelletje is. Bovendien steelt hij brood voor zijn moeder, wat zijn overlevingsinstinct en ongehoorzaamheid benadrukt. Terwijl hij in de korf in slaap valt, ergert hij de dieven—een situatie die zijn ondeugende karakter verder benadrukt. Met een luchtige trots vertelt hij dat hij weet hoe hij moet vliegen, en zijn avonturen brengen hem uiteindelijk in de keuken, waar hij in dienst treedt van een kok. Op unieke wijze weet hij een kind te genezen, wat zijn slimme en creatieve aard toont. Maar niet altijd is zijn gedrag voorbeeldig; hij zift meel op de grond, wat leidt tot een komische chaos. De zieken, onder de dreiging van zijn ongehoorzaamheid, verklaren zichzelf genezen, en zo komt hij in het ziekenhuis terecht. Uilenspiegel blijft zijn zelfverzekerde en uitdagende houding behouden door te beweren een schilder te zijn en zelfs mest als medicijn te verkopen aan de Joden. Als leerling-smid neemt hij de balg op en volgt zijn meester, en later bij een schoenmaker knipt hij leer in stukken. Het lijkt wel alsof hij altijd weer op de een of andere manier weet te ontsnappen aan de gevolgen van zijn daden, zelfs als hij de nar laat zien dat hij zijn uitwerpselen moet opeten. Zijn kwaadaardigheid houdt hem van de galg, en hij doet zelfs aan een van de waardin iets onaangenaams door haar in de doornen te duwen. Aan het einde van deze levendige vertelling dicteert Uilenspiegel zelfs zijn laatste wil, wat een ironisch tintje geeft aan zijn levensloop vol ondeugendheid en komische situaties. Uilenspiegel is een figuur die ons herinnert aan de absurditeit van het leven en de kracht van verbeelding, zelfs in de meest ongepaste omstandigheden.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te bekomen bij F. Holtkamp, te Sneek", met titel "UILE-SPIEGEL THYL-CAPON". Handgeschreven naam op achterzijde "H. J. Oosterhoff" Sjabloonkleuring oker, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres, met titel "UILE-SPIEGEL THYL-CAPON". Aangepaste spellinig t.o.v. prent 1 Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt de fabryk van BREPOLS en DIERCKX, zoón", met titel "UILE-SPIEGEL THYL-CAPON". Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1833 - 1840
Prent 4: zonder adres, gemerkt "B", met aangepaste titel "THIJL UILE-SPIEGEL. THYL-CAPON" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 5: met adres van wederverkoper "D. Pouwels, boek- en papierhandelaar. Bergen-Op-Zoom", gemerkt "B". Gewijzigde titel "THIJL UILEN-SPIEGEL. L'ESPIEGLE", waarbij de L van de Franse titel op zijn kop staat. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 6: zonder adres. Omgekeerde L in Franse titel is gecorrigeerd. Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 7: zonder adres, gemerkt "B", met titel "THIJL UILEN-SPIEGEL. L'ESPIEGLE". Licht gewijzigde spelling t.o.v. vorige edities. O.a. onder blok 5. Was eerst "Ontsteelt een Bakkersknecht het brood", is nu "Hij steelt een Bakkersknecht het Brood". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Een andere prent van Uilenspiegel is uitgegeven door Brepols & Dierckx Zoon, in zijn nieuwe lithografische reeks, waarin de afbeeldingen uit Epinal worden nagemaakt.
Ook bij andere Turnhoutse uitgeverijen vinden we de avonturen van Uilenspiegel terug. Zie Glenisson nr. 90 en Beersmans nr. 21.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.101 Tijl Uilenspiegel
32. Jagers te paard – Chausseurs à cheval
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken. In de eerste twee rijen acht jagers te paard, 87 x 60 mm. In de laatste twee rijen, acht dragonders, 67 x 57 mm. Tussenin de tweede titel “Dragonders – Dragons”.
Prent 1: zonder adres Zonder inkleuring Periode 1860 - 1900
Prent 2: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Prent 3: zonder adres, titel en tekst herzet met ander lettertype. Gecombineerde techniek: zwart gedrukt in hoogdruk, inkleuring met lithografie. Inkleuring: huidskleur, geel, rood en blauw Periode: 1880 - 1905
Afbeelding 4: 11 van de 16 houtblokken waarmee bovenstaande prent gedrukt werd
33. Den Koning der Nederlanden, met zyne bezonderste Krygshelden - Le Roi des Pays-Bas, avec ses Principaux Guerriers.
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 70 x 58 mm. Tweetalige onderschriften. In deze fascinerende serie ruiterportretten zien we de Nederlandse koninklijke familie en hun militaire entourage prachtig tot leven komen. De eerste rij is gewijd aan de portretten van koning Willem I, de kroonprins, de held van Waterloo, Willem II, prins Frederik der Nederlanden en de prins van Nassau, Willem III. Elk portret straalt de trots en de majesteit uit van deze vooraanstaande figuren, elk gehuld in de kenmerkende militaire uniformen van hun tijd. In de volgende rijen ontmoeten we hoge officieren en soldaten van verschillende wapens, die allemaal op hun eigen manier bijdragen aan het glorieuze beeld van het Nederlandse leger. De shako van een officier, voorzien van het monogram W, benadrukt de verbondenheid met de koninklijke familie en het prestige dat met deze posities gepaard gaat. Interessant is de evolutie van deze portretten in latere versies, waarbij de prinsen nieuwe namen kregen en de informatie werd geüpdatet. Koning Willem I, die in 1843 overleed, maakt plaats voor de nieuwe titulatuur: koning der Nederlanden (Willem II), kroonprins (Willem III), prins Alexander (geboren in 1818) en prins Frederik, de broer van de koning. Deze veranderingen reflecteren niet alleen de chronologie van de koninklijke familie, maar ook de modernisering van de spelling en presentatie. De prent zelf is rond 1850 gemaakt, na de dood van koning Willem II in 1849. Dit geeft de portretten een extra laag van historische betekenis, aangezien ze een belangrijke periode in de Nederlandse geschiedenis vastleggen. De beelden zijn niet alleen een eerbetoon aan de koninklijke lijn, maar ook aan de soldaten en officieren die hen omringen en de strijd en toewijding vertegenwoordigen die deze tijdperk kenmerkten. In de portretten wordt koning Willem III zichtbaar, samen met prins Frederik-Hendrik (geboren in 1820), prins Frederik, die de oom van de koning is, en de prins van Saksen-Weimar, die als schoonbroer van de koning een belangrijke rol speelt. Samen vormen ze een indrukwekkend tableau dat ons een kijkje biedt in de militaire en koninklijke geschiedenis van Nederland, vol glorie en strijd.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Amersfoort, bij JACOBS en MEIJERS", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 06/07/1822
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.3 Verschillende vorsten op een prent
34. O wat groote dapperheid! - Un Russe animé de courage
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 70 x 59 mm. Tweetalige onderschriften. In deze intrigerende serie houtsneden zien we een dynamisch tafereel van oorlog en plundering, dat zowel de chaos als de adrenaline van het strijdtoneel vastlegt. De eerste acht houtsneden brengen ons in de wereld van de ruiters, met Russische, Turkse en Pruisische soldaten die in galop verschillende houdingen aannemen. Hun krachtige paarden galopperen voort, terwijl de ruiters hun zwaarden en sabels in de lucht houden, klaar om te vechten of te strijden voor hun eer en de overwinning. De beweging en energie van deze ruiters zijn voelbaar, bijna alsof je de stofwolk en het gebrul van de strijd kunt horen. De houtsneden weten de snelheid en vastberadenheid van de cavalerie prachtig te vangen, wat ons een idee geeft van de strijdlust en de gedrevenheid van deze soldaten. In de volgende acht houtsneden verschuift de focus naar de plunderende infanterie. Deze soldaten zijn druk in de weer, ruzieënd over de vondsten die ze hebben vergaard tijdens de chaos van de strijd. De beelden tonen hen beladen met buit, terwijl ze in een sfeer van verdeeldheid en hebzucht met elkaar strijden om de schatten die ze hebben verzameld. De uitdrukking op hun gezichten varieert van triomf tot woede, wat het onvoorspelbare karakter van oorlog benadrukt. In de laatste houtsnede zien we een soldaat die met een geheven sabel klaarstaat om toe te slaan. Met een luchtige en ietwat brutale uitdrukking roept hij: "Hola!, slokkaart, gulsigaart, blyft staan en geeft my ook een paart." Deze woorden weerspiegelen de ongeduldige en soms humoristische kant van de oorlog, waar strijders niet alleen hun zwaarden, maar ook hun woorden gebruiken als wapens in de strijd om de buit. Samen creëren deze houtsneden een levendig en intrigerend beeld van de strijd en de chaos die met oorlog gepaard gaan, en bieden ze ons een venster naar een tijdperk waarin de strijders nog echt met elkaar in conflict waren, zowel op het slagveld als in de straten.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Handgeschreven naam op achterzijde "Binnent V. Boomstra" Sjabloonkleuring oker en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 4: zonder adres, met bovenaan tekstaanvulling en titel "De oorlog is een twist... - La guerre est une quereli..." Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
35. Slag van Wagram – Bataille de Wagram
12 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 90 x 68 mm. Tweetalige onderschriften. De reeks houtsneden biedt een levendig beeld van het militaire leven op het slagveld, met scènes die de strijd en de ervaringen van soldaten vastleggen. In het eerste vak zien we twee soldaten die samen in actie zijn, wat hun samenwerking en kameraadschap benadrukt in de chaos van de oorlog. De interactie tussen deze twee figuren roept de dynamiek op van het leven in het leger, waar broederschap en steun essentieel zijn. In de daaropvolgende vakken verschijnt steeds maar één soldaat, wat de isolatie en het persoonlijke leed van de individuele soldaat benadrukt te midden van de strijd. Deze beelden kunnen verschillende emoties oproepen: angst, vastberadenheid, en de strijd tegen wanhoop. De laatste afbeelding, waarin een dode schutter naast zijn kanon ligt, is bijzonder aangrijpend. Het onderschrift "Hier ligt dood eenen Canonier, ‘T is inderdaed geen plaisier" legt de grimmige realiteit van oorlog bloot. De woorden zijn eenvoudig, maar ze stralen een diepere waarheid uit over de tragische gevolgen van strijd. Het benadrukt niet alleen de dood van de soldaat, maar ook de verschrikkingen die met de oorlog gepaard gaan. In latere versies is het onderschrift veranderd naar: "er ligt een doode Kanonnier, De vijand schonk hem geen kwartier." Deze aanpassing voegt een extra laag van betekenis toe, die de genadeloosheid van de vijand en de onverbiddelijke aard van oorlog weerspiegelt. Samen bieden deze houtsneden een indringende blik op het leven van soldaten en de onverzettelijkheid van hun lot in de strijd.
Prent 1: gevergeerd éénzijdig geel gekleurd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS. (Dry exemplairen zyn'er geplaetst volgens de formalityten der wet." Geen inkleuring Periode 1817 - 1833
Prent 2: zonder adres, met gewijzigde titel "De veldslag van Wagram, in Moravië - Bataille de Wagram, en Moravie" Spellingsverandering in tekst. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
36. Stielen en ambachten – Arts et métiers
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 55 x 74 mm. Tweetalige onderschriften. In deze serie houtsneden zien we een indrukwekkende opsomming van verschillende ambachten, elk met zijn eigen unieke vakmanschap en vaardigheden. De papiermaker, de graveur, de drukker, en de boekbinder vormen samen de basis van de boekdrukkunst, een kunst die kennis en verhalen naar de mensen brengt. Dan komt de apotheker, die met zorg en precisie geneesmiddelen samenstelt, gevolgd door de bladgoudslager, die de kunst van het vergulden beheerst. De koperslager en de klokkengieter voegen een muzikale noot toe aan de ambachten, terwijl de hoedenmaker en de kapper zorgen voor de mode en het uiterlijk van de mensen. De textielverver, huidevetter, en glasblazer brengen kleur en functionaliteit in het dagelijks leven. De wagenmaker en zadelmaker zijn cruciaal voor transport en reizen, terwijl de pottenbakker, schoenmaker en kleermaker de praktische kant van het leven invullen met handgemaakte producten. Als afsluiting van deze rijke verzameling ambachten zien we de schilder en de wever. Onder het laatste houtblok, dat de wever voorstelt die geconcentreerd aan zijn weefgetouw werkt terwijl zijn leerling het vlas spint, staat het speelse onderschrift: “Tik, Tak. Toef, hoort gy by my gaen Ik weéve altyd aen.” Deze woorden roepen het ritme en de toewijding op van het weven, en benadrukken de samenwerking tussen meester en leerling in het ambacht. Het is een eerbetoon aan de voortdurende traditie van vakmanschap en de waarde van leren van de vorige generaties.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt Fadriek en Boek-kbrukery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oker, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 4: gevergeerd papier, zonder adres, met aangepaste titel "Stijlen en Ambachten - Arts et Métiers" Spellingsaanpassing doorheen de teksten. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 5: zonder adres. Slecht houthoudend papier Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1890
Afbeelding 6: 14 houtblokken van in totaal 20 waarmee bovenstaande prent werd gedrukt
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.3 Allerlei ambachten en beroepen
4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 70 x 290 mm. Tweetalige onderschriften. Deze vier houtsneden brengen de opwindende en gewelddadige momenten van de Slag bij Jena tot leven, waarbij gewapende ruiters in een razernij van actie elkaar achtervolgen, bevechten en doden. In de laatste houtsnede zien we een dramatische climax: een kurassier blaast op zijn trompet, een oproep tot strijd en solidariteit. Tegelijkertijd sprint een andere ruiter met een geheven sabel naar hem toe, vastberaden om in te grijpen terwijl een Pruisische soldaat vlakbij een ruiter en zijn paard heeft gedood. Dit beeld is een krachtige weergave van de chaos van de strijd. De tekst onder deze houtsnede versterkt de urgentie van het moment: "Den Cuirassier op 't klinken der trompet Vliet tot hulp, en hy den moord'naer plet." Deze woorden herinneren ons aan de onverschrokkenheid en de wreedheid van de oorlog. De Slag bij Jena, die op 14 oktober 1806 plaatsvond, markeerde een keerpunt in de Napoleontische oorlogen, waarbij Napoleon zijn militaire strategieën succesvol toepaste en een beslissende overwinning op het Pruisische leger behaalde. De houtsneden vangen niet alleen de spanning van het moment, maar ook de historische impact van deze strijd.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1800 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring wit, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B', de tekst werd aangepast t.o.v. vorige edities. Handschrift op achterzijde van de prent "Goffe Sjoerd Posthuma 1860" Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Facturatiedatum van houtblok: 14/01/1822 Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 06/07/1822
38. Marche de la Calvalerie – Togt der Ruitery
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 78 x 70 mm. Tweetalige onderschriften. Twaalf huzaren, een officier, zeven muzikanten en vier soldaten, allemaal te paard. Vier Mamelukken ruiters.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper: "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 15/03/1822 Brief aan burgemeester i.v.m. deponering: 06/07/1822
39. Engelsche Koninklyke Husaren – Hussards du Roi d’Angleterre
Oblong vel. 2 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 130 x 355 mm. Een officier, een trompettist en zes soldaten.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam by SCHALEKAMP en VANDEGRAMPEL op de Nieuwezyde voor Burgwal N° 196", zonder nummer Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres, foutief genummerd 'N° 49' in plaats van '39'. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Facturatiedatum van houtblok: 15/03/1822
40. Krygsmans daeden door Russchen en Turken- Faits guerriers par les Russes et Turcs
4 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 160 x 140 mm. Tweetalige onderschriften. Dit dramatische tafereel toont een intense confrontatie tussen verschillende strijdende partijen op het slagveld. We beginnen met een dappere Kozakken officier, fier en moedig, die zijn gezag en vaardigheden toont te midden van de chaos van de strijd. Zijn uitstraling straalt vastberadenheid uit terwijl hij zijn mannen aanmoedigt. Aan de rechterkant zien we een Turkse soldaat die door de hand van een Kozak is neergestoken. De actie is schokkend en vol adrenaline, met de Turkse soldaat die in een wanhopige poging zijn leven te redden misschien nog zijn zwaard heft. Daarna valt de blik op een Turkse ruiter, die zijn speer met dodelijke precisie in het hart van een Russische soldaat steekt. Deze dramatische actie benadrukt de wrede realiteit van de oorlog en de onverschrokkenheid van de strijders. Ten slotte zien we een Russische ruiter die met een beslissende slag een Mameluk doodt. Dit moment van strijd onderstreept de complexiteit van de oorlog, waar verschillende strijdkrachten met verschillende achtergronden elkaar in de strijd ontmoeten. Elk personage in deze scène vertelt een verhaal van moed, conflict en de verschrikkingen van de oorlog, die de toeschouwer meeneemt in de turbulente wereld van historische veldslagen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 17/06/1822
2. Geschiedenis en vorsten 2.2 Geschiedenis 2.2.5 Gebeurtenissen uit de algemene geschiedenis 2.2.5.5 Oorlog tussen Rusland en Turkije 1828
41. Ziet hier, tot uw vermaek dee’z Kinder-Spreeken vloeyen - Voici quelques dictions qui plaisent aux enfants
30 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 6 blokken, 55 x 45 mm. Tweetalige onderschriften. Deze reeks uitdrukkingen en spreekwoorden geeft een levendige blik op de volkswijsheid en de humor van de tijd. Laten we ze eens samen verkennen: Hy lagt in de vuyst. – Dit verwijst naar iemand die zich in de problemen heeft gewerkt of in een benarde situatie zit. Houd den dief! – Een krachtige kreet die om actie vraagt, vaak als iemand wordt betrapt op diefstal of onrecht. Wie koopt er een Joufvrouw? – Een ironische vraag die de waarde van liefde of genegenheid in twijfel trekt. Als ‘t kalf verdronken is, vult hy den put. – Dit betekent dat men pas actie onderneemt als het probleem al is ontstaan, en vaak te laat. Hy loopt met 't vis-paen. – Dit suggereert dat iemand met een doel of plan rondloopt, vaak met de intentie om te vissen of voordeel te halen. Hy strykt de pluym. – Iemand die probeert de gevolgen van zijn acties te verdoezelen of iets te verfraaien. Al roozen voor de verkens. – Dit betekent dat waardevolle dingen worden weggegooid of verspeeld aan degenen die er geen waardering voor hebben. Hy laet den ballon op. – Dit kan verwijzen naar het nemen van risico's of het verkennen van nieuwe mogelijkheden. Een keérs voor den duyvel. – Dit betekent dat iemand een morele concessie maakt, of misschien een deal sluit met de duivel. Ider zingt zoo hy gebekt is. – Dit suggereert dat mensen zich gedragen naar hun achtergrond of omstandigheden. Met vogels vangt men vogels. – Een wijsheid die benadrukt dat je met gelijkgestemden moet omgaan om succes te behalen. Ik draey met alle winden. – Dit betekent dat iemand zich gemakkelijk aanpast aan veranderende omstandigheden of meningen. Dit is een geleerd man. – Dit kan ironisch zijn, een opmerking over iemand die misschien niet zo slim is als hij doet voorkomen. Hy vindt den hond in den hus-pot. – Dit verwijst naar iemand die de oorzaak van een probleem op de meest onwaarschijnlijke plaats vindt. Een kolfken naar myn hand. – Dit betekent dat iets goed bij je past of gemakkelijk te gebruiken is. De huyd na den wind. – Dit suggereert dat iemand de meerderheid volgt of zich aanpast aan wat populair is. Al tegen den wind. – Iemand die tegen de stroom in gaat of zich verzet tegen gevestigde normen. Hy draeyd zoo lang ik slaen. – Dit kan betekenen dat iemand zijn kansen afwacht totdat het juiste moment zich aandient. Ik loop uyt dwang. – Dit verwijst naar iemand die zich uit een dwingende situatie bevrijdt. Hy gaet om vuur. – Dit suggereert dat iemand met gevaarlijke zaken of situaties omgaat. De paling by den steert. – Dit betekent dat iets altijd wegglijdt of moeilijk vast te houden is. Hy schiet na ‘t doel-wit. – Dit betekent dat iemand zich richt op een specifiek doel of ambitie. Beter 1 in d’hand als 7 in de logt. – Dit benadrukt dat het beter is om iets te hebben, hoe klein ook, dan veel beloften die niet gerealiseerd zijn. Hy brengt zich zelf in’t net. – Dit betekent dat iemand zichzelf in de problemen werkt. Ik ben er door. – Een bevestiging dat je een uitdaging hebt overwonnen of een probleem hebt opgelost. Zonder plaisier konne wy niet leve. – Dit herinnert ons eraan dat plezier en vreugde essentieel zijn in het leven. Hy ziet door zyn vingers. – Dit betekent dat iemand iets negeert of niet oppakt. Ongebonden ’t best. – Dit suggereert dat men het beste presteert als men vrij is en niet gebonden aan verplichtingen. Wagt u voor de geteekende. – Een waarschuwing voor iets dat als onbetrouwbaar of gevaarlijk wordt beschouwd. Al tegen de maen gepist. – Dit betekent dat iemand tegen de verwachtingen in gaat of iets doet dat als ongepast wordt beschouwd. Deze spreekwoorden en uitdrukkingen zijn niet alleen geestig, maar bieden ook waardevolle lessen en inzichten in de menselijke natuur en de complexiteit van het leven. Ze vormen een schat aan wijsheid die generaties lang is doorgegeven.
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B', spellingsaanpassing t.o.v. prent 1 Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Facturatiedatum van houtblok: 05/07/1822
Glénisson en Van Genechten kopieerde deze prent deels, en brachten het uit onder het nummer 22
42. Land-beschryf-kundig Nieuw-jaar of zeden en gewoonten van de voornaamste volken der wereld - Etrennes géographiques, ou moeurs et costumes des principaux peuples de la terre.
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 77 x 65 mm. Tweetalige onderschriften. Deze reeks houtsneden vormt een fascinerende blik op de verschillende nationale klederdrachten van volkeren over de hele wereld, een soort visuele reis door de kostuums en zeden van diverse culturen. Op elke houtsnede zien we een man en een vrouw, elk gekleed in een min of meer nauwkeurige weergave van hun traditionele kledij, soms met een vleugje fantasie van de kunstenaar. Laten we een paar van deze taferelen verkennen. China is indrukwekkend vertegenwoordigd, met de eerste rij houtsneden die een vrouw toont in een opvallende jas met kraag, een helm met getande rand, en een groot borstharnas met emblemen die haar rang aangeven. Naast haar staat een militaire mandarijn, gekleed in een geborduurde jas met een kraag, zijn kapsel opgemaakt als een koepel met een knop op de top. Op zijn rug draagt hij een pijlkoker, klaar om in actie te komen. Frankrijk, specifiek de Landes-regio, biedt een meer ingetogen maar elegante verschijning. De man en vrouw dragen kleding die praktisch en stijlvol is, aangepast aan het landelijke leven in het zuiden van Frankrijk, met een typisch eenvoudige, aardse charme. Siam (het huidige Thailand) toont verfijnde en exotische kledij, waarbij de glans van zijde en de sierlijke lijnen van traditionele gewaden het respect voor traditie en cultuur uitstralen. Pegou, een gebied in het huidige Myanmar, benadrukt de pracht en praal van de regio, met weelderige stoffen en sieraden die verwijzen naar de rijke geschiedenis van het koninkrijk. Kamtschatka en Siberië brengen ons naar de kou van het noorden, waar de kleding functioneel en warm is. De personages dragen dikke bontmantels en traditionele Siberische hoofddeksels, perfect om de barre winters te trotseren. In Ceylon (Sri Lanka) zien we een andere kant van de wereld, met kledingstukken van lichte, ademende stoffen die perfect passen bij het tropische klimaat, met sierlijke patronen die de cultuur van het eiland weerspiegelen. Algerije toont een vermenging van Berberse en Arabische invloeden, waarbij de man een lange, vloeiende djellaba draagt en de vrouw een rijkelijk versierde kaftan, beide voorzien van prachtige borduursels. Zuidelijk Afrika, vertegenwoordigd door de Hottentotten, biedt een blik op de inheemse kleding van de regio, met materialen afkomstig van dierlijke huiden en natuurlijke vezels, die het unieke karakter van de lokale cultuur weerspiegelen. Californië neemt ons mee naar de Nieuwe Wereld, waar de kleding van de inheemse bevolking eenvoudig en praktisch is, maar toch de omgeving en de tradities van de oorspronkelijke bewoners van de regio reflecteert. De Molukken Eilanden en Otahiti (Tahiti) bieden beelden van tropische pracht, waar kleurrijke stoffen en bloemenkransen de natuurlijke schoonheid van de eilanden weerspiegelen. Zwitserland, met name de regio Luzern, laat een traditioneel Europees beeld zien. De stevige, maar sierlijke kleding is typisch voor de bergen, ontworpen om bestand te zijn tegen het klimaat, maar toch charmant en vol vakmanschap. Deze houtsneden geven ons een boeiende reis door de kostuums van volkeren van over de hele wereld en leggen niet alleen hun kledij vast, maar ook de verhalen, culturen en tradities die daarmee verbonden zijn.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek - drukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, gemerkt "B". Onderschrift van laatste houtsnede licht aangepast van 'Man en Vrouw van Lucerne.' naar 'Man en Vrouw van Lucern.' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: zonder adres, gemerkt "B", houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 6: zonder adres, gemerkt "B", houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 24/09/1822
De prent is een kopie van een Frans origineel, zoals al aangegeven door de vorm van de namen van volkeren. We vinden de meeste houtsneden, op dezelfde manier behandeld, op Franse prenten uit dezelfde periode. Zo tonen bladen uitgegeven door Castiaux-Blocquel, in Lille, en waarschijnlijk afkomstig uit de moderne collectie van Garnier-Allabre in Chartres, ons de afbeeldingen van de Kalmoucks, de inwoners van de Landes, de Kamtchadales, de Tschoutskis, de Algerijnen, de Hottentotten, Californiërs, Amboniërs (Molukken), Otahitiërs, Zwitsers uit het kanton Luzern, etc.
11. Topografie en aardrijkskunde 11.3 Vreemde volkeren 11.3.1 Volkeren algemeen
Oblong vel. 10 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van vijf blokken, 124 à 158 x 54 à 118 mm. In deze reeks van tien houtsneden wordt een bonte verzameling groteske personages afgebeeld, waarbij humor en overdrijving centraal staan. De figuren dragen kostuums die typerend zijn voor het einde van de 18e eeuw, maar met komische accenten, zoals uitvergrote hoeden en overdreven accessoires. De scènes hebben een speels karakter en lijken het alledaagse leven op de hak te nemen. Drie mannen zijn te zien in een kostuum dat duidelijk bedoeld is om te lachen. Hun kledij is absurd en past niet bij de verfijnde stijl van die tijd, wat hen extra komisch maakt. Daarnaast zien we een ruzie tussen een man en een vrouw, waarin de spanning tussen hen op een humoristische manier wordt uitgebeeld, waarschijnlijk met overdreven gebaren en uitdrukkingen om de ruzie nog grotesker te maken. In een andere scène staat een schoorsteenveger centraal, tussen twee heren. Dit contrast tussen de eenvoudige, vuile schoorsteenveger en de waarschijnlijk goedgeklede heren schept een ironische situatie die het sociale verschil belachelijk maakt. De humor zit waarschijnlijk in het idee van klasseverschillen, maar dan op een luchtige manier gepresenteerd. Een van de meest opvallende figuren in deze serie is een ruiter die een grote geribde en met bloemen versierde hoed draagt. Zijn verschijning is zowel belachelijk als extravagant. In zijn rechterhand heeft hij een zweep, terwijl hij in de andere hand de teugels vasthoudt en tegelijkertijd een paraplu openhoudt. De combinatie van deze voorwerpen—zweep, teugels en paraplu—geeft het beeld een absurde wending, alsof de ruiter alle mogelijke voorzorgsmaatregelen heeft genomen, maar op een totaal onpraktische manier. De kostuums die in deze prenten worden getoond, zijn duidelijk geïnspireerd door de mode van de late 18e eeuw, maar zijn zodanig aangepast dat ze een humoristisch effect bereiken. De uitbundigheid van de kledingstukken en de situaties waarin de personages zich bevinden, versterken de komische elementen, wat deze serie tot een luchtige, bijna satirische weergave van het leven maakt.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te TURNHOUT, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS. Dry exemplaire zyn 'er geplaetst volgens de formaliteyt der wet." met nummer 44 i.p.v. 43. Wijze van inkleuring onduidelijk, mogelijk later aangebracht door eigenaar prent. Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het fabrijk en Drukkerij van P. J. BREPOLS". Aangepaste titel begint met "De" in plaats van "Den". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper: "Bij J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 4: gevergeerd, éénzijdig rood gekleurd papier, schriftomslagen in ongesneden planovel (twee omslagen op één blad) Voor deze schriftomslagen werden de houtblokken van bovenstaande prent hergebruikt.
Facturatiedatum van houtblok: 12/05/1823
8. Folklore en traditie 8.3 Volks- en kinderfeesten 8.3.4 Vastenavond en carnaval
44. -, Koninklijk Beyerse grenadiers - Grenadiers du Roi de Bavière
6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, drie rijen van twee tegen elkaar geplaatste houtblokken, samen formaat van 115 x 290 mm. Tweetalige onderschriften. In deze bijzondere reeks houtsneden worden drie rijen met militaire figuren afgebeeld, elk met een specifiek regiment en typerende uniformen uit verschillende landen, wat een indruk geeft van de internationale militaire macht van die tijd. Op de eerste rij zien we de Koninklijke Beierse Grenadiers, trotse en imposante soldaten die hun uniformen dragen met zware berenmutsen en militaire uitrusting die hun status als elite-infanterie benadrukt. Hun houding, waarschijnlijk rechtop en met schouderwapens, toont discipline en macht. De tweede rij stelt de Russische Grenadiers voor, gekleed in de kenmerkende Russische uniformen, misschien met lange jassen en hoge hoofddeksels. Deze soldaten staan bekend om hun robuustheid en onverzettelijkheid in het gevecht, wat in de prenten kan worden weerspiegeld door hun stoere en vastberaden uitdrukking. Op de derde rij is het Oostenrijkse voetvolk afgebeeld, in eenvoudige maar gedisciplineerde formaties. Hun uniformen, waarschijnlijk met een soberder ontwerp dan de grenadiers, benadrukken de lange militaire traditie van het Oostenrijkse leger. De voetvolk-soldaten staan bekend om hun vasthoudendheid in zware veldslagen, wat in deze houtsneden wellicht naar voren komt door de manier waarop ze hun wapens dragen en klaar staan voor actie. Elke rij geeft een specifiek deel van de Europese militaire cultuur weer, waarbij de nadruk ligt op de diversiteit aan legers en hun tradities, wat de machtsverhoudingen en de militaire uitstraling van de tijd prachtig weerspiegelt.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabrik en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, donkerbruin en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te be[komen bij] F. HOLTKAMP, te Sneek" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 4: met toegevoegde titel "Oostenrijksch Beijersch en Russisch voetvolk - Infanterie Autrichienne, Bavaroise et Russe", zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars-rood en groen Periode 1880 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 18/02/1823
45. Oorlog tusschen Vrankryck en Spanjen in ’t jaar 1823 - Guerre entre la France et l'Espagne, en l'an 1823
15 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 5 blokken. 1e rij: telkens 105 x 60 mm, 2e en 3e rij telkens 95 x 600 mm. Tweetalige onderschriften. De houtsneden die de oorlog tussen Frankrijk en Spanje in het jaar 1823 weergeven, brengen een fascinerende mix van historische en theatrale personages in beeld, waarbij een subtiele combinatie van realiteit en dramatische verbeelding te zien is. Op de eerste rij zien we figuren te voet afgebeeld. Deze personages zijn waarschijnlijk afgeleid van een prent die oorspronkelijk theaterpersonages voorstelt. De manier waarop deze figuren zijn weergegeven, suggereert dat ze eerder dramatische dan strikt historische rollen vervullen. In deze context stellen ze de Spaanse koning en Cortes voor. Hun kostuums, waarschijnlijk rijkelijk versierd en vol symboliek, lijken geïnspireerd te zijn door zowel historische realiteit als de creatieve vrijheid van het theater. Ze staan trots en plechtig, hun poses en gezichten weerspiegelen wellicht meer een artistieke expressie van macht dan feitelijke oorlogstaferelen. De tweede rij toont een overgang naar de echte oorlogsvoering, met de Hertog van Angoulème en zijn staf te paard. De hertog, die tijdens de Franse interventie in Spanje in 1823 een leidende rol speelde, wordt hier gepresenteerd als een nobele militaire leider, geflankeerd door zijn staf, die hem ondersteunt. Zijn staf, gekleed in indrukwekkende militaire uniformen, symboliseert de hiërarchie en macht van het Franse leger. Het beeld roept het gevoel op van een voorname generaal die klaar is om het Spaanse verzet te breken. De hele scène, met ruiters in volle uitrusting, geeft de ernst en het gewicht van de militaire operatie weer. De derde en laatste rij brengt de onvermoeibare Spaanse verzetsleider Mina, bekend als "den onverzadelyken Generaal", in beeld, eveneens te paard en begeleid door zijn staf. Mina staat hier centraal als de belichaming van Spaans verzet tegen de Franse invasie. Zijn bijnaam, "onverzadelijk", benadrukt zijn vasthoudendheid en onophoudelijke strijd tegen de Franse troepen. Te paard, met zijn mannen naast hem, symboliseert hij de Spaanse geest van verzet. Zijn staf is waarschijnlijk afgebeeld in een vurige en dynamische houding, gereed om tot de aanval over te gaan, wat de vastberadenheid van Mina en zijn troepen weerspiegelt in hun strijd tegen de Franse overheersing. De houtsneden vangen de kern van de historische gebeurtenissen in 1823: de Franse militaire interventie in Spanje en het verzet van de Spaanse nationalisten. Tegelijkertijd voegen ze door hun ontlening aan theaterpersonages een dramatisch en bijna symbolisch karakter toe aan de weergave van deze sleutelfiguren. Het resultaat is een visueel rijk en krachtig beeld van de historische strijd tussen Frankrijk en Spanje.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Facturatiedatum van houtblok: 01/07/1823
2. Geschiedenis en vorsten 2.2 Geschiedenis 2.2.5 Gebeurtenissen uit de algemene geschiedenis 2.2.5.4 Oorlog tussen Frankrijk en Spanje 1823
46. In 1823. Cadix word nauw belegt door ’t Fransche legermagt. - En 1823. Cadix est fort blocquée par les Français
Oblong vel. Eén houtblok met kader, niet gesigneerd, 285 x 355 mm. De scène van de Belegering van Cadiz wordt op prachtige wijze weergegeven met een rijke combinatie van militaire actie en serene nachtelijke beelden. Op de voorgrond zien we de imposante citadel van Cadiz, die zich sterk aan de kust bevindt, terwijl de zee golvend tegen de muren klotst. De citadel, een symbool van de Spaanse verdediging, is groots en onverzettelijk, omringd door het gevaar van vijandelijke aanvallen. In de verte, aan de horizon, doemt de stad Cadiz op, met haar herkenbare kathedraal, waarvan de koepels zelfs in het maanlicht oplichten. De kathedraal fungeert als een herinnering aan de culturele en religieuze geschiedenis van de stad, te midden van het gewelddadige conflict dat om haar heen woedt. Bij maanlicht, een belangrijk element van de prent, dat subtiel is weergegeven in de lucht, maken de Spanjaarden een moedige poging tot een uitval. Het maanlicht weerspiegelt zachtjes op de zee en verlicht net voldoende de contouren van de soldaten die zich klaarmaken voor hun gevaarlijke missie. De Spaanse generaal, prominent aanwezig, geeft zijn bevelen met krachtige gebaren, terwijl zijn troepen gehoorzaam in actie komen. Deze uitval, die de Spanjaarden onder dekking van de nacht ondernemen, toont hun vasthoudendheid en wil om de belegering te doorbreken. Op de achtergrond zien we de Franse belegeraars die met vijandelijke schepen bommen afvuren op de stad en haar verdedigers. De explosies worden weergegeven in contrasterende lichtflitsen die de duisternis van de nacht doorbreken, wat het gevaar van het beleg benadrukt. De vurige projectielen, die door de lucht suizen, brengen een gevoel van chaos en dreiging teweeg. In de rechterbovenhoek waakt de maan, kalm en stil, over de gehele scène. Ondanks het geweld beneden, straalt de maan een soort onverschillige rust uit, als een stille getuige van de strijd tussen de Spanjaarden en de Franse belegeringsmacht. Bovenaan het houtblok, in tweetalige tekst, staat de krachtige beschrijving van deze militaire confrontatie: "Cadiz word nauw belegt door Fransche leger-magt, Den Spanjaard die uitviel door't Maenlicht in den nagt." Deze tekst benadrukt de directe situatie van het beleg en de moedige, maar riskante, actie van de Spaanse troepen. Het samenspel van het maanlicht en de nachtelijke setting creëert een sfeer van spanning, terwijl de heldhaftigheid van de Spanjaarden wordt belicht te midden van de onverbiddelijke Franse aanval.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Titel 'In 1823 * En 1823' in twee talen. Handschrift op achterzijde van de prent "Antje Fijn heeft die prent van meester mooij gekregen in het jaar 1826". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boek-drukkery van P. J. BREPOLS". Aangepaste titel met enkel "In 1823", en spellingsaanpassingen en tekstwijzigingen, vooral in de Franstalige tekst. Met handschrift op achterzijde: "Greetje P. Bruinsma". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te Amsterdam, bij J. C. BOTVIS, Negociant in gekleurde Papieren, Prenten en Perkement in de Tacksteeg." Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Tekst herzet t.o.v. bovenstaande prenten. Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
2. Geschiedenis en vorsten 2.2 Geschiedenis 2.2.5 Gebeurtenissen uit de algemene geschiedenis 2.2.5.1 Belegering van Cadix
47. La mort Du Duc de Berry. Assasiné à Paris le 13 février 1820 – De dood van den Hertog van Berry, vermoord te Parijs den 13 februari 1820
6 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 2 blokken, 80 x 145 mm. Tweetalige onderschriften. Deze reeks houtsneden begint met een dramatische en tragische scène: de laatste momenten van Zijne Koninklijke Hoogheid de hertog van Berry, een prins van het Franse koningshuis. Het verhaal dat hier wordt verteld, omspant zijn gruwelijke moord, zijn bezwijming, en de daaropvolgende gebeurtenissen die tot zijn dood leidden. In het eerste houtblok wordt een levendig schouwburg getoond. We bevinden ons in een theater, en op het podium staat een harlekijn, in de stijl van het oude theater, die het publiek vermaakt door een masker te tonen. De toeschouwers zitten dicht bij elkaar, aandachtig en geboeid door het spektakel. De hertog van Berry, zichtbaar en prominent op de voorgrond, staat tussen hen in, nog volledig onbewust van de vreselijke gebeurtenis die hem te wachten staat. Het tweede houtblok toont een wrede wending: de moord op de hertog van Berry, die plaatsvond terwijl hij terugkwam van het theater. Dit moment wordt met veel emotie weergegeven. Te midden van de consternatie en het schrikken van omstanders, wordt de hertog, gekleed in zijn deftige kledij, getroffen door de moordenaar, Louvel. We zien de reactie van de hertog die probeert zich staande te houden, terwijl de schok zich verspreidt onder de mensen die om hem heen staan. Het derde houtblok laat het dramatische moment zien waarin de hertog bezwijmt door de verwondingen. Zijn lichaam zakt neer terwijl zijn ogen half gesloten zijn, omstanders proberen hulpeloos steun te bieden, maar hun gezichten drukken wanhoop uit. Het noodlot lijkt onafwendbaar. In het vierde houtblok zien we een bijzonder intiem moment. De stervende hertog, zwak en met zijn laatste krachten, verleent een vaderlijke zegening aan zijn geliefden, een scène die zijn waardigheid en koninklijke trots zelfs in zijn laatste momenten weerspiegelt. Omstanders buigen zich over hem heen, sommigen gehuld in tranen, anderen in eerbied voor zijn laatste daad. Het vijfde houtblok toont de laatste en hartverscheurende momenten: de laatste uren van de hertog. Liggend op zijn sterfbed, omringd door zijn naasten, zakt de hertog steeds verder weg in de duisternis van de dood. De gezichten van de omstanders zijn zwaar van verdriet en verslagenheid. Het zesde houtblok brengt gerechtigheid in beeld: de rechtelijke ondervraging van Louvel, de moordenaar van de hertog. Hier zien we hem voor de rechter staan, gebogen onder de zwaarte van zijn daad, terwijl hij met kille vastberadenheid wordt ondervraagd over zijn moord op de hertog. De spanning in de lucht is voelbaar, want iedereen wacht op wat het lot voor de dader in petto heeft. Deze prentenreeks verbeeldt op een aangrijpende manier het tragische verhaal van de moord op de hertog van Berry en de nasleep die daarop volgde. Het roept emoties op van verdriet, verlies, en gerechtigheid, terwijl het leven en de laatste momenten van de hertog op indringende wijze worden weergegeven.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "De la Fabrique de P. J. BREPOLS, Imprimeur - Libraire, à Turnhout. Les exemplaires exigés ont été remis à qui de droit" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres. Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout by P. J. Brepols Boek-drukker". Spellingsaanpassing en eveneens ander woordgebruik. bvb. houtsnede 1 was "De kommedie" en is nu "Het Schouwburg". Houtsnede 3 gaf als onderschrift "kwalykte" en is nu "Bezwyming". Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 5: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Sjabloonkleuring geel, rood, blauw, groen. (inkleuring vermoedelijk door eigenaar prent) Periode 1817 - 1840
Prent 6: zonder adres, gemerkt "B". Opnieuw enige tekstuele aanpassingen, zowel in de Nederlandse als de Franse tekst. Bvb. houtsnede 1 was "La Comédie Het Schouwburg" en is nu "Le Spectacle De Schouwburg" geworden. Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1880
Prent 7: zonder adres, gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 8: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (ander positiekleuring) Periode 1840 - 1880
Prent 9: zonder adres, reeksnummer van positie gewijzigd. Eén tekstuele aanpassing t.o.v. vorige editie, namelijk onder houtsnede 6 was de tekst "Regtelijke onderhooring van Louvel,...", deze is nu "Onderhooring van Louvel,...". Barsten in de houtblokken worden groter, dubbele lijn onderaan het vel is weggehaald. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 10: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 11: zonder adres, titel en reeksnummer verplaatst t.o.v. prent 8. Houthoudend papier van minderwaardige kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars-rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 12: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Afbeelding 13: rood sjabloon voor de inkleuring van prent 10
Afbeelding 14: groen sjabloon voor de inkleuring van prent 10
Afbeelding 15: geel sjabloon voor de inkleuring van prent 10
Brepols kopieerde deze prent naar Frans model. De vijfde afbeelding is nagenoeg identiek aan een kopergravure met als titel “Les derniers momens de S.A. Royale le Duc de Berry”, uitgegeven “À Caen chez Picard-Guérin Imprimeur en taille-douce rue des teinturiers N° 6”. Houtsnede 2 is nagenoeg identiek aan prent met titel "HORRIBLE ASSASSINAT DE S. A. R. M. LE DUC DE BERRY, / Né à Versailles, le 24 Janvier 1778, mort à Paris, le 14 Février 1820.", uitgegeven rond 1820 door PICARD-GUÉRIN Jean-François te Caen.
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.2 Buitenlandse vorsten 2.1.2.24 Dood van de Hertog van Berry
48. Slag van Waterloo – Bataille de Waterloo
6 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 2 blokken, 88 x 142 mm. Tweetalige onderschriften. Deze indrukwekkende prentenreeks geeft een beeld van het roemrijke en heroïsche hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis rondom de beroemde Slag bij Waterloo in 1815. De teksten en afbeeldingen roepen niet alleen de grootse prestaties van het Nederlandse volk in herinnering, maar ook de triomf van een verenigde strijdmacht tegen de opmars van Napoleon. De openingszin, “Zoo meld ons Nederlandsch Historie, Wat zaam verbonden kragt vermag,” benadrukt de kracht van samenwerking. Dit was een cruciale boodschap in het tijdperk van Waterloo, waar de krachten van verschillende naties samenkwamen om Napoleon te verslaan. De verwijzing naar de vele overwinningen en glorie symboliseert de trots die Nederland voelde over zijn rol in deze strijd. Een van de meest dramatische momenten in de reeks is de scène waarin Zijne Koninklijke Hoogheid Willem Frederik, Kroonprins der Nederlanden, op 16 juni 1815 door Franse troepen werd omsingeld bij de Vier Armen. Het was een kritisch moment, waarin de Kroonprins door het zevende bataljon werd bevrijd van zijn benarde positie. Deze heroïsche redding was een belangrijk moment dat liet zien hoe vastberaden en sterk de Nederlandse troepen waren in het aangezicht van gevaar. De prenten vervolgen met de overwinning bij Waterloo. Schotse troepen worden getoond terwijl ze de veroverde standaarden van de Fransen aan generaal en veldmaarschalk Wellington presenteren. Deze ceremonie symboliseerde het einde van Napoleons heerschappij en de gezamenlijke overwinning van de geallieerde troepen. Het beeld van de vlucht van Napoleon illustreert zijn nederlaag en het definitieve einde van zijn keizerrijk, waarbij de troepen van Wellington en de Pruisische generaal Blücher de overhand kregen. Het hoogtepunt van de reeks wordt weergegeven in de ontmoeting tussen Wellington en Blücher bij Belle Alliance, een plaats waar de beide veldmaarschalken elkaar ontmoetten na de slag, als symbool van hun gezamenlijke overwinning. Deze scène straalt niet alleen een gevoel van triomf uit, maar ook van solidariteit tussen naties die samenwerkten om vrede in Europa te herstellen. Deze prentenreeks herdenkt niet alleen de overwinning, maar vereert ook de moed, het leiderschap en de verbondenheid van de betrokken legers, met een speciale focus op de Nederlandse bijdragen aan deze historische overwinning.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Ter Drukkerij en Fabriek van P. J. BREPOLS te Turnhout" Sjabloonkleuring geel, bruin rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Bij J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Handschrift op achterzijde "Heetzer Fokker Fokkema, 1828". Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en grijs-blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, zonder onderschrift. Spellingsaanpassing, bvb. "Nederlands" is nu "Nederlandsch" geworden. Handschrift op achterzijde "Elbert Geert Tjetvesmat" met potloodaanvulling "E G T heef het mij gegeven, het is meert 1845" Sjabloonkleuring oker, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 4: zonder adres. Met opnieuw spellingsaanpassingen, o.a. y wordt ij. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres. Titel in ander lettertype t.o.v. vorige editie. Houtblokken vertonen grotere breuken. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1890
49. Reis van de Dochter van den Uitgebannen - Voyage de la Fille de l'exilé
8 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 2 blokken, 68 x 110 à 113 mm. Tweetalige onderschriften. De eerste vier houtsneden schetsen op een dramatische en ontroerende manier het verhaal van Prascovie Lapouloff, een jong meisje dat aan het einde van de regering van Paul I (1754-1801) vanuit Siberië naar Sint-Petersburg vertrok. Zonder veel middelen, te voet en vrijwel zonder geld, ondernam zij deze gevaarlijke reis in een wanhopige poging om vergiffenis voor haar vader te vragen bij de tsaar. Deze heldhaftige tocht werd in de prenten vastgelegd, waarbij het doorzettingsvermogen en de moed van Prascovie centraal staan. Haar verhaal werd vereeuwigd in beelden die haar vastberadenheid en de ontberingen die ze doorstond krachtig weergeven. In contrast met dit persoonlijke drama, tonen de volgende vier houtsneden onder de titel “Krygs-voorvallen” de harde realiteit van het militaire leven. Hier worden de alledaagse maar ook gevaarlijke kanten van het soldatenleven afgebeeld. De keuken: Soldaten zijn druk bezig in het veld, bezig met het bereiden van voedsel, wat hun schaarse momenten van rust en normaliteit illustreert. De afleiding van het bivak: Soldaten vinden manieren om zich te vermaken en de spanning van de oorlog te verlichten, een glimp van hun menselijke kant te midden van de chaos van de strijd. Transport van gewonde soldaten: Een aangrijpende scène waarin gewonde mannen worden afgevoerd van het slagveld, hun lot onzeker, en de ernst van oorlog duidelijk zichtbaar. Militair duel: Twee soldaten staan tegenover elkaar in een gevaarlijk duel, een intense confrontatie die de persoonlijke risico’s en conflicten binnen de krijgsmacht benadrukt. Deze acht houtsneden combineren persoonlijke tragedie en militaire gebeurtenissen, waarbij ze zowel de kracht van een jonge vrouw in haar strijd voor gerechtigheid als de dagelijkse realiteit van het militaire leven in beeld brengen.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres, gemerkt "B", met titel "Reis van de Dochter van den Uitgebannen" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: Zonder adres, gemerkt "B", met gewijzigde titel "Reis van de Dochter des Bannelings", en gewijzigde teksten onder de houtsneden. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, met opnieuw gewijzigde titel "Leert, kindren, uit deez' prent de ware kinderpligt, Zoo als zij door het kind des Bannelings werd verrigt." Eveneens opnieuw gewijzigde bijschriften bij de houtsneden. Houthoudend papier van minderwaardige kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Eerste bestelling in journaalboek: 14/08/1823
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.85 Reis van de dochter van de Uitgebannen
50. De Toover-Fluyt en verschillende Kleedsels - La Flute Sorcière en differens Costumes
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 82 x 100 mm. De achttien houtsneden zijn een levendige weergave van de kleurrijke personages uit de beroemde Duitse opera "Die Zauberflöte" (De Toverfluit) van Wolfgang Amadeus Mozart, die voor het eerst werd uitgevoerd in Wenen op 30 september 1791 en later in Parijs op 23 augustus 1801. In de eerste houtsnede worden we geïntroduceerd tot twee van de meest iconische personages: de hogepriester Sarastro, die wijsheid en kracht belichaamt, en de vogelvanger Papageno, die een luchtige en komische noot aan het verhaal toevoegt. Sarastro wordt vaak afgebeeld met zijn imposante voorkomen en symbolische kleding, terwijl Papageno met zijn vrolijke en zorgeloze aard het publiek vermaakt. De overige houtsneden zullen de andere belangrijke personages en scènes uit de opera tonen, waarbij de magie en het avontuur van het verhaal tot leven komen. Denk aan de liefde tussen Pamina en Tamino, de strijd tegen de kwaadaardige Koningin van de Nacht, en de verschillende kleurrijke figuren die de opera zo aantrekkelijk maken. Elk personage heeft zijn eigen unieke stijl en kenmerken, waardoor de houtsneden een kleurrijk overzicht vormen van dit meesterwerk van de operaliteratuur.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. Brepols". Met oorspronkelijke titel "DE TOOVER-FLUYT EN VERSCHILLENDE KLEEDSELS" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, donkerbruin, oranje, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres. Met gewijzigde titel "DE TOOVER-FLUIT IN ONDERSCHEIDE KLEEDSELS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, ongesneden planovel voor omslag van schriften. Voor deze schriftomslagen werden houtblokken van prent nr. 50 gebruikt.
Eerste bestelling in journaalboek: 23/07/1823
Vermoedelijk gekopieerd naar Winckelmann
9. Spel en vermaak 9.1 Vermaak 9.1.6 Commedia dell'arte en ander toneel 9.1.6.11 De Toverfluit
51. Veldslagen, waar dat Mars zyn felle woed’ kwam koelen. - Jeunesse vois le tableau de quatre grands combats
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 80 x 109 mm. Tweetalige onderschriften. De serie houtsneden vertelt een aangrijpend verhaal van oorlog en opoffering, waarbij elke afbeelding een cruciaal moment uit de geschiedenis vastlegt. De eerste drie houtsneden zijn een schokkende weergave van het bloedbad dat plaatsvond tussen soldaten in Zürich en Lutzen. De beelden tonen de chaos en de verschrikkingen van de strijd, met soldaten die strijden en vallen, en benadrukken de grimmige realiteit van oorlog. De volgende twee houtsneden brengen ons naar Jena (1806), waar de dood van prins Henri wordt verbeeld. Deze scènes stralen de tragedie en de tragiek van zijn verlies uit, alsook de impact van zijn dood op de strijd en zijn medestrijders. De laatste vier houtsneden onthullen een emotioneel afscheid: prins Poniatowski neemt afscheid van zijn vrouw en zoontje voordat hij ten onder gaat. Het moment van zijn verdrinking in de Elster (1813) wordt dramatisch weergegeven, gevolgd door een eerbetoon aan zijn graf, dat de eerbied voor zijn opoffering benadrukt. Bovenaan het blad worden de thema's van de houtsneden mooi samengevat in een krachtige tekst: “Veldslagen, waar dat Mars zyn felle woed’ kwam koelen, En menig grooten Held, den schicht ter dood deed' voelen, Leert hier gy jonge jeugd, den moed voor ’t Vaderland, Wanneer door s’ vyands zwaard den staat word aangerand.” Deze woorden roepen de lezer op om de moed en opoffering van de helden te waarderen en herinneren, terwijl ze het belang van patriotisme in tijden van oorlog onderstrepen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te Amsterdam, bij MINDERMANN en Comp, Negocianten op het Cingel bij de Bergstraat". Handschrift op achterzijde "Houdsenoden 23 maart 1852, H. J. De Boer te Indijk" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden". Met handschrift achteraan "Hedzer Fokker Fokkema, 1828" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B'. Spellingsaanpassing. Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Eerste bestelling in journaalboek: 30/07/1823
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.2 Buitenlandse vorsten 2.1.2.26 Dood van Prins Poniatowski
52. Het nieuw Arlequin-spel - Le nouveau Jeu d'Arlequin
1 houtblok met kader, niet gesigneerd, 317 x 297 mm. Tweetalige onderschriften. De houtsnede biedt een levendige voorstelling van het populaire spel Zot Zeven of Zeven in de Zak, dat in Vlaanderen en Nederland bekend is. In het centrum van de afbeelding staat een gemaskerde harlekijn, die met theatrale flair de aandacht trekt door een zak open te houden met het cijfer 7 prominent weergegeven. Dit cijfer kan een belangrijke rol in het spel vertegenwoordigen, mogelijk de waarde of de doelstelling die spelers proberen te bereiken. De guirlande die bovenaan hangt, voegt een feestelijke touch toe en kan symboliseren dat het spel een bron van vermaak en vrolijkheid is. Het schild in het midden en de medaillons met de cijfers 2 tot 12 suggereren dat er verschillende manieren zijn om het spel te spelen of verschillende waarden aan te duiden, wat de variatie in het spel benadrukt. De keuze voor deze cijfers kan ook verwijzen naar de spelregels of de strategische elementen van het spel. Onder de afbeelding staat de tekst “Onderrichten hoe men dit spel moet spelen,” wat aangeeft dat deze houtsnede wellicht diende als instructie of als een manier om de spelregels aan nieuwe spelers over te brengen. De populariteit van Zot Zeven in Vlaanderen en Zevenzot in Nederland benadrukt de culturele verbinding tussen de twee regio's en hun gedeelde tradities in het spelen van kaart- en bordspellen. Dit soort houtsneden was waarschijnlijk een manier om de aandacht op dergelijke spellen te vestigen en ze aantrekkelijk te maken voor een breed publiek.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkerij van P.J. BREPOLS". Titel in groot corps onderkast. Tussen de Nederlandse en Franse titel staat een kroon als ornament. Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS", zonder nummer, titel herzet met ander corps. Tussen de Nederlandse en Franse titel staat nu een bloemenslinger. Sjabloonkleuring grijs, lichtbruin, oranje en groen Periode 1817 - 1833
Prent 3: zonder adres. Tekst herzet. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Afbeelding 4: origineel houtblok van prent nr. 52
Facturatiedatum van houtblok: 14/11/1827
Het werd overgenomen door andere uitgeverijen uit Turnhout; zie Glenisson en Van Genechten N° 84 en Beersmans N° 36. De afbeelding komt overeen met de Nederlandse prent uitgegeven door Van Staden in Amsterdam (N° 104); daar draagt ​​het schild de titel van het spel: Het vermakelijk Harlikein-Spel. Deze drukvorm werd later eigendom van Hemeleers-van Houter te Brussel (nr. 95).
9. Spel en vermaak 9.3 Spellen 9.3.13 Harlekijnspel
52. Manneken-Pis / Den oudsten Borger der stad Brussel / In zyne groote kleeding // Hei Joppa Signorken
Oblong vel. 2 houtblokken met kader, 190 x 135 mm. Tweetalige onderschriften. De beschrijving van de houtsnede met het linker en rechter bladdeel biedt een boeiend beeld van twee iconische figuren uit de Vlaamse en Brusselse cultuur, met elk een unieke uitstraling en symboliek. Linkerbladdeel: Manneken-Pis Afbeelding: Het beeldje van Manneken-Pis in galakostuum. Dit beeldje is een bekend symbool van Brussel en staat vaak voor de speelse en onafhankelijke geest van de stad. Vlaamse Titel: "Manneken-Pis, den oudsten Burger der Stad Brussel, in zyne groote kleeding." Deze titel benadrukt de status van Manneken-Pis als een 'burger' van Brussel en geeft aan dat het beeldje in een speciale outfit is gekleed, wat een veelvoorkomende traditie is. Franse Titel: Onder het houtblok staat ook een Franse titel, wat aangeeft dat deze houtsnede gericht is op een breed publiek in België, waar zowel het Vlaams als het Frans gesproken wordt. Rechterbladdeel: Signorken Afbeelding: De scène met Signorken die zingend uit een kast komt, waar hij het slot heeft gebroken. Dit suggereert een moment van vreugde en feest, misschien tijdens een viering. Vlaamse Titel: "Hei-Joppa Signorken. Met dees jubel jarig feest, is Signorken blei van geest. En hy breekt zyn kasken uit, met veel vreugd en groot geluit." Deze tekst beschrijft het blije en feestelijke karakter van Signorken, die de viering op gang brengt met zijn vrolijke gedrag. Franse Titel: Ook hier is een Franse titel aanwezig, wat de culturele diversiteit van de regio weerspiegelt. Algemeen Kader: Het geheel is omkaderd door een sierlijk kader, wat de twee afbeeldingen verbindt en de artistieke presentatie versterkt. Dit kan ook dienen om de aandacht van de kijker te trekken en de waarde van de houtsnede te benadrukken. De combinatie van deze twee personages en de bijbehorende teksten vormt een levendige representatie van de folklore en de sociale gewoonten van de tijd, waarbij humor en culturele identiteit centraal staan. Dit soort houtsneden kan ook worden gezien als een middel om de lokale tradities te vieren en te behouden, terwijl ze tegelijkertijd amusementswaarde bieden.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uy het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, groen, bruin en blauw Periode 1817 - 1833
Eerste bestelling in journaalboek: 10/05/1825
Deze prent is door Brepols later heruitgegeven onder het nummer 193
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.4 Allerlei snaken, zotten, narren, koddige personen en boemannen 4.1.4.8 Manneke Pis en Hei-Joppa Signoorken
53. Afbeeldsels der jonkheid – Tableau de la jeunesse
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 75 à 80 x 105 mm., tweetalige onderschriften. De beschrijving van de houtsnede met kinderspelletjes geeft een levendig beeld van de jeugdige cultuur en de spellen die populair waren in die tijd. Hier is een overzicht van de afgebeelde onderwerpen: Kinderspelletjes Danseres: Een afbeelding van een meisje dat danst, mogelijk in traditionele kledij, wat een vreugdevol en speels element toevoegt aan het spel. Een Jarig Meisje: Dit kan verwijzen naar de viering van een verjaardag, waarbij het meisje in het middelpunt staat van de festiviteiten. Soldaatje spelen: Kinderen die doen alsof ze soldaten zijn, wat duidt op de invloed van militaire thema's in spel en fantasie. De Brijkous: Een spel dat waarschijnlijk verband houdt met het schoppen of brikken van iets, wat zowel een fysieke activiteit als een sociaal spel kan zijn. De papegaai: Dit kan verwijzen naar een spel of activiteit met een papegaai, misschien als een soort interactief spel waarbij kinderen dieren imiteren. Hoppelpaard: Dit beeldt een kind af dat speelt met een speelgoedpaard, een activiteit die de verbeelding en fysieke activiteit bevordert. Naaijen: Dit kan een verwijzing zijn naar spelletjes of activiteiten die met naaien of handwerken te maken hebben, wat de vaardigheden van meisjes in die tijd benadrukt. Lezen: Een afbeelding van een kind dat een boek leest, wat de waarde van onderwijs en literatuur in de kindertijd benadrukt. Het scheepje: Kinderen die spelen met een speelgoedbootje, mogelijk in water, wat creativiteit en avontuurlijke fantasieën aanmoedigt. De Fluit: Een afbeelding van een kind dat op een fluit speelt, wat het belang van muziek en kunst in de kindertijd aangeeft. Muziek en Zang: Dit kan verwijzen naar een groep kinderen die samen zingen of muziek maken, wat de sociale aspecten van spel en samenwerking benadrukt. Vlieger oplaten: Kinderen die een vlieger oplaten, wat een populaire buitenactiviteit is en de vreugde van het spelen in de open lucht symboliseert. De viool: Een kind dat viool speelt, wat de muzikale talenten en educatieve mogelijkheden van kinderen uitdrukt. Herderinnetjen: Dit kan een afbeelding zijn van een meisje dat een herderin speelt, wat de verbinding met de natuur en dieren aangeeft. Algemeen Deze prent biedt een rijke en kleurrijke representatie van de kindertijd, vol met verschillende activiteiten die zowel creatief als educatief zijn. Het toont niet alleen de spelletjes die kinderen speelden, maar ook de sociale en culturele waarden van de tijd, zoals samen zijn, creativiteit, en de ontwikkeling van vaardigheden. De verscheidenheid aan onderwerpen benadrukt de veelzijdigheid van kinderplezier en de manier waarop spel een essentieel onderdeel is van de groei en ontwikkeling van kinderen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te bekomen bij J. PROOST, te Leeuwaarden" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Bij J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 4: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te Sneeck, bij F. HOLTKAMP, Boekdrukker" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 5: gewijzigde positie reeksnummer Sjabloonkleuring geel, roodbruin enblauw Periode 1840 - 1860
Prent 6: zonder adres oppervlakkige kleuring op eerste houtsnede oranje, en groene vlek op achtste houtsnede. De houtsneden zijn nu in een kader geplaatst. Periode 1840 - 1880
Facturatiedatum van houtblok: 06/05/1825
54. Het is zoo als men zegt, Een spreekwoord is wel regt - Le proverbe bien dit, réveille souvent l'esprit
30 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 6 blokken, 42 à 57 x 41 mm., De beschrijving van deze houtsneden biedt een fascinerend inzicht in de Vlaamse cultuur en het gebruik van spreekwoorden. De combinatie van populaire uitdrukkingen met hun Franse vertalingen illustreert de rijkdom van de taal en de wijsheid die in deze uitdrukkingen is vervat. Hier is een samenvatting van de belangrijkste elementen: Titel Het is zoo als men zegt, - Een spreekwoord is wel regt, al is het soms een leugen, - ’T blyft tog in het geheugen. Populaire Vlaamse Uitdrukkingen Hy schiet met spek: Iemand die ondoeltreffend of met ongeschikte middelen handelt. Hy heeft het spek al weg: Iemand die al het goede heeft gepakt of geprofiteerd heeft. Hy kan niets vol houden: Iemand die moeite heeft om iets af te maken of door te zetten. Hy scheurt’er zyn kleed aan: Iemand die zijn kleren of iets waardevols aanraakt of beschadigt. Hy ziet hem komen: Iemand die op de hoogte is van wat er gaat gebeuren. Hy heeft de flesch: Iemand die dronken is of veel drinkt. Dit ziet ’er rot uit: Een situatie of object dat slecht of ongepast lijkt. Hy is een voddeman: Iemand die slordig of ongeorganiseerd is. Hy maakt hem een kleedje: Iemand die iemand anders iets geeft of maakt, meestal in een onbeduidende context. Pekrul: Een scheldwoord of uitdrukking voor iemand die als minderwaardig wordt beschouwd. Tikkenhaan: Iemand die snel of ondoordacht handelt. Hy maakt mannekens: Iemand die anderen voor de gek houdt of speelt. Zulk volk zulken wierook: Een kritiek op een groep mensen die iets verafschuwelijks doen. T’is den hond gevloeit: Iets dat slecht of verkeerd is gegaan. Hy gaat eenen gang: Iemand die voortvarend of met veel zelfvertrouwen handelt. Hij ziet er een rat in: Iemand die argwaan of achterdocht heeft. Hy rookt: Iemand die wellicht een geheim of een verborgen agenda heeft. Hy gaat om zeep: Iemand die in de problemen is of in een kritieke situatie verkeert. ‘T moet allemaal op: Alles moet worden gebruikt of verbruikt. Hy is koppig: Iemand die moeilijk te overtuigen is of niet wil veranderen. Nieuwe bessems keeren goed: Een uitdrukking die aangeeft dat nieuwe dingen vaak goed functioneren. Hy steunt op een gebroke stok: Iemand die afhankelijk is van iets dat niet meer functioneert. Dat is onnoozel: Iemand die dom of naïef is. Hy loopt een blauw scheen: Iemand die gewond is geraakt of pijn heeft. Zuigt er een punt aan: Iemand die meer informatie of details wil. T’is eenen spuiter: Iemand die een grote mond heeft of overdrijft. Hy doet hem af: Iemand die iemand anders in de steek laat of negeert. Maakt u niet moei: Een manier om iemand aan te moedigen om zich niet druk te maken. Hy is ’er niet achter: Iemand die niet op de hoogte is of niets begrijpt van de situatie. Hy heeft hem in d’oog: Iemand die goed oplet of iemand in de gaten houdt. Culturele Context Bijna al deze uitdrukkingen zijn afkomstig uit het Antwerpse dialect, wat aantoont dat ze deel uitmaken van de regionale folklore en het dagelijks leven. De vermelding dat deze Turnhoutse prent waarschijnlijk een gemoderniseerde kopie is van een oud Antwerps beeld, benadrukt de continuïteit en het belang van deze spreekwoorden in de Vlaamse cultuur. Ze weerspiegelen niet alleen de wijsheid van de volkscultuur, maar ook de sociale en culturele waarden van de tijd.
Prent 1: gevergeerd papier, met adres van wederverkoper "Te bekomen bij J. PROOST, te Leeuwaarden" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres. Spellingsaanpassing t.o.v. vorige edities. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Positie van de houtblokken iets korter bij elkaar gezet t.o.v. vorige edities. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: geel sjabloon voor inkleuring van prent 3
Facturatiedatum van houtblok: 21/10/1825
In de Turnhoutse prentenreeksen vinden we een getrouwe kopie van Brepols' beeld, later bewerkt door Beersmans, met omgezette rijen, met nieuwe tekst (Nr. 62).
De Nederlandse uitgever "Felix" uit Amersfoort kopieerde deze prent van Brepols maar plaatste een vier-regelige tekst onder elke houtsnede. Hij bracht deze uit onder het nummer 86.
55. Kluchtige gesteltenissen en Dieren - Postures comiques et animaux
Oblong vel. 24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 6 blokken, 63 x 55 mm., tweetalige onderschriften. De beschrijving van de groteske personages en dieren biedt een fascinerende kijk op de levendige en vaak humoristische wereld van het theater en de folklore. Hier is een samenvatting van de genoemde figuren: Groteske Personages en Dieren De Kat: Een personage dat vaak wordt afgebeeld als slim en sluw, symboliseert vaak het idee van onbetrouwbaarheid of geheimzinnigheid. Schramous: Een komisch figuur die mogelijk een speelse of ondeugende rol vervult, vaak met een humoristische twist. Zwaan: Dit elegante dier kan een symbool zijn van schoonheid en gratie, en wordt vaak afgebeeld in een romantische of poëtische context. Hansworst (Arlequin): Een klassieke clowneske figuur die humor en chaos met zich meebrengt, vaak met een kleurrijk kostuum en komische streken. Op Margotje: Een mogelijk folkloristisch of regionalistisch personage, bekend in verhalen en liederen. De Jacko: Een figuur die waarschijnlijk een clown of komiek vertegenwoordigt, met een speelse en ongebruikelijke uitstraling. Paauw: Dit kleurrijke dier staat vaak voor trots en schoonheid, met een indrukwekkende staart die opvalt in afbeeldingen. Klein Duimpje: Een bekende sprookjesfiguur, vaak afgebeeld als een dapper en slim klein jongetje die grote avonturen beleeft. Kunster: Een creatief personage dat de kunst en creativiteit vertegenwoordigt, mogelijk met een artistieke uitstraling. Jokrist: Een clowneske figuur die bekend staat om zijn grappen en grollen, vaak met een speelse of ondeugende houding. Wiel Fortuin: Mogelijk een personage dat rijkdom en geluk symboliseert, met een joviale uitstraling. Klein Gibbontje: Een speelse aap, vaak geassocieerd met ondeugendheid en vrolijkheid. Papegaai: Dit kleurrijke vogelpersonage staat bekend om zijn spraakvermogen en kan humoristisch en levendig zijn. Bacchus: De Romeinse god van de wijn en feesten, vaak afgebeeld met een vrolijke houding, een wijnbeker in de hand en omringd door vreugde. Haan: Een symbool van waakzaamheid en nieuw begin, vaak afgebeeld met een levendige en trotse houding. Eenhoorn: Een mythologisch wezen dat vaak staat voor puurheid en magie, met een elegant en dromerig voorkomen. Egel: Dit schattige en beschermde dier kan een komisch en schattig personage zijn, vaak met een humoristische draai. Groote Gibbon: Een grote aap, bekend om zijn speelse en energieke gedrag, vaak afgebeeld in een vrolijke context. Gilles: Een karakteristieke figuur die vaak in carnavals- en festivalcontexten verschijnt, met een vrolijke en feestelijke uitstraling. Aap: Een algemene term voor een ondeugend en speels dier dat vaak wordt afgebeeld in komische situaties. Dronkaaart: Een figuur die humoristisch de gevolgen van overmatig drinken uitbeeldt, vaak met een komische en ongecontroleerde uitstraling. Loustugruit: Een mogelijk folkloristisch of humoristisch personage dat op een komische manier de werkelijkheid weerspiegelt. Gekhuis: Een figuur die wellicht symbolisch staat voor iemand die ongewoon of vreemd gedrag vertoont. De Saoka: Een personage dat kan verwijzen naar een lokale of folkloristische traditie, met unieke eigenschappen en karaktertrekken. Conclusie Deze groteske personages en dieren reflecteren de rijkdom van de folklore, het theater en de populaire cultuur. Ze zijn vaak humoristisch en kleurrijk, met een sterke nadruk op karakterisering en het uitdrukken van verschillende menselijke emoties en gedragingen. Elk van deze figuren heeft zijn eigen unieke verhaal en betekenis binnen de culturele context waarin ze verschijnen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, by P. J. Brepols, Boek-drukker" Sjabloonkleuring geel, bruin, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam, bij Schalekamp en Van de Grampel, Boekhandelaars, op noordzijde voor Burgwal". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Bij J. PROOST, Boekhandelaar te Leeuwaarden.". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 4: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1840 - 1860
Prent 5: met onderschrift van wederverkoper "Erve WYSMULLER Amsterdam", gemerkt 'B'. Met gewijzigde titel "Kluchtige gestalten en Dieren. - Scènes Grotesques." Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 6: zonder adres. Titel in ander lettertype dan voorgaande edities. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 7: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
Prent 8: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 9: zonder adres, zonder inkleuring. Titel nu volledig in kapitalen. Papierkwaliteit identiek aan drukproeven uit de nieuwe lithografische reeks. Periode 1900 - 1910 ?
Facturatiedatum van houtblok: 11/11/1825
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.4 Allerlei snaken, zotten, narren, koddige personen en boemannen
56. Laat, lieve kinderen laat, de moordlust en bedryven, - Laissez, braves enfans, entrer dans vos mémoires
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 68 x 60 mm., tweetalige onderschriften. In de prent over Cartouche, de beruchte bandiet, wordt zijn leven en de morele boodschap die eruit voortkomt krachtig weergegeven. De titel "Laat, lieve kinderen laat, de moordlust en bedryven?" roept op tot reflectie over zijn gewelddadige daden en benadrukt het belang van deugd en religie. Cartouche wordt afgebeeld als een schurk in een tulband, met een dolk in zijn rechterhand, een pistool in zijn riem en een zwaard aan zijn zij. De onderschrift vermeldt: “Welk monster maalt de kunst ons niet, Als men Kartouche’s beeld’nis ziet.” Zijn vroege neigingen tot diefstal worden weergegeven door het stelen van fruit als kind. Zijn criminele activiteiten escaleren snel; hij plundert een kist, meldt zich aan als matroos om te ontsnappen aan de autoriteiten, en ontsnapt uit het tuchthuis. Cartouche toont zijn vindingrijkheid door zich te vermommen als een boer of soldaat om de wet te trotseren, en hij valt zelfs een postkoets aan. Hij vervalst wissels en steelt, zelfs terwijl hij zich als een generaal kleedt om een arme man een grote aalmoes te geven, wat zijn schijnheiligheid illustreert. Zijn gewelddadige neigingen komen tot uiting wanneer hij een vrouw berooft en zich als een priester vermomt. De ironie van zijn leven komt naar voren in de liefde die hij deelt met zijn minnares, die hem uiteindelijk aanklaagt. Terwijl hij op de vlucht is, wordt hij ontdekt door een hond, gepakt en naar de gevangenis gebracht, wat het einde van zijn criminele activiteiten markeert. De prent eindigt met zijn executie: Cartouche is opgehangen, wat de uiteindelijke straf voor zijn daden symboliseert. Deze levendige voorstelling van Cartouche’s leven biedt niet alleen een blik op de onderwereld, maar ook op de lessen die daaruit te leren zijn voor toekomstige generaties, waarbij de spanning van de criminaliteit en de gevolgen van moreel falen worden benadrukt. De combinatie van humor en ironie maakt het verhaal een interessante reflectie op de menselijke natuur en de gevolgen van wangedrag.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS. (De formaliteit door de wet vereischt is volbragt.) " Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: met onderschrift "Turnhout, By BREPOLS en DIERCKX Zoon.N," Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen. Periode 1840 - 1860
Prent 3: met onderschrift op naam van wederverkoper "D. Pouwels, boek- en papierhandelaar, Bergen-Op-Zoom." Gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, gemerkt 'B'. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: zonder adres, gemerkt "B". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: 17 van de 20 houtblokken van prent nr. 56
Facturatiedatum van houtblok: 03/01/1826
Een getrouwe replica van het beeld van Brepols werd gepubliceerd door Glenisson en van Genechten (nr. 17) en later herdrukt door Beersmans als nr. 48.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.12 Cartouche
57. Garde impériale Turque - Keizerlijke garde van Turkije
21 soldaten zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 7 soldaten, 94 x 295 mm. Tweetalige onderschriften. De prent toont drie rijen militairen, elk vertegenwoordiger van verschillende legers met hun kenmerkende kleding en uitrusting. In de eerste rij zien we de Garde impériale Turque, bestaande uit een keizerlijke wacht van de Turken. Hier staan een trommelaar en zes soldaten, allemaal gekleed in traditionele uniformen met tulbanden en voorzien van kromzwaardwapens, die een indrukwekkende verschijning maken. De tweede rij is gewijd aan de infanterie grecque, oftewel het Griekse voetvolk. Deze rij omvat vijf soldaten met tulbanden, die naast een officier en een trommelaar staan. Hun kleding en uitrusting weerspiegelen de Griekse militaire tradities en geven een gevoel van trots en moed. In de derde rij zijn de tirailleurs chinois te zien, de Chinese scherp-schiitters. Ze zijn uitgerust met twee pistolen en een dolk aan hun riemen, en ze houden bogen in hun handen, terwijl pijlen in een koker op hun rug zijn opgeborgen. Dit maakt duidelijk dat ze goed voorbereid zijn voor gevechten, en hun houding straalt zelfvertrouwen uit. Elke rij benadrukt de diversiteit en de unieke kenmerken van de verschillende legers, waardoor de prent een levendig beeld geeft van de militaire tradities en de rijke geschiedenis van elk van deze groepen.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B'. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres. Lettertype titel aangepast. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
Afbeelding 4: groen sjabloon voor de inkleuring van prent 3
Facturatiedatum van houtblok: 27/05/1826
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Turken, Grieken, Chinezen)
58. Grenadiers Suisses – Switsersche Grenadiers
Oblong vel. Eén rij van vijf nagenoeg identieke houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 280 x 70 mm. De prent toont een groep van vijf Zwitserse grenadiers, elk gekleed in hun traditionele uniformen en voorzien van berenmutsen. De grenadiers zijn gewapend en staan in een trotse houding, wat hun toewijding en moed uitstraalt. Hun uniformen zijn versierd met kenmerkende elementen die de Zwitserse militaire stijl benadrukken, en de berenmutsen geven hen een imposante uitstraling. De combinatie van hun uitrusting en houding schept een indrukwekkend beeld van deze elite-eenheid binnen het Zwitserse leger.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B'. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Getrouwe replica naar een afbeelding van Desfeuilles in Nancy, met dezelfde Franse titel en reeksnummer 10. De uitgever Wansleven uit Zutphen bracht een kopie uit onder het nummer 46.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Zwitserse Grenadiers)
59. De kleederen der Nederlanden, Verschillen veel in iedre stand - Les vètements des Pays-bas Varient par leur situation
20 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 66 x 45 mm. Tweetalige onderschriften. De prent met de titel "De Kleederen der Nederlanden" toont een rijke verscheidenheid aan dames en heren in traditionele kleding die overeenkomen met hun stand, beroep en streek. Bovenaan de prent is een paar verzen te lezen, waarin de verbondenheid van de inwoners met hun vaderland wordt bezongen, ongeacht de verschillen in kleding. De afbeeldingen zijn opgedeeld in afzonderlijke houtblokken, waarbij elk blok een ander personage of een groep personages vertegenwoordigt. Een meid en een heer uit Groningen: Hun kleding weerspiegelt de lokale mode en het karakter van de regio. Een dame, een boer en boerin uit Friesland: Deze drie figuren geven een beeld van de agrarische gemeenschap in Friesland, met respectievelijke traditionele outfits. Een heer uit Broek in Waterland: Zijn kleding is typerend voor de rijke tradities van deze regio. Een vrouw en een boer uit Noord-Holland: Hun outfits zijn eenvoudig maar authentiek, wat de landelijke levensstijl weerspiegelt. Een melkmeid uit Leiden: Zij staat in haar typische kledij, wat haar belangrijke rol in de samenleving onderstreept. Een visboer uit Scheveningen en een visvrouw: Hun praktische kleding illustreert hun beroep in de visserij. Een 'windige' advocaat en een 'dame van fatsoen': Deze personages dragen elegante kleding die hun sociale status benadrukt. Een Hollandse koopman en een burgerjuffrouw uit Holland: Hun outfits zijn representatief voor de opkomende burgerij in de regio. Een boer en boerin van Gelderland: Zij zijn gekleed in de traditionele stijl van Gelderland, met focus op functionaliteit en eenvoud. Een kastelein, een meisje en een boer uit Overijssel: Deze figuren geven een levendig beeld van het lokale leven en de sociale structuur in Overijssel. Elk blok bevat tweeregelige rijmende onderschriften in zowel het Nederlands als het Frans, wat de culturele en taalkundige diversiteit van de Nederlanden verder onderstreept. De prent als geheel geeft een prachtig overzicht van de regionale kleding en de rijke sociale variëteit binnen het Nederlandse volk.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en groen Periode 1817 - 1833
Prent 3: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, oranje, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 4: zonder adres, gemerkt 'B'. Spellingsaanpassing. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: zonder adres. Zwarte druk eerder bruin. Korte sierlijn als afscheiding tussen de Franse en Nederlandse titel anders t.o.v. vorige edities. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 6: zonder adres, tekst herzet. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Prent in slechte toestand. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 7: geel sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 8: blauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 9: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Eerste bestelling in journaalboek: 16/02/1827
8. Folklore en traditie 8.2 Nederlandse klederdrachten
60. Dieren ABC - Histoire naturelle alphabetique
Oblong vel. 25 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 5 blokken, 51 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. De prent biedt ruwe en vaak fantasievolle afbeeldingen van dieren, gepresenteerd in een alfabetische volgorde die gebaseerd is op hun Franse namen. Deze volgorde volgt een Frans prototype en omvat een verscheidenheid aan dieren, variërend van algemeen bekende tot exotische soorten. Ezel: Het eerste houtblok toont een ezel, dat vaak wordt geassocieerd met arbeid en geduld. Babiroussa: Een exotisch varken, bekend om zijn unieke hoorns, wordt ook afgebeeld. Kemel: De kamel, een symbool van de woestijn, wordt in de reeks opgenomen. Kalkoen: Dit gevogelte, dat vaak met feesten wordt geassocieerd, komt ook voor in de prent. Eekhoorntje: Een schattig eekhoorntje, vaak afgebeeld met een noten, verschijnt in de collectie. Fazant: Deze kleurrijke vogel is ook opgenomen, bekend om zijn prachtige veren. Bunzing: Deze kleinrover komt in de prent voor en staat bekend om zijn sluwe aard. Rivierpaard: Het hippopotamus, dat bekend staat om zijn enorme formaat, krijgt ook zijn plek. Leguaan: Deze grote hagedis, beroemd om zijn levendige kleuren, is eveneens afgebeeld. Jabiru: De indrukwekkende jabiru-vogel, bekend om zijn grote formaat en lange poten, verschijnt in de reeks. Kamichi: Dit is een soort vogel die vaak voorkomt in moerassige gebieden. Weduwaal: Een kleurrijke vogel, eveneens opgenomen in de verzameling. Zeeleeuw: Deze zeezoogdier, dat vaak op rotsen rust, wordt ook weergegeven. Noctule: Deze vleermuis, bekend om zijn nachtelijke levensstijl, is aanwezig in de collectie. Bruine beer: Een afbeelding van de krachtige bruine beer, die in verschillende regio's voorkomt. Stekelvarken: Dit unieke knaagdier, dat zijn stekels als verdediging gebruikt, is ook afgebeeld. Vos: De sluwe vos, een symbool van slimheid, is eveneens opgenomen. Wildvarken: Dit wilde zwijn, bekend om zijn kracht, verschijnt ook in de reeks. Toekan: Deze kleurrijke vogel, met zijn grote snavel, maakt deel uit van de collectie. Zeekalf: Dit jonge zeezoogdier is ook afgebeeld. Koe: De domestieke koe, een belangrijk landbouwdier, is opgenomen. Unau: De unau, of de twee-toed luiaard, wordt eveneens getoond. Luiaard: Dit langzame zoogdier, dat bekend staat om zijn traagheid, is ook afgebeeld. Pangolin: Dit unieke dier, met zijn schubben, komt ook voor in de prent. Yarque: Dit exotische dier maakt deel uit van de verzameling. Zebra: In het laatste houtblok wordt de zebra afgebeeld, met zijn kenmerkende strepen. De loriot (lorius) is in deze prent afgebeeld als een wielewaal, wat een interessante interpretatie van het dier en zijn naam oplevert. Deze verzameling van dieren, van lokaal bekend tot exotisch, biedt een fascinerende visuele en educatieve ervaring.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B", met titel "Dieren A.B.C. - Histoire naturelle alphabetique" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres. Nederlandstalige titel herzet met ander lettertype. Handschrift in potlood achteraan "Ka Schaper". Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1880
Facturatiedatum van houtblok: 29/01/1828
14. Opvoeding en onderwijs 14.2 ABC-prenten 14.2.2 Dieren
61. Door liefde gedrongen besteê ik deze plaat ten dienst der jeugd
Oblong vel. 15 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 5 blokken, 82 x 55 mm. Nederlandstalige onderschriften. De prent met de titel "Door liefde gedrongen" is een prachtige verzameling houtsneden, elk voorzien van een morele boodschap in de vorm van een kwatrijn. Deze houtsneden zijn bedoeld om de jeugd te onderwijzen en te inspireren. De afbeeldingen zijn ontleend aan het bekende kinderboek "Kleine Gedichten voor Kinderen" van Hieronymus van Alphen. De houtsneden zijn trouw geïmiteerd van de illustraties die A. Zeelander heeft gegraveerd voor de uitgave van deze gedichten, gepubliceerd in Utrecht in 1821. De teksten zijn afkomstig van Brepols en zijn vaak direct ontleend aan de originele gedichten van Van Alphen. Hier zijn de afbeeldingen en de bijbehorende moraal: De Perzik: Brepols: "Braaf Karel die zoo vlijtig leerd, Wordt altoos wel beloond, De vrolijkheid past aan de jeugd Die leerzaam zich betoont." Van Alphen: "Die perzik gaf mijn vader mij, Om dat ik vlijtig leer. Nu eet ik vergenoegd en blij; Die perzik smaakt naar meer." Studeren is beter dan spelen: Een les over het belang van leren en studeren boven spelletjes. Medelijden: Een afbeelding die de waarde van medemenselijkheid en empathie benadrukt. De Vlijt: Een afbeelding die de deugd van hard werken en ijver benadrukt. De Spiegel: Dit beeld herinnert ons aan zelfreflectie en het belang van zelfkennis. De Kleine Hond: Een afbeelding die loyaliteit en trouw symboliseert. Het Gebroken Glas: Dit beeld kan verwijzen naar de gevolgen van onzorgvuldigheid en de noodzaak van voorzichtigheid. De Tol: Dit beeld laat zien hoe evenwicht en controle belangrijk zijn in het leven. De Pruimenboom of Verleiding: Dit kan een waarschuwing zijn tegen de verleidingen van het leven en de gevolgen daarvan. De Oude Bedelaar: Een afbeelding die ons herinnert aan de noodzaak van barmhartigheid. De Nachtwaker: Dit beeld kan symbool staan voor waakzaamheid en bescherming. In de Winter: Een afbeelding die de veranderingen in het seizoen en de schoonheid van de natuur benadrukt. Het Zieke Kind: Dit beeld kan ons herinneren aan de kwetsbaarheid van het leven en de zorg voor anderen. De Sijs op de Kolf: Dit kan verwijzen naar het belang van vrijheid en vreugde. Het Geweten: Brepols: "Willem vindt vermaak omdat hij zijn pligt - Blijmoedig heeft verrigt, Maar ook is hij traag dan wordt ’t hem door ‘t geweten - Geduriglijk verweten." Van Alphen: "Nooit heb ik meer vermaak, dan als ik mijnen pligt Blijmoedig heb verrigt. Maar ben ik traag of stout, dan ben ik niet gerust; Dan heb ik geenen lust In spijs, in drank, of spel; dan wordt mij door ‘t geweten Geduriglijk verweten, Dat ik een slechtaard ben, etc." De prent vormt een visuele en morele leidraad voor de jeugd, met elk houtblok dat een waardevolle les of principe overbrengt, versterkt door de poëtische woorden van Van Alphen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift van wederverkoper "Te Amsterdam, by J. A. ALDAG, in de St.-Jans-straat; n. 35". Met vier-regelige Nederlandstalige versjes onder elke houtsnede. Handschrift op achterzijde "W. J. Venema" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B". Aangepaste twee-regelige Nederlandstalige versjes, aangevuld met twee-regelige Franstalige versjes. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: met onderschrift op naam van wederverkoper "L. LAZARE, 's Hage", gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: zonder adres, met gewijzigde titel "Kinderdeugden - Vertus des Enfants". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 22/08/1828
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.38 Hieronymus van Alphen
62. Nieuw letter-spel voor kleine Kinderen
25 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 5 blokken, 58 x 54 mm. Nederlandstalige onderschriften. De prent "Nieuw letter-spel voor kinderen" presenteert een speelse en educatieve aanpak om kinderen te leren lezen en schrijven door middel van dieren. Elk houtblok bevat aan de linkerzijde een hoofdletter en aan de rechterzijde een kleine letter, waarbij telkens de beginletter van het afgebeelde dier is weergegeven (bijvoorbeeld A a voor Aap). De afbeeldingen zijn voornamelijk van inheemse dieren, wat de verbinding met de natuurlijke omgeving versterkt. Een opvallend element van de prent is dat drie van de benen van de letter X zijn gevormd door slingers, terwijl de vierde is gecreëerd door een hoorn des overvloeds. Deze hoorn rust op de grond en wordt aan de bovenkant vastgehouden door een Cupido, wat een speelse en fantasierijke sfeer toevoegt aan het ontwerp. Een ander detail is dat de letter U in deze prent volgt op de letter V, iets wat in verschillende edities van de prent kan variëren. Dit kan een leuk en interessant element zijn voor kinderen die leren over de letters van het alfabet en hun volgorde. Het geheel vormt een kleurrijke en aantrekkelijke manier voor jonge kinderen om niet alleen hun letters te leren, maar ook meer te ontdekken over de dieren die om hen heen leven.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS". Bijschriften enkel in het Nederlands. Sjabloonkleuring geel en oranje Periode 1817 - 1833
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B", met gewijzigde titel : "Nieuw Letterspel voor Kinderen" aangevuld met Franstalige titel "Nouveau Jeu d'alphabet pour les Enfants". Bijschriften onder de houtsneden ook aangevuld met Franse tekst. Sjabloonkleuring geel, rood, bruin en blauw. Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Handschrift op achterzijde "Jan Ott oud 10 jaar 1877". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 4: met onderschrift "Turnhout - Brepols & Dierckx zoon, Alle rechten voorbehouden.", met tweetalige titel : "Nieuw Letterspel voor Kinderen – Nouveau Jeu d’alphabet pour les Enfants", vernieuwde versie. Gecombineerde druktechniek. Zwart hoogdruk, kleuren in lithografie. Inkleuring: huidskleur, geel, rood en blauw Periode 1890 - 1911
Facturatiedatum van houtblok: 08/10/1829
Deze prent is een replica van de Nederlandse prent bewerkt door J. Noman in Zalt-Bommel (N° 7). Beersmans geeft een exemplaar uit (nr. 44) met houtblokken uit het huis Glenisson en Van Genechten, die hiermee prent nr. 104 uitgaven.
63. Oorlog tusschen Rusland en Turkijen in 1828 - Guerre entre la Russie et la Turquie en 1828
Oblong vel. 15 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 5 blokken, 83 x 63 mm. Tweetalige onderschriften. De prent "Oorlogsscènes uit de Balkan" biedt een visuele weergave van verschillende belangrijke militaire gebeurtenissen uit de strijd tussen de Russen en de Ottomanen in de 19e eeuw. Het eerste houtblok toont het zeegevecht van Navarino, waar een dramatische strijd tussen de zeewateren plaatsvond. Dit moment is een belangrijk keerpunt in de geschiedenis, en het beeld vangt de intensiteit en chaos van de zeeslag. Vervolgens worden verschillende belangrijke gebeurtenissen in de oorlog belicht, waaronder de inneming van Ibrailow door de Russen, die met veel kracht en vastberadenheid opereerden. De oversteek van de Donau door de Russische troepen bij Varna wordt ook afgebeeld, wat een cruciale strategische manoeuvre was. De prent toont verder vorst Menzikof die zich voorbereidt op de belegering van Schumla en de uitval van de Turken uit Schumla, wat de continuïteit van de strijd tussen de twee legers laat zien. De vloot van admiraal Greigh voor Anapa wordt gepresenteerd, evenals de uitval van de Turken uit de versterkte stad Silistria, wat getuigt van de voortdurende strijd om territorium en macht. Bij de generaal Geismar, die zich tegenover de Bassa van Widdin in Wallachye bevindt, en de overval van de Turkse ruiterij op een Russisch transport bij Jenibazas, wordt de dynamiek van de oorlog tussen deze twee legers verder benadrukt. Het blok laat ook de Russische troepen zien die de hoogte van Bulastiek hebben veroverd, en de patrouillerende Kozakken langs de Donau. Een belangrijke scène is de uitval der Turken uit de stad Poti en de intogt der Russen in Poti, die het succes van de Russische strijdkrachten illustreert. Tot slot wordt het bivak van de Russen voor Varna afgebeeld, gevolgd door de belegering van Varna, waar drie kanonnen hun zware projectielen afvuren op de oostelijke stad. Deze houtsneden vormen samen een historisch overzicht van de militaire campagnes in de regio, rijk aan actie en strategische bewegingen die de loop van de geschiedenis hebben beïnvloed.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabrijk en Boekdrukkerij van P. J. BREPOLS", foutief genummerd met nr. '64'. Inkleuring onduidelijk, mogelijk ingekleurd door eigenaar prent. Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, grijs, oranje en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: met onderschrift op naam van wederverkoper "J. VALKEN, Hoofdsteeg, Rotterdam", gemerkt 'B'. Spellingsaanpassing t.o.v. vorige edities. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Facturatiedatum van houtblok: 14/10/1828
64. Schutterij der Nederlanden – Garde nationale des Pays – Bas
11 houtblokken met 21 soldaten zonder kader, niet gesigneerd, verdeeld over drie rijen. Tweetalige onderschriften. De prent "Schutters! Beschermt de Stad" is een visuele ode aan de verdediging van de Nederlandse stad en benadrukt de plicht van elke burger, ongeacht zijn rang, om te staan voor het vaderland in tijden van nood. Bovenaan het blad staat een krachtige tekst die de essentie van deze oproep samenvat: de noodzaak voor de burgers om met moed op te komen voor hun land wanneer deze wordt bedreigd. De eerste rij toont een majoor in zijn volle regalia, die het gezag en de verantwoordelijkheid van zijn positie uitstraalt. Naast hem staat een tamboer-major, die waarschijnlijk de muzikale leiding heeft over het regiment, gevolgd door een tamboer en vier soldaten die het bevel krijgen om hun geweer af te zetten, een gebaar dat de discipline en orde binnen het leger symboliseert. De tweede rij bevat een kapitein die de leiding heeft over zijn mannen, vergezeld door een sergeant en een korporaal, die samen de structuur en hiërarchie van de militaire organisatie tonen. Ook hier zijn er vier soldaten te zien, die het bevel krijgen om hun geweer in de arm te houden en voorwaarts te marcheren, wat de beweging en voorbereiding op actie aanduidt. In de derde rij worden vijf soldaten afgebeeld die het bevel krijgen om hun geweer te presenteren, een daad van eer en discipline. Een luitenant op het piquet toont de oplettendheid en waakzaamheid van de troepen, terwijl een adjudant-majoor aanwezig is, wat de ondersteuning van hogere officieren aan de frontlinie benadrukt. Deze prent geeft niet alleen een blik op de militaire organisatie van de tijd, maar versterkt ook het idee van samenhorigheid en verantwoordelijkheid onder de Nederlanders om hun stad en land te beschermen. De afbeeldingen zijn een sterke visuele representatie van de plicht en eer die met het dienen van het vaderland gepaard gaan.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabrijk en Boekdrukkerij van P. J. BREPOLS", foutief genummerd met nummer 65 Sjabloonkleuring oker, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 19/02/1829
Brepols kopieerde deze prent naar een prent met de identieke titel "Nederlandsche Schutterij" uitgegeven onder het nummer 10 door Erve H. Rynders te Amsterdam.
Nederlandse titel en Nederlands en Franse bijschriften.
65. Huisselijke Bedrijven – Ouvrage Domestiques
6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 2 blokken, 97 à 101 x 145 mm. De prent geeft een charmant overzicht van vrouwen in verschillende alledaagse huishoudelijke bezigheden, verdeeld over zes houtsnedes. Elke afbeelding legt de nadruk op de verschillende rollen en taken die vrouwen in die tijd vervulden, wat een blik biedt op de dagelijkse leven en verantwoordelijkheden binnen het gezin en de gemeenschap. In de eerste houtsnede zien we twee vrouwen die borduren en breien. De focus ligt op hun aandacht voor detail en creativiteit, waarbij het borduurwerk en de breiwerkjes getuigen van hun vaardigheid en toewijding aan handwerken. De tweede houtsnede toont vrouwen die aan de piano spelen en strijken. Dit beeld reflecteert niet alleen de muzikale opvoeding van de tijd, maar ook het belang van netheid en zorg voor het huishouden. De derde houtsnede laat een vrouw zien die wassen doet, en een andere die zich bezighoudt met het vermaken van kinderen. Dit benadrukt de zorg die vrouwen hebben voor het huishouden en de opvoeding van de kinderen. In de vierde houtsnede zien we een vrouw die bloemen water geeft, wat een teken is van zorg voor de natuur en de esthetiek van het huis, terwijl een andere vrouw garen spinnen toont, een vaardigheid die essentieel was voor het maken van kleding. De vijfde houtsnede toont een vrouw die de tuin veegt en een andere die een koe melkt. Dit benadrukt de agrarische levensstijl van de tijd en de betrokkenheid van vrouwen bij het verzorgen van dieren en het onderhoud van het huis. In de laatste houtsnede zijn er vrouwen die boter slaan en water pompen, en de laatste afbeelding toont een vrouw die de maaltijd bereidt. Dit onderstreept de belangrijke rol van vrouwen in de voedselvoorziening en het huishouden, evenals de traditionele taken die essentieel waren voor het dagelijks leven. De prent als geheel laat de diversiteit van vrouwelijke taken zien, en weerspiegelt de waardering voor de bijdragen van vrouwen aan het gezinsleven en de gemeenschap in die tijd.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabrijk en Boekdrukkerij van P. J. BREPOLS ". Sjabloonkleuring geel, roze-rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gemerkt "B", met onderschrift op naam van wederverkoper "Te Bergen-op-Zoom, bij D. POUWELS, handelaar in school- en kantoorbehoeften" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Facturatiedatum van houtblok: 31/05/1829
Rond 1830 verscheen een lithografische replica bij de uitgevers Arnz en C° in Düsseldorf, met het serienummer 58 en de titel: Weibliche Beschaftigungen; de volgorde van de afbeeldingen is gewijzigd en sommige zijn spiegelbeeldig.
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.5 Vrouwelijke beroepen en bezigheden (inclusief dienstmeisjes)
66. Verlustig u, o jeugd ! deez’ Natien te bekijken
9 houtblokken met een ovale dubbel-lijnskader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 96 x 83 mm. Nederlandstalige onderschriften. De prent toont een kleurrijke en diverse verzameling van nationale klederdrachten, waarbij elk figuur een unieke culturele identiteit en karakteristieke kledingstijl vertegenwoordigt. Bovenaan de afbeelding staat een vierregelige titel die de jeugd uitnodigt om deze verschillende naties te bewonderen, met de nadruk op de verschillen in karakter en levenswijze tussen de verschillende volkeren. De Nederlander wordt prominent afgebeeld met een opvallend uiterlijk. Hij heeft overvloedig haar dat zijn oren bedekt en een baard die door een ketting is verbonden, wat een interessant visueel element toevoegt aan zijn karakter. Zijn outfit bestaat uit een hoge hoed, die typerend is voor de tijd en plaats, en een losse, zware geklede jas die een gevoel van gezelligheid en eenvoud uitstraalt. De Nederlander leunt op een paraplu, wat niet alleen een praktisch accessoire is, maar ook een teken van zijn alledaagse leven en cultuur. De andere nationaliteiten worden ook vertegenwoordigd in hun kenmerkende klederdrachten: De Fransman: afgebeeld met een chique outfit, zoals een kraag of een sjaal, die de verfijning van de Franse mode weerspiegelt. De Duitser: gekleed in een traditionele outfit, zoals lederhosen of een lange jas, die de sterke culturele tradities van Duitsland benadrukt. De Engelsman: weergegeven in een klassieke Engelse jas met een hoed, wat de elegantie en het formele karakter van de Engelse mode symboliseert. De Turk: in een kleurrijke en rijke outfit met traditionele elementen zoals een fez of andere hoofddeksels. De Spanjaard: afgebeeld in een flamboyante outfit met elementen die de Spaanse cultuur, zoals een sombrero of een traditioneel vest, benadrukken. De Gemsejager of Tirool: gekleed in typische Tiroolse kleding, zoals een hoed met veren en een gebreide trui. Een Rus: met een lange, traditionele robe of pels, wat kenmerkend is voor de Russische klederdracht. De Pool: afgebeeld in een kleurrijk en versierd kostuum dat de rijke Poolse tradities weerspiegelt. Deze prent benadrukt de diversiteit van nationale klederdrachten en de unieke identiteiten en karaktereigenschappen van de verschillende volkeren. Het nodigt de kijker uit om na te denken over de rijke culturele verschillen die de wereld zo kleurrijk maken.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uit het Fabrijk en Boekdrukkerij van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te bekomen bij F. HOLTKAMP, te Sneek" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Eerste bestelling in journaalboek: 13/10/1829
De afbeelding is een kopie van een Nederlandse prent, waarvan een uitgave van Broese en C° te Breda (Nr. 15) dezelfde ovale afbeeldingen en dezelfde Nederlandse kwatrijnen heeft. De houtblokken van Broese zouden begin 19e eeuw eigendom zijn geweest van het huis W. Van Bergen uit Breda.
11. Topografie en aardrijkskunde 11.3 Vreemde volkeren 11.3.2 Volkeren van Europa (algemeen) (met Turk)
67. Trommelslagers van de Koninklijke Garde - Tambours de la garde Royale
Oblong vel. 4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, een rij, 295 x 82 mm. De afbeelding toont trommelslagers van de Koninklijke Garde. Centraal staat de tamboer-majoor, gekleed in een indrukwekkend uniform dat zijn hogere rang aanduidt. Hij heeft een opvallende hoge hoed en een decoratieve schouderband. Rondom hem staan drie tamboeren, ook in uniform, die met veel energie en precisie hun trommels bespelen. De tamboeren hebben meestal een lagere hoed en minder versieringen dan de tamboer-majoor, maar hun kleding is nog steeds fraai en past bij de militaire stijl van de Garde. Samen creëren ze een levendig en ritmisch beeld, waarbij de nadruk ligt op de discipline en traditie van de militaire muziek. De afbeelding vangt de essentie van de Koninklijke Garde en hun rol in ceremoniële evenementen en parades.
Prent 1: gevergeerd papier, met adres van wederverkoper: "Te Leeuwarden, bij J. PROOST, Boekhandelaar". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars-rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres Zonder inkleuring Periode 1860 - 1900
Eerste bestelling in journaalboek: 10/08/1829
Zeer getrouwe replica van een prent uitgegeven door Desfeuilles in Nancy. (Zie Grand Carteret, Vieux papiers, vieille images, p. 121. )
68. Aanmaning tot de jeugd - Exhortation a la jeunesse
Oblong vel. 15 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 5 blokken, 79 x 54 mm. Nederlandstalige onderschriften. De afbeelding bevat verschillende thema's en morele lessen, elk weergegeven in afzonderlijke houtsneden. Haas Gezondheid Het gevonden liedje Regen of de goedheid van God Geduld De vink Gebed aan zijn zieke zus Gebed verhoord William's lofzang Liefde voor het land Het geschil tussen de twee broers. De storm De verwelkte roos Marie aan de piano Philippe, haar vader en de tuinman Deze morele zinnen en illustraties zijn ontleend aan het boekje "Kleine Gedichten voor Kinderen" van H. van Alphen, dat een belangrijke rol speelde in de Nederlandse kinderliteratuur en educatie.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam by J. A. ALDAG, in de St.-Jans-straat; N. 35". Titel in Nederlands en Frans. Bijschriften bij de houtsneden enkel in Nederlandstalige, vier-regelige verzen. Handschrift op achterzijde "W. J. Venema" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 2: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON ". Bijschriften bij de houtsneden zijn nu twee-regelig Nederlands en Frans. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres. Spellingsaanpassing y wordt ij. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: zonder adres. Tekst herzet in ander lettertype. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 5: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: geel sjabloon voor inkleuring van de prent
Afbeelding 7: rood sjabloon voor inkleuring van de prent
Afbeelding 8: blauw sjabloon voor inkleuring van de prent
Deze morele zinnen en andere zijn, zoals die van nr. 61 van dezelfde uitgever, ontleend aan het kleine Nederlandse jeugdboekje: Kleine Gedichten voor Kinderen, door H. van Alphen. Zie ook op prent 61.
Glenisson en van Genechten heeft met het nummer 101 een getrouwe replica van deze afbeelding gepubliceerd.
Nederlands en Franse titel, Nederlandstalige onderschriften. Nederlands en Frans (volledig, latere edities)
69. Afbeelding van Vogels, Dieren enz. te dienste der Jeugd
Oblong vel. 17 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, verschillende afmetingen. Tweetalige onderschriften. Afbeeldingen van vogels en dieren, gericht op de jeugd: Leeuw De fret Het zeekalf De groene specht De halcyion De ooievaar Het hert De papegaai Het puttertje Het schaap De wilde lama De eekhoorn De civetkat De bever De krokodil De koe Das Deze beelden dienen niet alleen ter vermaak, maar ook als educatief materiaal voor kinderen, om hen te leren over de diversiteit en schoonheid van de dierenwereld.
70. Natuurlijke Historie – Histoire Naturelle
Oblong vel. 18 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, variabele afmetingen over 4 rijen, tweetalige onderschriften. Deze prent is grotendeels (13 houtblokken) samengesteld met houtblokken van prent nr. 69. Op deze prent zijn toegevoegd: een orang-oetan, een paradijsvogel, een hop, een hert en een wolf. Het puttertje van plaat 69 stelt hier een papegaai voor en voor het distelvinkje werd een nieuw blok gebruikt.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam, bij Schalekamp en Van de Grampel, Boekhandelaars, op noordzijde voor Burgwal." Sjabloonkleuring geel en blauw Periode 1817 - 1840
70. Le Dey D'Alger -- Den Dey der Algiers
Eén houtblok met kader, niet gesigneerd, 357 x 294 mm. Bovenaan het onderwerp is de Franse titel gegraveerd in het hout, met de Nederlandstalige titel erboven het houtblok. Op de voorgrond staat de Dey van Algiers ten voeten uit afgebeeld, met een woest gezicht, gekleed in Turks kostuum en een halvemaan tulband. In zijn rechterhand houdt hij een kromzwaard, terwijl hij met zijn linkerhand de schede op borsthoogte vasthoudt. Aan zijn voeten ligt een ontmanteld kanon. Achter hem, aan de linkerkant, is de zee te zien met twee schepen, en aan de rechterkant staat een citadel met bulderende kanonnen. Deze plaat, vermoedelijk uitgevoerd naar een Frans model, stelt Hussein Pasja voor. Hij verloor zich in het voorjaar van 1827 zo ver dat hij de Franse consul-generaal Deval in het gezicht sloeg. Deze belediging had enorme gevolgen in Frankrijk en leidde tot de Franse expeditie die Algiers in 1830 innam.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in collectie Thijssen
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.2 Buitenlandse vorsten 2.1.2.27 De Dey van Algerie, Hussein Pacha
71. Leert uit Duimkens aardig leven… - Enfans si de Poucet, je vous donne l'image...
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 54 x 70 mm. Tweetalige onderschriften. Dit is een speelse replica, maar gemoderniseerd, van prent nr. 5 van dezelfde uitgever. Sommige houtblokken zijn zelfs gespiegeld! Bovenaan staat de titel: "Leert uit Duimkens aardig leven, (’t geen wij u in prent hier geven :) Zij g’ondeugend, hoewel klein, dat uw eind zal droevig zijn." De vrolijke Vlaamse coupletten van nr. 5 zijn bewaard gebleven, terwijl de Franse coupletten een frisse twist hebben gekregen. Voor zowel de titel als de onderschriften is de Franse tekst van Pellerin gebruikt. Het verhaal volgt de ondeugende Duimken, die het niet zo nauw neemt met school en daarom van school wordt gestuurd. Hij plaagt zijn moeder, valt in de melk en wordt op een dag zelfs opgegeten door een koe! Maar geen paniek, want die koe wordt met handklap verkocht en later geslacht door de slager, waarna Duimken er weer uitkruipt. Onze kleine avonturier komt in het ziekenhuis terecht, geneest, en besluit touwslager te worden. Niet zo netjes, maar hij steelt een hapje van een bedelaar. En dan, als klap op de vuurpijl, verdrinkt hij! Dit speelse verhaal zit vol met avonturen en bevat een knipoog naar het Engelse sprookje Tom Thumb.
Prent 1: gevergeerd papier, met adres van wederverkoper: "By de Erven H. Rynders, 2e tuin dwars-straat te Amsterdam". Inkleuring Nederlandse duimelarij Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, oranje-bruin, rood en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren." Sjabloonkleuring geel, rood-bruin, groen en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder onderschrift Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres, spellingsaanpassing. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Horizontale lijn onderaan het vel weggehaald ten opzichte van vorige editie. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 6: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 7: 5 van de 20 houtblokken voor deze prent
Afbeelding 8: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Facturatiedatum van houtblok: 25/11/1829
72. Crédit est mort, les mauvais Payeurs l’ont tué
Oblong vel. Eén houtblok met dubbel-lijnskader, niet gesigneerd, 212 x 328 mm. In het midden van de houtsnede ligt Bonhomme Crédit languit op de grond, met zijn hoofd rustend op een omgevallen bierkan, bezweken onder de slagen van het zwaard van meneer Fleuret. Op de achtergrond staat M. Solfa, een muzikant die vrolijk viool speelt terwijl hij danst, en M. Pinceau, die met het palet en de penselen in zijn linkerhand en de handsteun in zijn andere hand de komst van de gendarmerie in de gaten houdt. Links zien we een boom en een gans die een beurs in zijn snavel houdt en roept: "Mon oie pays tout" (mijn geld betaalt alles). Aan de rechterachtergrond is een messenslijper druk aan het werk. Gedrukte opschriften zijn naast de verschillende personages in het houtblok geplaatst. Bovenaan het houtblok prijkt de titel: "Krediet is dood, de slechte betalers hebben het vermoord." Onderaan staat een liedje dat gezongen moet worden op de melodie van "L’argent est un Dieu sur terre."
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "A Turnhout, de la Fabrique de P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oker, lichtbruin, donkerbruin en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift "A Turnhout, de la Fabrique de P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring oker, roze, bruin en groen Periode 1817 - 1833
Facturatiedatum van houtblok: 10/08/1830
Brepols kopieerde deze prent naar Basset nr. 64 (?)
Extreem getrouwe replica van een afbeelding gepubliceerd door Pellerin in Epinal. Het prototype van ons beeld is ook relatief oud. Bekend is een groot satirisch blad over de val van het systeem van Law, gepubliceerd in Frankrijk aan het begin van de 18e eeuw, waarin het onderwerp op dezelfde manier wordt weergegeven als op de afbeelding van Turnhout. Credit, zijn hoofd rustend op een pot, ligt languit op de grond. Bad Foy slaat hem met zijn zwaard, Forfeiter slaat hem knock-out met zijn viool en Trompeur, met het palet in de ene hand en de handsteun in de andere, bespiedt de komst van de politie. Links is de gans en de molen. De inscripties zijn ook vrijwel hetzelfde.
4. Humor en satire 4.2 Satire op de tijdgeest 4.2.3 Schulden en speculatie 4.2.3.2 Credit est mort
73. Troepen der Nederlanden – Troupes des Pays-Bas
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, Tweetalige onderschriften. 1e rij: Een zittende soldaat, drie staande soldaten; 122 x 73 mm. 2e in 3e rij: Cavaliers van verschillende rangen en verschillende wapens; 89 x 73 mm.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam, Groninger Museum en Koninklijke Bibliotheek van België.
Facturatiedatum van houtblok: 03/06/1830
74. Neemt kinders die dit leest, aandacht op deze menschen - Voyez mes Chers Enfans, ce qu'ici bas nous sommes
Oblong vel. 6 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 3 blokken, 112 x 87 mm. Tweetalige onderschriften. Bovenaan de afbeelding prijkt een kwatrijn: “Neemt kinder die dit leest, aandacht op deze menschen /: En ziet of zulk een staat u wel zou zyn naar wenschen, // Zy moeten evenwel met hun ellendig lot, // Te vreden zyn, want weet dat alles komt van God.” De prent bestaat uit verschillende scènes die de transformatie van soldaten naar het burgerleven verbeelden. In de eerste afbeelding zien we een groep van zes figuren, die elk na hun soldatenleven weer aan het werk gaan. Sommigen zijn te zien als landbouwer, anderen als verkoper of kunstenaar, en ze weerspiegelen de diversiteit van werk dat hen nu ten deel valt. De vierde afbeelding toont een soldaat die met een houten been mankt; een krachtige weergave van de offers die hij heeft gebracht. Deze afbeelding roept medelijden op en laat zien dat het leven na de oorlog zijn eigen uitdagingen kent. In de vijfde afbeelding zien we een bedelaar, die de realiteit van vele veteranen symboliseert die na hun diensttijd in armoede leven. De laatste afbeelding laat een soldaat zien die zijn vrijheid heeft herwonnen en zich opnieuw naar het werk begeeft, wat de hoop symboliseert dat men ondanks tegenslagen weer kan opstaan en een nieuw leven kan opbouwen. Deze beelden samen vertellen een verhaal van strijd, verlies, en uiteindelijk de mogelijkheid tot herstel en herintegratie in de samenleving.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Bij de ERVEN H. RIJNDERS, Negocianten in Papieren, in de tweede Tuin Dwarsstraat te Amsterdam". Inkleuring "à l'Hollandaise", gele en rood-bruine duimvegen Periode 1817 - 1840
Prent 2: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX ZOON ". Sjabloonkleuring geel, rood-bruin en blauw Periode 1840 - 1860
75. Paardevolk in verscheidene oefeningen
Oblong vel. 12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 78 x 65 mm. Tweetalige onderschriften. Ruiters met verschillende wapens en verschillende rangen bewegen zich op het slagveld.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Koninklijke Bibliotheek Den Haag, Museum aan de Stroom Antwerpen en Koninklijke Bibliotheek van België.
Oblongvel. 8 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 4 blokken, 115 x 85 mm. De afbeelding laat verschillende scènes van het slagveld zien, elk gevuld met één of meer personages die hun rol in de strijd vervullen. De stijl van de houtsnede is waarschijnlijk geïnspireerd door Franse modellen, wat te zien is in de manier waarop de figuren zijn afgebeeld en gekleed. In het eerste houtblok staat een indrukwekkende generaal, mogelijk een afbeelding van Napoleon, prominent in het midden. Hij is gekleed in een militaire uniform met opvallende decoraties, en zijn gezag straalt uit terwijl hij zijn assistent naast zich heeft. De assistent, eveneens in een uniform, lijkt de generaal te begeleiden, met een blik van aandacht en respect. De achtergronden van de scènes zijn gevuld met chaos en beweging. Rook en stof stijgen op, wat de intensiteit van het gevecht benadrukt. De aanwezigheid van andere soldaten, kanonnen en zelfs strijdende eenheden geeft de kijker een goed beeld van de dynamiek en de ernst van het slagveld. Elk houtblok vangt een momentopname van de oorlog, waarbij de emotie en de strategie van de strijd duidelijk naar voren komen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout, uyt de Steen en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Zonder inkleuring Periode 1817 - 1833
Oblongvel. 4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 124 x 160 mm. Het verhaal ontvouwt zich rond een klein boerenhuishouden dat een bescheiden maar gelukkig leven leidt op het platteland. De familie, bestaande uit een vader, een moeder en hun kinderen, heeft hard gewerkt om hun kleine boerderij op te bouwen en een eenvoudige levensstijl te onderhouden. Hun dagen zijn gevuld met het zorgen voor de dieren, het verbouwen van gewassen en het genieten van de kleine momenten samen. Maar op een noodlottige dag breekt er brand uit in het huis. Een ongeluk, een vonk die in de hooischuur terechtkomt, en voor ze het weten, staan de vlammen hoog boven hun hoofd. De paniek slaat toe terwijl de familie probeert te redden wat er te redden valt. Hun huis, hun thuis, gaat in vlammen op en met het huis vergaan ook al hun bezittingen: meubels, kleding, herinneringen. De rook kringelt de lucht in terwijl de vlammen alles verslinden. Na de verwoesting staan ze met lege handen en gebroken harten. De realiteit dringt door: ze hebben geen huis meer om naar terug te keren en geen middelen om te overleven. Het gezin besluit dat ze niet alleen kunnen blijven hopen op een wonder, maar dat ze actie moeten ondernemen om hun leven weer op te bouwen. Ze maken een moeilijke beslissing: bedelen om hulp. Met een mengeling van trots en wanhoop trekken ze van deur tot deur in de buurt, met hun kinderen aan de hand. Ze vertellen hun verhaal, hun ogen gevuld met verdriet en hun stemmen trillend van emotie. De dorpsbewoners, aangeraakt door hun verhaal, bieden wat ze kunnen: wat geld, voedsel en warme woorden van bemoediging. Langzaam maar zeker verzamelen ze genoeg om hun nieuwe leven te beginnen. Met de hulp van de gemeenschap en de vastberadenheid om weer op te bouwen, beginnen ze aan de herbouw van hun huis. Het proces is zwaar en tijdrovend, maar de liefde en de steun van hun buren geven hen kracht. Stap voor stap komt er weer leven in de boerderij. De familie leert om samen te werken en hun verdriet om te zetten in motivatie. Hun nieuwe huis, hoewel niet perfect, wordt een symbool van hoop en doorzettingsvermogen. Ze beseffen dat, hoewel het leven hen heeft getest, de kracht van de gemeenschap en de liefde voor elkaar hen in staat stelt om de grootste tegenslagen te overwinnen. Uiteindelijk kijken ze met een hernieuwde waardering naar hun nieuwe thuis, dat niet alleen stenen en hout bevat, maar ook de herinneringen aan hun strijd en de hulp van de mensen om hen heen. Hun verhaal is er een van verlies en wederopbouw, van gemeenschap en de onverwoestbare geest van de mens.
Brepols kopieerde deze prent van Mindermann, maar veranderde het verhaal in een onschuldig verhaal van een boerenfamilie wiens huis door brand wordt verwoest. Ook de prent van Mindermann gaat terug op een fraai geïllustreerd werk van J. Martin Usteri uit 1803, Das Vaterunser eines Unterwaldners, waarin varianten van regels uit het Onzevader werden gebruikt om te klagen over de verschrikkingen van de Franse bezetting, waartegen de inwoners van het kanton Unterwalden in 1798 in opstand kwamen. Op de prent ontbreekt elke verwijzing naar Zwitserland, waardoor deze prent een aanklacht tegen de oorlog in het algemeen wordt. (Kinderprenten, volksprenten… Nico Boerma, pagina 564)
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.31 Godfried en zijn familie
Oblongvel. 6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 3 blokken, 75 à 95 x 63 à 140 mm. De scènes uit het leven van struikrovers ontvouwen zich als een dramatisch verhaal, vol spanning en intrige. Ontdekken: De eerste afbeelding toont een groep struikrovers die in het donker van het bos schuilen, hun nieuwsgierige blikken gericht op een voorbijganger. De spanning is voelbaar in de lucht terwijl ze zich voorbereiden op hun volgende avontuur. De rangers dragen oude, versleten kleding en zijn gewapend met dolken en zwaarden, met het dichte groen van de bomen om hen heen. De aanval: In de volgende scène breekt de chaos los. De struikrovers vallen een reiziger aan die toevallig hun pad kruist. De afbeelding toont de schok op het gezicht van het slachtoffer en de vastberadenheid van de aanvallers. Er is een gevoel van gevaar in de lucht, met de rijdende paarden en de machtige stoten van de aanvallers die de dramatiek van het moment onderstrepen. Lekkage: Vervolgens zien we de gevolgen van de aanval. De struikrovers hebben hun buit verzameld, maar de vreugde van hun overwinning wordt onderbroken door een onverwachte lekkage van hun buit. Terwijl ze hun gevangen goederen verkennen, ontdekken ze dat niet alles is wat het lijkt. De onzekere blikken tussen hen verraden hun onrust. In de gevangenis: De volgende scène verplaatst ons naar de gevangenis. De struikrovers zitten achter tralies, hun gezichten weerspiegelen zowel spijt als berusting. Ze zijn gevangen genomen door de wet, en de sombere omgeving laat zien dat hun leven van criminaliteit hen uiteindelijk niet is ontsnapt. Hier wordt hun onverzettelijkheid op de proef gesteld. In het huisje: De sfeer verandert opnieuw wanneer de scène zich verplaatst naar een klein, verborgen huisje in het bos. Hier proberen de struikrovers zich te verstoppen en hun leven weer op te bouwen. De sfeer is een mengeling van wanhoop en hoop, terwijl ze hun plannen smeden voor een nieuwe overval of een ontsnapping. Het huisje is rommelig, met kaarten en plannen verspreid over de tafel. In de strafkolonie: De laatste afbeelding toont de strafkolonie, waar de struikrovers nu gedwongen zijn om te werken. De barre omstandigheden en het zware werk benadrukken de gevolgen van hun daden. Ze zijn een schaduw van wie ze ooit waren, maar er is een glimp van vastberadenheid in hun ogen. Ze zijn vastbesloten om hun leven te veranderen, zelfs te midden van hun straffen. Deze scènes vertellen samen het verhaal van de struikrovers, hun leven vol spanning, de keuzes die ze maken en de uiteindelijke gevolgen van hun daden. Het is een reflectie op criminaliteit, straf en de menselijke geest die probeert te overleven.
Zoals we in de tweede tabel op een wegwijzer lezen: MAINTS (Mainz), kunnen we aannemen dat de afbeelding, waarvan de uitvoering veel te wensen overlaat, als prototype een Duits model had.
Oblongvel. 6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 3 blokken, 84 à 110 x 99 à 110 mm. Nederlandstalige onderschriften. De houtsneden die het buitenleven verbeelden, brengen een levendig beeld van het plattelandsleven en de natuur om ons heen. De kalkoen: Dit houtblok toont een trots rondlopend kalkoen, met zijn kleurrijke veren in volle pracht. De kalkoen staat fier in het gras, terwijl het zonlicht zijn glanzende veren accentueert. Dit dier, vaak geassocieerd met feesten en overvloed, is een symbool van de landelijke traditie. De ganzen: In de volgende afbeelding zien we een groep ganzen die elegant over het water waden. Hun lange nekken zijn in een speelse houding gestoken, en hun veren schitteren in het licht. De ganzen vormen een levendige aanblik, hun karakteristieke geluiden echoën door het landschap. Veldwerk: Dit houtblok verbeeldt de boer die hard aan het werk is op het veld. Omgeven door de uitgestrektheid van het landschap, met de zon hoog aan de hemel, zien we de boer ploegen of zaaien. De inzet en vastberadenheid van de boer zijn voelbaar, als een eerbetoon aan het harde werken op het platteland. Landschap: Een schilderachtige weergave van het landschap volgt, met glooiende heuvels, kabbelende beekjes en een weids uitzicht. Dit houtblok vangt de schoonheid van de natuur, met een rustige en serene sfeer die de kijker uitnodigt om te dromen van het buitenleven. De kip: Het volgende blok toont een vrolijke kip die in de achtertuin scharrelt, op zoek naar zaden en insecten. Haar felgekleurde veren en nieuwsgierige blik brengen leven in de afbeelding. De kip staat symbool voor de eenvoud en de rijkdom van het plattelandsleven. Vissen: De laatste afbeelding laat een visser zien aan de oever van een rustige vijver. Met zijn hengel in de hand en een serene uitdrukking op zijn gezicht, belichaamt hij de rust van het vissen. De spiegeling van de bomen in het water voegt een extra dimensie toe aan deze vredige scène. Het 4e houtblok: Dit ovale houtblok, afkomstig uit een andere bron, toont een ander aspect van het buitenleven, maar het sluit mooi aan bij de thema's van de andere afbeeldingen. Dit unieke stuk geeft de diversiteit en schoonheid van het buitenleven nog eens extra kleur en karakter. Samen vertellen deze houtsneden het verhaal van het landelijke leven, vol met beelden van dieren, werk en de rustgevende natuur die ons omringt.
Vermoedelijk gekopieerd naar Duits voorbeeld
6. Arbeid en arbeidsleven 6.1 Landbouw 6.1.5 Buitenleven en pastorale taferelen
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 70 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. De prent die de amusements- en kermisshows van het begin van de 19e eeuw weergeeft, biedt een levendig en kleurrijk overzicht van de vreugde en het vermaak dat deze evenementen met zich meebrachten. Bovenaan de afbeelding staan enkele vrolijke kwatrijnen, die de sfeer van de kermis prachtig samenvatten: Kwatrijnen: "Wanneer het kermis is, ziet men in vreugde leven; Het is op dezen tijd dat men langs straat ziet zweven, De menschen; want hun hoofd dan naar geen werken staat, Al hebben zij geen geld, zij zijn toch op de straat." Polichinelle: De eerste houtsnede toont de bekende figuur Polichinelle, een marionet die vaak voorkomt in kermis- en poppentheater. Met zijn vrolijke en ondeugende uitdrukking kondigt hij aan: “K zal kunsten doen, maar ’t is gewis, // Voor geld, om dat het kermis is.” Dit roept meteen de sfeer op van de levendige optredens die bezoekers verwachten. Liefde en spel: De volgende scènes geven een blik op verliefde koppels die naar de kermis trekken. Ze genieten van de sfeer en de verschillende attracties, waaronder een augurkenverkoper die zijn lekkernijen aanbiedt. Ook een speelgoedwinkel komt voorbij, vol met kleurrijke en aantrekkelijke items voor de kinderen. Acrobaat en dansende aap: De acrobaat vertoont zijn kunsten en trekt de aandacht van het publiek, terwijl een dansende aap zijn eigen show opvoert. De vrolijkheid en de verbazing van de mensen zijn voelbaar in deze levendige scènes. Slim paard en spel: Een slim paard dat allerlei trucjes uitvoert, en twee jonge mensen die zich vermaken met een populair spel. Dit spel draait om het zo min mogelijk in tweeën hakken van een taaie cake, met de regel: “In driemaal moet ik dezen koek, // Geheel door hakken, tot den hoek.” Het spel belooft spanning en plezier voor de deelnemers. Berenleider en mechanische olifant: Verderop in de prent paradeert een berenleider met zijn schattige beer, vergezeld door een mechanische olifant die de nieuwsgierigheid van de kinderen wekt. Ook zijn er geleerde honden die trucjes demonstreren en een goochelaar die het publiek verbaast met zijn illusies. Tourniquet en marionet: De tourniquet, waar mensen hun geluk kunnen beproeven, en een marionet die zijn dans vertoont, dragen bij aan de speelse sfeer van de kermis. Een Savoyaard met zijn draaiorgel brengt muziek, terwijl de arme blinde fluitspeler, geleid door zijn zoon, ons herinnert aan de diversiteit van de mensen die de kermis bevolken. Kwatrijnen over de fluitspeler: Het laatste kwatrijn maakt het hart van de kermis voelbaar: "Beschouwt toch menschen al te gader, // Hoe ‘k dwaal met mijnen blinden Vader." Deze prent is een prachtig tijdsdocument dat ons niet alleen laat genieten van de amusementen van de kermis, maar ook de unieke charme en de menselijke verhalen die daarachter schuilgaan. Het geeft ons een kijkje in de levendige cultuur van de 19e eeuw, waarin vreugde en vermaak hand in hand gingen.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Bij J. A. ALDAG, St.-Jans-straat n° 33, te Amsterdam" Sjabloonkleuring geel, lichtbruin en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, met latere titel "Buitenkermis - Les Saltimbanques". Tekst herzet. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, met latere titel "De buitenkermis- Les Saltimbanques". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 26/11/1832
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 83 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent toont zestien figuren ten voeten uit, elk met een hoge hoed en gekleed in diverse modellen en stijlen van kleding. De aandacht voor mode en uiterlijke verschijning is duidelijk zichtbaar, met elk individu dat zijn of haar eigen unieke stijl uitstraalt. Boven de afbeeldingen staat een treffende tekst die de invloed van mode op de mensen beschrijft: Tekst: "Het is alom bekend, men ziet het alle dagen // Dat alle volkeren, met lust de mode dragen." Deze regels benadrukken hoe de mode een universeel fenomeen is dat door verschillende volken en culturen wordt omarmd. De prent weerspiegelt niet alleen de modetrends van de tijd, maar ook de sociale status en identiteit van de afgebeelde figuren. De variëteit in kledingstijlen en accessoires geeft een levendig beeld van de modewereld in die periode, waarbij elk detail zorgvuldig is uitgewerkt. De hoge hoeden zijn een opvallend kenmerk, dat een gevoel van elegantie en stijl toevoegt aan de presentatie van deze diverse karakters. In het geheel vormt deze prent een visuele viering van de mode, die de kijker uitnodigt om de diversiteit en creativiteit van menselijke expressie te waarderen.
82. Costumes Italiens – Italiaansche Costumen
Oblong vel. 6 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 3 blokken, 130 x 25 mm. Tweetalige onderschriften. Panmaker 一 Brandewyn verkoper 一 Marketenter 一 Pensverkoper 一 Nachtwaker in Romen 一 Veldwachter Hoewel het tweede personage wordt beschouwd als een "Brandewynverkoper", lijkt het eerder een reizende winkelier te vertegenwoordigen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Uit het Fabriek en Boekdrukkery van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Brepols kopieerde deze prent naar prent nr. XCVI van Herman K. Barth te München met als titel "Italienische National-Costume".
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen (hsn. 2, 3, 4)
83. Onderscheyde Voorwerpen – Sujets différens
Oblong vel. 12 houtblokken zonder kader, niet gesigneeerd, verschillende groottes en diverse oorsprongen in 3 rijen. Tweetalige onderschriften. Deze prent bestaat uit vijf grote houtblokken en een rij van vijf kleine houtblokken, die samen een interessant tableau vormen van het leven en de tradities in de regio, mogelijk afkomstig uit Duitsland, met specifieke invloeden uit de Elzas of Lotharingen. De stijl van de houtsneden vertoont overeenkomsten met eerdere prenten (zoals prenten 78 en 79) en weerspiegelt een typische visuele taal van die tijd. Beschrijving van de afbeeldingen: De terugkeer van de kermis: Dit houtblok toont waarschijnlijk de levendige sfeer van een kermis, waar mensen samenkomen voor vermaak, spelletjes en festiviteiten. De kleuren en beweging in de afbeelding brengen de vreugde en opwinding van dit sociale evenement tot leven. Berenleiders: Deze afbeelding toont een groep mensen die beren begeleiden. De berenleiders waren vaak een populaire attractie op markten en kermissen, waar ze hun vaardigheden in het temmen en presenteren van de dieren demonstreerden. De kruiwagen: Een eenvoudige maar herkenbare afbeelding die de alledaagse activiteit van het vervoeren van goederen of oogstmateriaal toont. Dit element verbindt de agrarische levensstijl met de festiviteiten van de kermis. De oogst: Dit blok representeert de vruchten van arbeid, misschien met boerinnen en boeren die hun opbrengst tonen. Het benadrukt het belang van de oogsttijd voor de gemeenschap en de onderlinge samenwerking. Twee hoofden: In het midden van de derde rij zijn de twee hoofden van Romeinse keizers te zien, gedrukt op oude houtsneden, vermoedelijk medaillons. Dit kan een verwijzing zijn naar de geschiedenis en traditie, en biedt een artistieke verbinding met het verleden. Zadelmaker: Deze afbeelding laat de vakman zien die zich bezighoudt met het maken of repareren van zadels, een cruciaal beroep in een tijd waarin vervoer met paarden alomtegenwoordig was. Opmerkingen: De afwezigheid van legendes onder de derde rij laat ruimte voor interpretatie en biedt kijkers de mogelijkheid om hun eigen betekenis aan de afbeeldingen toe te voegen. De combinatie van kermisleven, ambachten en historische elementen geeft een veelzijdig beeld van de cultuur en het dagelijkse leven in die tijd.
Oblong vel. 8 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 4 blokken, 110 x 85 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent toont een verzameling van land- en waterdieren, elk met hun unieke kenmerken en eigenschappen. De afbeeldingen zijn waarschijnlijk ontworpen om kinderen te onderwijzen over de verschillende soorten dieren die in de natuur voorkomen. Hieronder volgt een overzicht van de afgebeelde dieren: De Zwaan De Kanarie-vogels De Walvis De Spin De Witte Beer De Papegaai De Bijenkorf Het Serpent
Prent 1: zonder adres Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: achterzijde van de prent verstevigd met pagina's uit een schoolschrift met vermelding "Giethoorn, 1828"
Oblong vel. 12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 63 x 104 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent biedt een vrolijke verzameling van twaalf sfeervolle scènes uit het dagelijkse leven, elk met zijn eigen unieke charme en herkenbare karakters. De plaatjes tonen een mix van gezelligheid, huiselijkheid, en een vleugje feestelijkheid, die de wereld van het gezin en de huiselijke omgeving in beeld brengen. Elk plaatje straalt warmte uit en vertelt een eigen verhaal. Hier volgt een overzicht van de verschillende scènes: Den Hof - De Kinderkamer - Kers[t]mis - Het Avondgebed - De Keuken - De Speelkamer - Het Kiekenkot - Was- en Strijkplaats - De Potagiemarkt - De Naaiplaats - De Verjaardag - De Haardsteede
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam, bij de ERVEN RIJNDERS, in de Tuin d'warstraat" Handschrift op voorzijde "Nailtje Muurling, oud 12 jaar" en "Witger Johannes Muurling heeft die prent van zijn zuster al in het jaar 1842" duimelarij inkleuring geel, bruin en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres, met aangepaste spelling Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Oblong vel. 20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 62 x 60 mm. Nederlandstalige onderschriften, tweetalig kwatrijn onder titel.. Onder de titel van deze prent staat een kwatrijn dat de nieuwsgierige lezer uitnodigt om het krijgsleven te ontdekken. Het gedicht roept op tot bewondering voor de getoonde helden, elk zorgvuldig afgebeeld en geïdentificeerd. De scènes presenteren het militaire leven op een levendige manier, alsof elke afbeelding een verhaal vertelt van moed, eer en plicht. Kwatrijn: "Alwie begeerig is, het Krijgsmans ambt te leeren, Beschouw het geen hier staat, zeer levend afgemaald, Hij zal hier elken held, met eigen naam vereeren, 't Geen zij ieder doen, wordt hier ook bij verhaald."
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B". Met titel "De Landsturm". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
87. Soldaten op Bivouac – Soldats au Bivouac
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 82 à 112 x 65 à 145 mm. Tweetalige onderschriften. Het vel bestaat uit negen gedetailleerde houtblokken, elk een unieke scène uit het leven in een militair kamp. Zonder kader en gesigneerde naam worden deze levendige taferelen van het kampleven gepresenteerd, met elk blok voorzien van tweetalige onderschriften, zodat zowel Nederlandstalige als Franstalige lezers zich kunnen verdiepen in de afgebeelde gebeurtenissen. Afgebeelde Scènes: De wacht: Een soldaat op wacht, zijn houding strak en gedisciplineerd, terwijl hij de ingang van het kamp bewaakt. De hoefsmid: Een smid met kracht en vaardigheid, bezig met het beslaan van een paard. De vonken springen van het aambeeld af. Een grenadier op wacht: Een imposante grenadier in zijn karakteristieke uniform, met het geweer paraat. Het kaartspel: Soldaten ontspannen zich met een potje kaarten, een moment van rust te midden van het drukke kampleven. Een marketenster: Een marketenster in haar traditionele kleding, die proviand levert aan de troepen, symbolisch voor de zorg voor de mannen in het veld. De keuken op het veld: Een geïmproviseerde veldkeuken, waar maaltijden worden bereid, met pannen op het vuur en rook die opstijgt. De tweegeliefdens: Een intiem tafereel van twee geliefden die elkaar omarmen, misschien een soldaat die afscheid neemt van zijn geliefde voordat hij naar het front vertrekt. Het dobbelspel: Soldaten in een speelse sfeer, die dobbelstenen gooien, een populaire tijdspassering in het kamp. Een duel: Twee mannen staan tegenover elkaar, klaar voor een duel, het laatste toevluchtsoord om een geschil met eer op te lossen. Uniformen: De uniformen zijn geïnspireerd op de mode van het einde van de 18e en het begin van de 19e eeuw, waarbij de details van de verschillende rangen en regimenten nauwgezet zijn weergegeven. Elk blok vertelt een verhaal van discipline, ontspanning, plicht en het dagelijkse leven van de soldaten.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Ottema-Kingsma Stichting Leeuwarden, Groninger museum, Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
7. Militair bedrijf 7.5 Strijdtaferelen (oorlog, belegering, bivak en veldslagen)
Oblong vel. 5 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 57 x 355 mm. Zonder onderschriften. In deze indrukwekkende scène marcheren Franse infanteriesoldaten in perfecte formatie. De eerste vier rijen worden geleid door een officier te paard, die statig voor de troepen uitrijdt. Voorafgaand aan de infanterie bevindt zich een militaire band, bestaande uit trommelaars en blazers die met krachtige klanken de troepen in beweging houden. Achter deze muzikale eenheid marcheren de soldaten, gekleed in traditionele uniformen, met vastberaden gezichten en schouder aan schouder. Hun geweren rusten op de schouders, gereed voor wat hen te wachten staat. De officieren bewegen zich tussen de rijen, toezicht houdend op de orde van de colonne. Elk detail straalt discipline en saamhorigheid uit. Op de achtergrond volgen drie veldkanonnen, een indrukwekkend gezicht. Elk kanon wordt begeleid door een artillerist, die nauwlettend de controle houdt. De kanonnen worden bespannen door twee krachtige paarden, die met krachtige passen de zware lading over het terrein trekken. Het totale aantal mannen, inclusief de muzikanten, officieren, soldaten en artilleristen, bedraagt vierendertig, wat het geheel een formidabele uitstraling geeft. Het marcherende leger beweegt als één geheel, klaar om de orders van hun commandanten op te volgen en hun missie te volbrengen.
89. -, Bied my wat meerder op de Koe - Ajoutez deux écus, et puis fini par là
Oblong vel. 4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 110 à 134 x 112 à 134 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent biedt een inkijkje in verschillende scènes uit het dagelijkse leven, elk met een eigen verhaal en atmosfeer. Verkoop van vee: Op de eerste afbeelding zien we twee Duitse boeren diep in debat over de prijs van een koe. Ze staan tegenover elkaar, elk met een eigen standpunt, en de spanning van het onderhandelen is voelbaar. De ene boer houdt het touw vast waarmee het vee wordt geleid, terwijl de andere, met een hand in de zij, nadenkt over zijn volgende bod. Boven hen staat het onderschrift: "Bied my wat meerder op de Koe, Dan sla ik u het koopje toe." Dit benadrukt de intensiteit van het onderhandelen, een cruciaal onderdeel van het boerenleven. De bezemmaker: De tweede scène toont een bezemmaker aan het werk. Hij is bezig met het vervaardigen van bezems, een ambacht dat veelal in eenvoud werd uitgeoefend. Naast hem staan een aantal voltooide bezems opgestapeld, klaar voor verkoop. Zijn gezicht straalt tevredenheid uit, blij met het werk van zijn handen. Deze scène symboliseert vakmanschap en hard werken, iets dat hoog in het vaandel stond in het rurale leven. Spelende jonge meisjes: In het derde tafereel springen twee jonge meisjes vrolijk rond. Eén meisje houdt een springtouw vast en is bezig met touwspringen, haar bewegingen vol enthousiasme en vreugde. Haar zus, iets rustiger, giet water over een plant. Het contrast tussen de speelsheid en de verantwoordelijkheidszin van de twee zussen is treffend. De speelse scène wordt beschreven met het onderschrift: "Beschouw eens deze zotte Griet, Zy springt als ‘t hare moeder ziet." Dit toont hoe het kinderlijke plezier soms botsen kan met de serieuze blik van volwassenen. De tempel verlaten: In de laatste scène zien we een man een tempel verlaten. Zijn gezicht straalt devotie en rust uit, en de tempel zelf, imposant en met een serene uitstraling, staat op de achtergrond. Deze prenten bieden een levendige blik op het leven van alledag, met een mix van arbeid, spel en religieuze bezinning. Elk tafereel is gedetailleerd weergegeven, met een subtiel commentaar op de menselijke aard en interacties.
90. -, Een Jager op het platte land - Admirez le sang-froid de ce brave chasseur
Oblong vel. Zonder titel. 4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 113 à 138 x 98 à 138 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent toont vier verschillende scènes, ieder met een eigen levendige sfeer en unieke details, die een mooi inkijkje geven in zowel het militaire als het alledaagse leven: Officier te paard en galop: De eerste afbeelding toont een officier te paard, vastbesloten en met rechte houding, in volle galop over het slagveld of een open terrein. Zijn uniform is netjes, met een sabel aan zijn zijde, en de kracht en snelheid van het paard worden treffend weergegeven. Deze afbeelding straalt zowel autoriteit als beweging uit, wat symbool staat voor het leiderschap en de snelheid waarmee bevelen in het leger worden uitgevoerd. Jonge meisjes spelen blindemannetje: Het tweede tafereel toont een groep jonge meisjes die met elkaar blindemannetje spelen. De spanning en het plezier van het spel zijn zichtbaar in hun gezichtsuitdrukkingen en bewegingen. Eén meisje heeft een doek om haar ogen gebonden en probeert de anderen te vinden, terwijl de rest giechelend en grinnikend om haar heen dartelt. Onder het beeld staat een eigenaardig onderschrift: "Zeer dikwyls ziet ge een vies verschyn, Als meisjes aan het spelen zyn." Deze vreemde, haast moralistische opmerking lijkt een dubbelzinnige boodschap te bevatten, alsof het spel van onschuldige meisjes met argwaan wordt bekeken. Het voegt een grappige maar ook kritische toon toe aan het tafereel. Touwslager aan het werk: De derde scène toont een touwslager die met volle concentratie bezig is aan zijn werk. Hij draait het touw met vaardige handen, omgeven door rollen van touw en gereedschap. Zijn werkplaats is eenvoudig, maar zijn toewijding aan het ambacht is onmiskenbaar. Deze afbeelding benadrukt het harde werk en de handvaardigheid die in het dagelijkse leven een grote rol speelden. De koopman en de soldaat: De laatste scène toont een ontmoeting tussen een koopman en een soldaat. De koopman, met een zak over zijn schouder en zijn koopwaar om zich heen uitgestald, onderhandelt met een soldaat in uniform. De soldaat houdt een munt omhoog, terwijl de koopman bedachtzaam kijkt, alsof hij zich afvraagt of hij akkoord moet gaan met de aangeboden prijs. Dit tafereel vangt de interactie tussen twee verschillende werelden — het commerciële en het militaire — met een zekere spanning en nieuwsgierigheid. Elk van deze afbeeldingen is een op zichzelf staande blik op verschillende aspecten van het leven: van het militaire tot het spelende kind, van het ambacht tot de handel. De toevoeging van het verrassende onderschrift onder de spelende meisjes geeft het geheel een speelse, maar ook ietwat eigenzinnige sfeer.
7. Militair bedrijf 7.4 Cavalerie (hsn.1) 9. Spel en vermaak 9.2 Spelende kinderen (buiten en binnen), sport en spel van kinderen en (jong)volwassenen 9.2.1 Buitenspelen (hsn.2) 6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.3 Allerlei ambachten en beroepen (touwslager) (hsn.3) 6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen (hsn. 4)
91. -, Wilt de Reliqui eeren - Bien volontiers, mère Ateillard
Oblong vel. Zonder titel. 4 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 95 à 103 x 130 à 170 mm., tweetalige onderschriften. Deze reeks houtsneden verbeeldt vier scènes die samen een rijke verscheidenheid aan thema’s oproepen, van devotie tot het plattelandsleven en de worstelingen tussen geloof en ongeloof: Het reliekschrijn: In de eerste afbeelding staan drie figuren centraal: een kapucijnermonnik en twee vrouwen. De monnik houdt plechtig een reliekschrijn omhoog, dat door een van de vrouwen met diepe eerbied wordt gekust. De andere vrouw doet op hetzelfde moment een gift, die ze zorgvuldig in een sleuf bovenop het schrijn laat glijden. Achter hen, links in beeld, staat een schaduwrijke hermitage, die een sfeer van rust en devotie oproept. De scène benadrukt de verering van heilige relieken en de spirituele verbinding tussen de gelovigen en hun geloof. Onder het beeld staat een korte, moralistische tekst: "Wil de Reliqui eeren, En met de deugd verkeeren." Dit kwatrijn herinnert de kijker eraan dat het vereren van heilige voorwerpen hand in hand gaat met een deugdzaam leven, een boodschap die zowel de spirituele als de morele plichten van de gelovigen benadrukt. Het vurige paard: De tweede afbeelding toont een paard in volle galop, zijn manen wapperend in de wind. Het dier straalt kracht en onstuimigheid uit, alsof het moeilijk te temmen is. Deze scène symboliseert misschien de ongetemde natuur of de vurigheid van het leven zelf, waarbij het paard een symbool is van snelheid en energie, maar ook van gevaar wanneer het buiten controle raakt. De dynamiek van het beeld contrasteert sterk met de ingetogen devotie in de eerste houtsnede. Landleven: De derde scène biedt een rustigere blik op het plattelandsleven. In een open veld zijn boeren bezig met hun dagelijkse taken: ploegen, oogsten, en zorgen voor het vee. De eenvoudige, vredige sfeer van het landleven staat centraal, waarbij de harmonie tussen mens en natuur wordt benadrukt. Dit beeld roept een gevoel van rust en verbondenheid op, waarin hard werken en eenvoud hand in hand gaan. De koopman en de ongelovige boer: In het laatste tafereel staan een koopman en een boer tegenover elkaar, verwikkeld in een discussie. De boer, met een sceptische blik, lijkt te twijfelen aan wat de koopman hem probeert te verkopen of te overtuigen. Dit contrast tussen de gelovige en de ongelovige roept een spanningsveld op: geloof versus twijfel, handel versus vertrouwen. Het beeld is een subtiele illustratie van de dagelijkse uitdagingen en keuzes die mensen moeten maken, vooral wanneer het gaat om geloof en eerlijkheid. Samen vormen deze vier houtsneden een fascinerend geheel waarin religie, natuur, en menselijke interactie met elkaar verweven zijn. De contrasten tussen devotie, energie, rust, en twijfel zorgen voor een diepere gelaagdheid in de afbeeldingen.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in voormalige collectie Van Kuyk
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in voormalige collectie van Veen.
94. Les douze mois de l’année – De twaelf maenden van het jaer
Oblong vel. 12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 70 x 115 mm. Tweetalige onderschriften. De Twaalf Maanden vormen een geliefd thema in de volkskunst, waarbij de activiteiten en tradities van elk seizoen op kleurrijke en levendige wijze worden weergegeven. Elke maand biedt een inkijkje in de typische bezigheden van mensen, vaak sterk verbonden met het boerenleven en de wisselingen van de natuur. Hier is een blik op de twaalf maanden, zoals ze in houtsneden worden verbeeld: Januarius (schaatsen en sleeën) De maand januari toont een ijzig landschap, waarin mensen zich vermaken op bevroren rivieren. Schaatsen, sleeën en winterspelen worden vaak afgebeeld, met een vrolijke sfeer ondanks de kou. De harde winter wordt zo verzacht door plezier en samenzijn in de buitenlucht. Februarius (carnaval) Februari draait om feest en uitbundigheid, want het is de tijd van carnaval. Maskers, kostuums, en dansende mensen vullen het beeld. Het contrast tussen de donkere, koude maanden en de uitbundige festiviteiten maakt carnaval tot een lichtpuntje in de winter. Meërt (het boeren-erf) In maart beginnen de voorbereidingen voor het nieuwe landbouwseizoen. De boerderijen ontwaken, en mensen zijn bezig op het erf: vee verzorgen, gereedschap repareren en de grond voorbereiden. Dit beeld ademt een gevoel van verwachting en vernieuwing. April (zaaien en planten) April markeert het begin van het groeiseizoen. Boeren worden afgebeeld terwijl ze zaaien en planten, vaak met uitgestrekte velden op de achtergrond. De natuur begint weer tot leven te komen, en de sfeer van hoop en vruchtbaarheid overheerst. Mey (het grazen) In mei is de natuur op haar mooist. Het vee wordt naar de groene weiden gebracht om te grazen. Mensen zijn in harmonie met de natuur, en de dagen worden langer en warmer. Het frisse groen van de weilanden is een symbool van overvloed en welvaart. Junius (het vissen) Juni is een maand van ontspanning en visvangst. Mensen worden afgebeeld langs rivieren en meren, vissend met hengels of netten. Het vissen is niet alleen voor voedsel, maar ook een sociaal gebeuren, vaak een vreedzaam tafereel in een zonnig landschap. Julius (de hooioogst) Juli is een drukke maand voor de boeren. De hooioogst is in volle gang, en mensen worden afgebeeld terwijl ze hooi schudden, bundelen en stapelen. De warme zon en het zware werk geven een gevoel van voldoening en prestatie. Augustus (de oogst) In augustus bereikt het werk op het land zijn hoogtepunt. De tarwe en andere gewassen worden geoogst, en de boeren zijn druk in de weer met sikkels en schoven. Het is een maand van overvloed en dankbaarheid, met beelden van volgeladen wagens en volle schuren. September (het fruitplukken) September staat in het teken van de vruchtenoogst. Boeren en kinderen plukken appels, peren en ander fruit. De manden vol kleurrijke vruchten symboliseren de rijkdom van de herfst en de beloning voor het harde werk van de zomer. October (het oogsten) In oktober wordt de laatste oogst binnengehaald. Beelden van graanoogst, wijnpersen en volle schuren roepen een gevoel van voldoening op. De natuur bereidt zich voor op de winter, terwijl de mensen hun voorraden veiligstellen. November (de jacht) November is traditioneel de maand van de jacht. Jagers worden afgebeeld met hun honden, op zoek naar wild in de bossen. De overgang naar de donkere, koudere maanden begint, en de jacht is een belangrijk onderdeel van het winterse levensonderhoud. December (het rusten) In december keert de rust terug. Na een jaar van hard werken wordt de tijd doorgebracht bij de haard, in gezelschap van familie. Mensen rusten uit en genieten van de winterse feesten. Het land is stil, en men bereidt zich voor op het nieuwe jaar. In volksprenten werd dit onderwerp vaak geïllustreerd om de seizoenswisselingen en de cycli van het boerenleven vast te leggen. De kleurrijke, levendige beelden zorgden ervoor dat de Twaalf Maanden een geliefd thema bleven, herkenbaar en vertrouwd voor mensen in alle lagen van de samenleving.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet, Amsterdam, Koninklijke Bibliotheek Den Haag, Universiteitsbibliotheek Amsterdam, Ottema-Kingsma Stichting Leeuwarden en Museum aan de Stroom Antwerpen.
Een getrouwe replica in spiegelbeeld werd uitgegeven door het huis Glenisson en van Genechten onder het nummer 55.
8. Folklore en traditie 8.1 Traditionele indelingen van de tijd 8.1.3 De twaalf maanden van het jaar
95. Artillerie Française – Fransche artillery
Oblong vel. 2 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen met telkens 1 blok, zonder onderschriften. Dit tafereel toont twee scènes uit het militaire leven, waarin de logistiek en het slagveld van de artillerie centraal staan. I. Laden van het kanon In het eerste houtblok, met een afmeting van 135 x 360 mm, zien we een indrukwekkende weergave van de zware artillerie. Zeven soldaten staan opgesteld rond twee kanonnen, terwijl ze de wapens klaarmaken voor gebruik. Op de voorgrond liggen stapels kanonballen verspreid, een stille maar onmiskenbare indicatie van het naderende gevecht. De mannen, gekleed in militaire uniformen, werken samen om de dodelijke wapens voor te bereiden, een krachtig beeld van discipline en teamwork in de artillerie-eenheden van die tijd. II. Batterijwagen in beweging Het tweede blok, met een iets grotere afmeting van 145 x 352 mm, laat een batterijwagen zien die door vier paarden wordt getrokken. Twee van deze paarden hebben elk een soldaat op hun rug, terwijl naast de wagen nog twee soldaten te paard meerijden. De militaire kar, volgeladen met munitie of ander noodzakelijk materieel, beweegt voort over een oneffen terrein. De scène straalt een gevoel van urgentie uit, waarbij de batterijwagen snel naar een nieuwe positie wordt gebracht om de slag te kunnen ondersteunen. Beide afbeeldingen tonen de nauwe samenwerking en precisie die nodig zijn in de artillerie, waar zowel de kracht van de kanonnen als de snelheid van het transport een cruciale rol spelen op het slagveld.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Franse artillerie)
Oblong vel. 3 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, geen onderschriften. Deze scène vangt het levendige en kleurrijke karakter van dorpsvieringen en markten uit de vroege 19e eeuw. Elk houtblok brengt verschillende aspecten van het volksleven en de typisch volksprenten van die tijd tot leven. 1°. Dorpsbruiloft (102 x 357 mm) De eerste houtsnede toont een idyllische dorpsbruiloft, vol vreugde en samenzijn. Rechts op een podium, in de schaduw van een grote boom, zit een violist die zijn instrument bespeelt met een felgekleurde, met linten versierde strijkstok. Een kind reikt verfrissingen aan de violist, terwijl een ander enthousiast op een trommel slaat. Naast de muzikanten mediteert een oude man, misschien mijmerend over het verleden of genietend van het feest. Links dansen de pasgetrouwden vrolijk, omringd door linten, terwijl een ander koppel de quadrille uitvoert, een populaire dans uit die tijd. Op de achtergrond heeft een derde stel zich teruggetrokken, zij genieten samen van een glas, wellicht drinkend op hun liefdesgeluk. De scène wordt afgesloten met een serene achtergrond: voorbij de heuvel staat de bescheiden dorpskerk, haar toren een symbool van de gemeenschap. 2° en 3°. Markt vertooningen (98 en 102 x 357 mm) Onder de dorpsbruiloft vinden we de bruisende wereld van kermissen en marktvertoeningen, in twee houtsneden samengevat. Links verschijnt een levendige scène, waarin Harlequin, Paillasse, en een clown een parade houden voor een kermislodge. De eigenaar van de lodge staat met een halfopen gordijn, waarachter hij nieuwsgierige toeschouwers uitnodigt om binnen te komen voor een spektakel. Rechts, naast de parade, staat een muzikant met een ingenieus systeem van instrumenten: hij speelt zowel de harp, klarinet, als trommel met zijn voeten. Zijn vrouw staat naast hem en zingt met overgave een oud volkslied, terwijl ze haar handen op haar buik houdt. Twee toeschouwers in gesprek met een arme vrouw vervolledigen de levendige scène. In het derde houtblok zien we een tandarts en een zwaardslikker die op hetzelfde podium werken. Terwijl de tandarts zijn patiënt behandelt, die het uitschreeuwt van de pijn en zijn vrouw hard in haar hand knijpt, probeert de zwaardslikker de aandacht af te leiden met zijn gevaarlijke act. Links van deze medische en theatrale show, voert een goochelaar zijn trucs uit in de open lucht. Rechts loopt een acrobaat op zijn handen, terwijl muzikanten en een marionet het publiek blijven vermaken. De kostuums die de personages dragen zijn typisch voor het begin van de 19e eeuw, waardoor de scènes niet alleen levendig, maar ook historisch nauwkeurig zijn weergegeven. De prenten tonen op speelse wijze het bruisende sociale leven van dorpen en markten, vol muziek, dans, en verrassende optredens.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Getrouwe replica van afbeelding nr. 206 van Desfeuilles in Nancy.
3. Allegorie 3.1 Leven, liefde en dood 3.1.1 Levensloop 3.1.1.6 Huwelijksprenten
97. Costumes des Gardes nationaux – Kleeding der nationale Wagten
Oblong vel. 8 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 4 blokken, 138 à 165 x 110 mm. Tweetalige onderschriften. Hier is een beschrijving van de scènes met de verschillende personages, die elk een uniek aspect van het leven of de militaire tradities van de tijd vertegenwoordigen: 1. Artillerist Een artillerist staat trots bij zijn kanon, klaar om het te laden. Zijn uniform is robuust en getuigt van de verantwoordelijkheden die hij draagt. De krachtige uitstraling van het kanon benadrukt zijn rol in de strijd, en de spanning is voelbaar terwijl hij zich voorbereidt om de vuurkracht van zijn regiment te demonstreren. 2. Jager te paard De jager te paard is een figuur van elegantie en behendigheid. In volle galop doorkruist hij het landschap, zijn uniform en uitrusting zijn perfect verzorgd. Het paard straalt kracht en snelheid uit, wat de dynamiek van de jacht en de rol van de jager in de strijd onderstreept. Hij houdt zijn wapen in gereedheid, altijd op zoek naar de volgende kans. 3. Pompier De pompier, gekleed in zijn kenmerkende uniform, straalt autoriteit en moed uit. Hij is verantwoordelijk voor het blussen van branden en het beschermen van de stad tegen onheil. Zijn houding en gereedschap suggereren dat hij altijd paraat is om in actie te komen en de gemeenschap te beschermen. 4. Jager De jager, uitgerust met zijn geweer, vertegenwoordigt de traditie van de jacht in de natuur. Zijn kalme en gefocuste uitstraling toont zijn vaardigheid en ervaring. Hij is op zoek naar wild, met een scherp oog voor zijn omgeving, wat de verbinding tussen mens en natuur benadrukt. 5. Prins der Moskowa De Prins der Moskowa, met zijn koninklijke uitstraling, symboliseert leiderschap en militaire strategie. Gekleed in een prachtig uniform, straalt hij autoriteit en vastberadenheid uit. Zijn houding en gezichtsuitdrukking duiden op wijsheid en ervaring in de strijd, en hij lijkt een moment van reflectie te hebben voordat hij zijn troepen aanvoert. 6. Lafayette Lafayette, een legendarische figuur in de Franse geschiedenis, staat fier en vastberaden. Zijn aanwezigheid roept een gevoel van vrijheid en revolutionaire geest op. Gekleed in een militair uniform dat zijn status weerspiegelt, is hij een symbool van de strijd voor recht en gelijkheid. 7. Grenadier De grenadier is een sterke en imposante figuur, gekleed in zijn opvallende uniform. Hij vertegenwoordigt de elite-eenheid binnen het leger, met een gedrevenheid en toewijding die zijn rol in de strijd benadrukt. Zijn vastberaden blik en krachtige houding geven blijk van de strijdlust die hem drijft. 8. Plattelandsche De plattelandsche militair staat eveneens fier met het wapen in de hand.
Prent 1: zonder adres, met latere titel "Uniformes des Gardes nationaux en France – Kleeding der nationale Garde in Frankryk" Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (andere sjablonen t.o.v. prent 1) Periode 1880 - 1900
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Fransen)
98. Dragons Bavarois – Beyersche Dragonders
Oblong vel. 12 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 93 x 83 mm. Zonder onderschriften. De afbeelding bevat een dynamische scène waarin de eerste twee rijen dragonders, gekleed in hun militaire uniformen, naar rechts galopperen. Hun gezichten stralen vastberadenheid uit terwijl ze in volle vaart vooruit bewegen. In de laatste rij zijn vier huzaren te zien, ook in vol galop, maar zij rijden naar links. De huzaren zijn herkenbaar aan hun kenmerkende hoofdeksels en kleurrijke uniformen, en hun houding en bewegingen stralen een gevoel van snelheid en avontuur uit. Het contrast tussen de richting van de dragonders en de huzaren voegt een levendig element toe aan de compositie, wat de actie en dynamiek van het moment versterkt.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Bij de Gebroeders Van Kapel, te Rijswijck" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Leeuwarden, bij J. PROOST, Boekhandelaar" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres, gemerkt "B", zetfout in Nederlandstalige titel "Beyersech Dragonders". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, met gewijzigde titel "Dragonders - Dragons". Verklarende tekst in twee talen bovenaan de prent toegevoegd. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
99. Divertissements du Carnaval – Vastenavondsche Vermaken
Oblong vel. 13 houtblokken vedrdeeld over 3 aansluitende rijen zonder kader, niet gesigneerd. Zonder onderschriften. 1. Processie van de Vette Os In het hart van de afbeelding staat een vette os, majestueus gekroond en bedekt met zware, rijk gedrapeerde stoffen. De os wordt geleid door twee priesters die plechtig de ceremonie leiden. Naast hen staat het opperhoofd, eveneens gekroond met veren en gewapend met knuppels, wat de ceremonieel en autoritaire sfeer van de processie versterkt. Aan de linkerkant zwaait een priester te paard met een knots, terwijl Pierrot en Harlequin met sprankelende energie dansen en de feestelijke sfeer benadrukken. Rechts, achter de os, bevindt zich een offeraar te voet, terwijl Punchinello vrolijk viool speelt. Een andere persoon te paard, gekleed met een tulband en met een knots op de schouder, voegt een extra element van grandeur toe aan de processie. 2. Processie van Prins Carnaval De tweede afbeelding toont de vrolijke processie van Prins Carnaval. Harlequin, met een hoed in de rechterhand en een knuppel in de andere, danst energiek voor de koets, die bestuurd wordt door Polichinelle. In de koets zitten Prins Carnaval en de Prinses, vergezeld door een andere vrouw die uit een fles drinkt. Op de achterste trede staat een figuur met een colback, die met een pijp in de mond poseert. Achter de koets volgt een groteske figuur met een bril, die leunt op een wandelstok en een brandende lantaarn vasthoudt. Pierrot en een nar sluiten de stoet af, waarbij de nar vrolijk zwaait met een blaas, wat de luchtige en feestelijke aard van de processie onderstreept. 3. Convoi Funèbre de Carnaval Boven de derde rij bevindt zich de titel: "Convoi Funèbre de Carnaval - Vastenavondsche Lykstatie." In het midden van deze scène dragen Polichinelle, Harlequin en twee Pierrots op hun schouders het lichaam van Prins Carnaval, bedekt met een draperie die aan de randen is versierd met omgekeerde bierkruiken. Voorop de processie danst een Pierrot, gevolgd door een grotesk personage dat huilt terwijl het een brandende lantaarn in uitgestrekte armen houdt, wat een melancholische toon aan de scène toevoegt. Achter het lichaam treuren drie groteske figuren, waaronder een vermomde struikrover die de zak van een van de treurende figuren doorzoekt, wat de absurditeit en het dramatische karakter van het Carnaval benadrukt.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. Handschrift op achterzijde "W. J. Venema". Sjabloonkleuring geel en rood Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Te Leeuwarden, bij J. PROOST, Boekhandelaar" Sjabloonkleuring geel, rood en groen. Periode 1817 - 1840
Gedeeltelijke kopie in spiegelbeeld van prent in kopergravure nr. 335 van uitgever Basset te Parijs met als titel “Mardy Gras est Trespassé Careme prenant les uit sans regret”.
Oblong vel, twee identieke helften, elke helft telt 16 houtsneden zonder kader, niet gesigneerd, 8 rijen van elk twee blokken, 31 x 35 mm. Tweetalige onderschriften. Beschrijving van de Prent In deze prent zien we een levendige en speelse opstelling van verschillende hoogwaardigheidsbekleders, elk op een unieke manier afgebeeld. Rechts naast elk houtblok staat in een typografisch kader de titel van het afgebeelde personage, gevolgd door een kwatrijn dat gezongen moet worden op de wijs van J'ai du Mirliton. De meeste hoogwaardigheidsbekleders zijn te paard, met uitzondering van de biechtvader, die in een biechtstoel zit, en de nar, die op een fantasiedier rijdt. Personages en hun Kwatrijnen: Den Konink: Ik ben konink van de vrienden, Mannen! spaar mijn tafel niet! ’K heb niet lang zoo veel bedienden. Dus intusschen geen verdriet. Den Raadsheer Goeden raad wil ik u geven, Spaar van daag nog bier nog wijn; klop het vat, wijl wij in 't leven Somtijds moeten vrolijk zijn. Den Geheimschrijver Ik wil met mijn voeten schrijven, De kragt van ons deugdzaam nat; Dat den geest omhoog doet drijven, En het hart met vreugd omvat. Den Kamerling Nu sa! vrienden! gij moet drinken, Neem het glasje in de hand; Onzen Konink doet maar schinken En verjaagt den slaap van kant. Den Knegt Wil mijn ambt toch niet verachten, Want men zoo veel heeren vind! Die nu vrij zijn van de klagten, Maar ooijt ook hebben gediend. Den geneesheer Om mijn neering aentezetten Geef ik een recept van wijn, Dat de ziektens zal beletten En den mensch doet vrolijk zijn. Den Schenker Ik schenk dikwijls voor een ander En dus ook wel eens voor mij, Vrienden drinken met elkander Anders gaat den drank voorbijt. Den voorproever Om scherp in mijn ambt te treden Neem ik 't glas dan men mij gaf. Dat verzagt en hitst de reden En men lekt zijn vingers af. Den Biegtvader In het midden onzer vreugden Doe niets wat een straf verwekt, Maak dat in al onze deugden Niets hier tot berouwen strekt. Den Zwitser Zoo ik vond somtijds een beestje Die mijn fles nam waar zij staat 'K zou hem hier al bij onz' feestje Rossen met een stuk gebraad. Den Portier Ik zal geene deur ontsluiten Dan aan vrienden van onz' soort, Zulke blijven nooit te buijten, Maar geene vremde in de poort. Den Bode Om nu langs den weg te lopen Heb ik heden geenen tijd; Laat ons nu de keel eens dopen Wijl de glazen zijn bereid. Den Muzijkant Tot den zang wil men mij dwingen Eer ik 't fijn der tafel ken. 'K zou voor waar niet kunnen zingen Voor dat ik wat lugter ben. Den Speelman Zoo er niemand wilde dansen, Zou ik toch te vreden zijn. 'K zou mij bij de flesch verschansen En geen slegt'ren speelder zijn. Den Kok Ik moet de keuken wel beslissen Maar toch ben ik van 't gelag, Wel parbleu! wie zou my missen opzoo aangenamen dag? Den Zot Wilt op ’t woord des koninks drinken, Want, die mist op zyn gebod, Zal ik wel zoo zwart doen blinken Als het gat van dezen pot. Achtergrond en Betekenis Deze prent is bedoeld voor het feest van Driekoningen, waarbij de gasten in de rol kruipen van de personages die op hun kaartje staan. Het zingen van hun kwatrijnen maakt deel uit van het plezier en de festiviteiten. De rol van de zot is bijzonder, omdat hij niet alleen vermaak biedt, maar ook de eerbied voor de koning bewaakt, wat een speelse maar ook kritische blik op sociale normen en gedragingen in die tijd laat zien. Deze traditie laat de deelnemers de interactie en de gezelligheid van het samenzijn ervaren, terwijl het ook de hiërarchie en rollen binnen de gemeenschap op een humoristische manier belicht.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Bij J. A. ALDAG, in de St.-Jans-straat, te Amsterdam". Oorspronkelijke spelling. Eerste houtsnede: "Den Konink". Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Zonder inkleuring Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres. Spellingsaanpassing. Eerste houtsnede: "De Koning". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Gekleefd op karton. Sjabloonkleuring enkel blauw Periode 1880 - 1900
De prent van Brepols werd gegraveerd volgens een Frans model dat in het verleden zeer wijdverspreid was. Een exemplaar, gepubliceerd in Lille, is gereproduceerd in het boek van J. Grand-Carteret, Vieux papiers, vieilles images, pag. 133. Deze afbeelding heeft dezelfde Franse kwatrijnen als deze van Brepols maar deze laatste voegde er de Vlaamse vertaling aan toe.
Getrouwe replica's van de Brepols-prent zijn te vinden in de collecties van andere Turnhoutse prentendrukkers: Glenisson en Van Genechten nr. 121; Glénisson en zoon nr. 121 en Beersmans, nr. 83. Prent nr. 43 van uitgever Hemeleers-van Houter in Schaarbeek is ook een kopie van Brepols.
101. Costumes Français – Fransche Kleeding
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 59 x 60 mm., Franstalige onderschriften. De prent toont een indrukwekkende opstelling van ruiters van verschillende eenheden en rangen, mooi gerangschikt in vier rijen. Elke rij vertegenwoordigt een specifieke categorie binnen het leger, compleet met hun kenmerkende uniformen en attributen. Eerste Rij: Generaal: De hoogste rang in het beeld, gekleed in een schitterend uniform met onderscheidingen. Aide de Camp: De assistent van de generaal, die ook een uniform draagt, maar met minder decoraties. Trompette Hussard: Deze hussard is verantwoordelijk voor het aanroepen van bevelen met zijn trompet, gekleed in een levendig uniform. Hussard: De typische hussard, een lichte cavalerie soldaat, met een flamboyant uniform en typische hoofddeksel. Tweede Rij: Trompette Grenadier: De trompettist van de grenadiers, die de troepen aanstuurt met zijn muzikale signaal. Grenadier: Een zware infanterist met een stoer uiterlijk, vaak gekleed in een herkenbaar uniform dat zijn rol als elite-soldaat benadrukt. Lancier: Deze soldaat is gewapend met een lans en heeft een opvallend uniform dat zijn eenheid vertegenwoordigt. Cuirassier: Een zwaarbewapende ruiter met een pantser, die een belangrijk onderdeel van de cavalerie vormt. Derde Rij: Dragon: Een soldaat van de dragonders, meestal te paard, gekleed in een uniform dat geschikt is voor zowel gevecht te voet als te paard. Chasseur: Een lichte infanterist of cavalerist, die gespecialiseerd is in verkenning en snelle aanvallen. Artilleur: De artillerist, verantwoordelijk voor het bedienen van zware wapens, vaak gekleed in een uniform dat zijn technische rol benadrukt. Porte-étendard: De standaarddrager, die de vlag van de eenheid vertegenwoordigt en deze met trots draagt in de strijd. Vierde Rij: Trompette Gend: De trompettist van de gendarmerie, die belangrijke signalen afgeeft tijdens operaties. Gendarme: De gendarme, vaak belast met wetshandhaving en orde, in een herkenbaar uniform dat zijn autoriteit weergeeft. Timbalier: De trommelaar, verantwoordelijk voor het aanmoedigen van de troepen met zijn trommel. Mameluck: Een soldaat van de Mamelukken, vaak gekleed in traditionele kledij die de culturele diversiteit binnen het leger weerspiegelt. Betekenis Deze prent benadrukt de verscheidenheid en de hiërarchie binnen de militaire structuren van de tijd. Elke soldaat heeft zijn eigen rol en functie, en samen vormen ze een krachtig en gedisciplineerd geheel. De verschillende rangen en eenheden geven een mooi overzicht van de militaire organisatie en de specifieke kenmerken van elk type soldaat, wat het publiek een inzicht geeft in de militaire cultuur van die periode.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B", met latere titel "Monstering van Fransche ruiterij – Uniformes de la cavalerie Française" Verklarende tekst toegevoegd aan bovenzijde prent. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Franse cavalerie)
102. Franse Sapeurs en Tamboers - Sapeurs et Tambours Française
18 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 6 blokken, 90 à 107 x 36 à 43 mm. Zonder onderschriften. De prent toont achttien soldaten van het voetvolk, op een indrukwekkende manier opgesteld in drie rijen. Dit beeld geeft een goed overzicht van de verschillende rollen binnen de eenheid en de discipline die inherent is aan het militaire leven. Indeling van de Rijen: Eerste Rij: Officier: De voorste figuur is een officier, gekleed in een officieel uniform dat zijn autoriteit en leidinggevende rol benadrukt. Met een trots postuur en vaak vergezeld van decoraties, geeft hij de toon aan voor de rest van de eenheid. Tweede Rij: Geniesoldaten: Achter de officier staan zeven geniesoldaten, ook wel bekend als ingenieurs of genie-troepen. Deze soldaten zijn verantwoordelijk voor het bouwen en onderhouden van militaire infrastructuur, zoals bruggen en fortificaties. Ze zijn gekleed in praktische uniformen die hen onderscheiden van andere troepen. Hun houding straalt vastberadenheid en gereedheid uit, wat getuigt van hun technische vaardigheden en militaire discipline. Derde Rij: Trommel-majoor: Aan het begin van deze rij staat de trommel-majoor, die een belangrijke rol speelt in het coördineren van de bewegingen van de soldaten door het spelen van trommelritmes. Zijn uniform kan versierd zijn met insignia die zijn rang en functie aanduiden. Trommelaars: Volgend op de trommel-majoor staan negen trommelaars. Deze muzikanten zijn cruciaal voor het creëren van een sfeer van discipline en samenwerking binnen het leger. Hun ritmische trommelklanken zijn essentieel voor het geven van commando's en het opbouwen van moraal tijdens de marsen en gevechten. De trommelaars zijn vaak herkenbaar aan hun kleurrijke uniformen en het dragen van trommels die speciaal zijn ontworpen voor militaire optredens. Betekenis Deze prent benadrukt de structuur en organisatie binnen het voetvolk. De aanwezigheid van zowel een officier als geniesoldaten en trommelaars toont de verscheidenheid aan functies binnen de eenheid, waarbij elke rol bijdraagt aan de algehele effectiviteit van het leger. De militaire discipline en samenwerking die in dit beeld worden afgebeeld, reflecteren de waarden die belangrijk waren in het leger van die tijd. Dit visuele verhaal van de soldaten illustreert niet alleen hun uitrusting en uniformen, maar ook de essentie van teamwork en de rol van muziek in militaire operaties.
Prent 1: zonder adres. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Prent 2: zonder adres. Kleine wijziging in Franse titel "Français" in plaats van "Française". Tekst is ook volledig herzet in ander lettertype. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (sapeurs hsn. 1-9) 7. Militair bedrijf 7.1 Tamboers en militaire muzikanten (hsn. 10 tem 18)
103. Togt der infanterie – infanterie en marche
24 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 8 blokken, 95 à 115 x 25 à 35 mm. De prent toont een formatie van soldaten te voet, georganiseerd in rijen die de discipline en structuur van het leger weerspiegelen. Iedere rij bestaat uit een drummer, een officier en zes soldaten, wat een duidelijk overzicht geeft van de hiërarchie binnen het militaire format. Indeling van de Rijen: Eerste Rij: Drummer: Aan de voorkant van de rij staat de drummer, een cruciaal figuur die verantwoordelijk is voor het spelen van de ritmes die de bewegingen van de troepen coördineren. Zijn trommel dient als een communicatiemiddel dat signalen afgeeft voor marsen, drills en zelfs gevechten. De drummer kan gekleed zijn in een opvallend uniform dat zijn rol benadrukt. Officier: Naast de drummer staat de officier, die de leiding heeft over de troepen. Deze figuur is vaak herkenbaar aan zijn decoraties en rank insignia. De officier geeft bevelen en zorgt voor de discipline binnen de eenheid. Zijn houding straalt autoriteit en vertrouwen uit. Zes Soldaten: Achter de officier staan zes soldaten, gekleed in uniforme kleding die hun rol binnen het voetvolk benadrukt. De soldaten zijn in lijn opgesteld en stralen vastberadenheid en bereidheid uit om te dienen. Hun uitdrukkingen kunnen variëren van geconcentreerd tot trots, afhankelijk van de situatie. Betekenis Deze prent illustreert de georganiseerde structuur van het voetvolk en benadrukt de samenwerking tussen de verschillende leden van de eenheid. De aanwezigheid van de drummer, die de tempo en de ritmes aangeeft, en de officier, die leiding geeft, zijn essentieel voor de militaire discipline. De opstelling van de zes soldaten achter hen benadrukt de eenheid en saamhorigheid binnen het leger. Het gebruik van muzikale elementen, zoals de trommel, toont aan hoe muziek een belangrijke rol speelde in het militaire leven, niet alleen als entertainment, maar ook als een essentieel hulpmiddel voor communicatie en motivatie. Dit beeld vangt de essentie van het soldatenleven en de toewijding aan de plicht en de dienst aan het vaderland.
Prent 1: zonder adres, met latere titel "Militaires Français". zonder inkleuring Periode 1860 - 1880
15 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 5 blokken, 97 à 112 x 37 à 63 mm. Zonder onderschriften. De prent toont een opstelling van soldaten te voet, gewapend en klaar voor actie. Deze indeling geeft een helder beeld van de militaire discipline en organisatie, met een focus op de samenwerking en formatie binnen de eenheid. Indeling van de Rijen: Eerste Rij: Drummer: Voorop staat de drummer, een onmisbaar figuur die de troepen in lijn houdt en ritmes speelt om de marsen te coördineren. Zijn rol is cruciaal voor de communicatie binnen het leger, en zijn uniforme kleding is vaak opvallend. Officier: Naast de drummer staat de officier, die de leiding heeft over de rij. De officier is herkenbaar aan zijn insignia en kan verschillende decoraties dragen, wat zijn rang en ervaring aangeeft. Hij staat fier rechtop en is verantwoordelijk voor het geven van bevelen en het handhaven van de discipline. Zes Soldaten: Achter de officier staan de zes soldaten, die in paren zijn opgesteld, telkens twee aan twee. Deze opstelling benadrukt de eenheid en cohesie binnen het voetvolk. De soldaten zijn gewapend en kijken naar voren, wat hun gereedheid voor actie symboliseert. Hun kleding is uniform, wat hun onderlinge verbondenheid en toewijding aan het leger benadrukt. Betekenis Deze prent illustreert de strikte hiërarchie en samenwerking binnen een militair format, waarbij de drummer, officier en soldaten allemaal een specifieke rol vervullen. De opstelling van de soldaten in paren laat zien hoe belangrijk teamwerk en onderlinge steun zijn in het leger. De aanwezigheid van wapens bij de soldaten geeft een gevoel van ernst en voorbereiding voor mogelijke strijd. Dit beeld vangt niet alleen de discipline van het voetvolk, maar ook de vastberadenheid en trots van elke soldaat die deel uitmaakt van de eenheid. Het benadrukt het belang van organisatie en samenwerking in militaire operaties, evenals de rol van muziek als een essentieel communicatiemiddel binnen het leger.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam bij MINDERMANN & C" Sjabloonkleuring geel, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B", met latere titel "Fransch Linie Voetvok – Infanterie de Ligne Française". Verklarende tekst bovenaan bij de prent geplaatst. Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Titel in kapitalen en tekst volledig herzet t.o.v. vorige editie. Sjabloonkleuring geel, rood en fel blauwgroen Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
De bovenste rij is gekopieerd naar een prent nr. 551 van IMAGERIE DE LILLE Edition de BLOCQUEL-CASTIAUX. Vermoedelijk zijn de twee volgende rijen eveneens kopieën van dezelfde uitgever.
105. Militaire Exercitie - Grande revue d'infanterie
40 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 10 blokken, 70 à 82 x 26 mm. Zonder legende. De prent toont een groep van veertig soldaten die in vier rijen zijn opgesteld, elk in een format van vijf soldaten aan vijf. Deze opstelling illustreert de discipline en training die vereist zijn binnen een militaire eenheid. Indeling van de Soldaten: Opstelling: Vier Rijen: De soldaten zijn in vier rijen van vijf opgesteld, wat een symmetrisch en georganiseerd beeld oplevert. Dit benadrukt niet alleen de uniformiteit, maar ook de strikte militaire discipline. Oefening met Geweren: Elk van de soldaten is gewapend met een geweer en is bezig met het oefenen van technieken in het hanteren van hun wapens. Dit kan variëren van het aanleren van schiettechnieken tot het oefenen van formaties en drillbewegingen. De aandacht en concentratie van de soldaten zijn zichtbaar in hun houding. Elementen van de Oefening: Posturen en Houdingen: De soldaten staan rechtop, met een stevige en zelfverzekerde houding. Dit wijst op de training die ze hebben ondergaan en de verwachting van hun superieuren. Uniformen: De soldaten zijn gekleed in uniforme militaire kledij, wat niet alleen hun verbondenheid als eenheid onderstreept, maar ook de ernst van de training benadrukt. Betekenis Deze prent vangt de essentie van militaire training en de voorbereidingen die worden getroffen voor een effectieve operatie. Het oefenen met geweren geeft een gevoel van gereedheid en toewijding aan de taak, terwijl de opstelling van de soldaten in rijen hun onderlinge discipline en teamwork benadrukt. De aandacht voor detail, zoals de houding van de soldaten en hun interactie met de geweren, toont de ernst van hun training en het belang van precisie en samenwerking in militaire operaties. Dit beeld weerspiegelt de waarden van discipline, focus en toewijding die essentieel zijn voor elke militaire eenheid.
Prent 1: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
106. Les quatre grandes Puissances de l’Europe – De vier groote Mogendheden van Europa
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 92 x 59 mm. Tweetalige onderschriften. De prent toont een indrukwekkende opstelling van generaals en soldaten uit vier verschillende landen, elk vertegenwoordigd in drie rijen. Dit beeld weerspiegelt niet alleen de militaire hiërarchie, maar ook de samenwerking en rivaliteit tussen deze grootmachten in een historische context. Indeling van de Figuren: Rijen: Russische Generals: De eerste rij bestaat uit Russische generaals, gekleed in hun traditionele uniformen, die vaak versierd zijn met onderscheidingen en medailles. Hun gezichten stralen autoriteit en vastberadenheid uit. Franse Generals: De tweede rij bevat Franse generaals, herkenbaar aan hun flamboyante uniformen, compleet met hoge hoeden en kleurrijke accenten. Deze generaals stralen de trots uit van een lange militaire traditie. Engelse Generals: In de derde rij zijn de Engelse generaals te zien, gekleed in hun karakteristieke rode uniformen. Hun pose en houding reflecteren de Engelse militaire discipline en strategie. Oostenrijkse Generals: De laatste rij bevat Oostenrijkse generaals, met hun traditionele kledij en ornamenten. Hun verschijning weerspiegelt de rijke geschiedenis van het Oostenrijkse leger. Officieren en Kanonniers: Naast de generaals is er een officier en een kanonnier van elk van de vier grootmachten te zien. Deze figuren zijn in het algemeen representatief voor de diverse militaire eenheden en technieken die in de strijd werden gebruikt. Betekenis Deze prent geeft een visueel overzicht van de militaire structuren en de rol van generaals en officieren binnen de vier grootste Europese legers van die tijd. Het benadrukt de diversiteit en unieke kenmerken van elk leger, terwijl het ook de onderlinge rivaliteit en samenwerking tussen deze grootmachten laat zien. De opstelling van de generaals en soldaten in rijen symboliseert niet alleen de militaire discipline, maar ook de strategische samenwerking die soms nodig was om gezamenlijk tegen een gemeenschappelijke vijand op te treden. Dit beeld fungeert als een eerbetoon aan de militaire geschiedenis en de complexiteit van de Europese strijdtonelen in het verleden.
Prent 1: zonder adres, met latere titel "Troupes des quatre grande Puissances de l'Europe - Troepen der vier groote Mogendheden van Europa" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Gekleefd op karton Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (andere inkleuring) Periode 1880 - 1900
De beelden van deze prent zijn ontleend aan een Frans kaartspel uitgegeven onder de Restauratie en genaamd Jeu des Drapeaux (H.R. d'Allemagne, Les Cartes a Jouer, Parijs, 1906, II, pl. entre pp. 380 et 381, 452 en 453). De speelkaarten die op het doek van de vlag staan, zijn in de prent van Brepols verwijderd en vervangen door de kleuren van de legers van de vier grote mogendheden.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (zouaven)
107. La danse sur la corde – De dans op de koord
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 71 x 45 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent is een levendige weergave van een kermisachtige show waarin verschillende personages deelnemen aan een spectaculair koorddansoptreden. Het brengt een combinatie van acrobatiek, dans en theatrale elementen samen, waardoor het een fascinerend tafereel wordt. Opstelling van de Figuren: De Reepen: De show begint met een aantal mensen die op de koord dansen, waarbij ze hun balans proberen te houden terwijl ze verschillende trucs en bewegingen uitvoeren. De nadruk ligt op het vasthouden van de spanning van het publiek. Den jongen Amerikaan: Deze jongeman, gekleed in typische Amerikaanse kledij, voegt een vleugje avontuur en nieuwsgierigheid toe aan het geheel. Zijn energie en enthousiasme maken hem tot een opvallende figuur in de show. Dans met den balancier: Een kunstenaar die danst met behulp van een balansinstrument, waardoor het publiek geboeid blijft kijken naar zijn behendigheid en precisie. Den Equilibrist: De equilibrist is een expert in het balanceren op de koord, wat zijn vaardigheden en training benadrukt. Zijn houding is zelfverzekerd en gericht, wat de spanning verhoogt. Opklimming met de vaandels: Deze act laat een kunstenaar zien die met vlaggen klimt, wat een extra dimensie aan de show toevoegt en de aandacht van het publiek vasthoudt. Den schoone Zwitscherin: Een charmante vrouwelijke artiest die haar zang en dans met een zwitsers thema brengt, waardoor de show een speelse en romantische sfeer krijgt. Dans zonder balancier: Deze act toont dansers die vrij en onafhankelijk bewegen, zonder enige hulp bij hun balans. Dit vertegenwoordigt de vrijheid en creativiteit van de performers. Den kleine Laplander: Een unieke toevoeging aan de show, deze performer draagt traditionele kleding en brengt een culturele flair met zich mee. Den sinees: Een acrobaat die zijn eigen stijl in de show introduceert, met verschillende stunts en bewegingen die het publiek verrassen. Vuur exercitie: Een brandende act waarbij een artiest met vuur speelt, wat zorgt voor een spannend en riskant element in de voorstelling. Dans met de mandekens: Dit onderdeel laat dansers zien die manden gebruiken als props, wat hun creativiteit en samenwerking illustreert. Den Pierro en dans: Pierrot, de klassieke clown, brengt een mix van humor en elegantie naar de dansvloer, waardoor de sfeer levendig en speels blijft. Den Turk in zijn positie: Deze performer, gekleed in traditionele Turkse kleding, voegt een exotisch element aan de show toe. Den kleinen Spanjaard: Een danser die de passie en flair van de Spaanse cultuur vertegenwoordigt, wat het publiek betovert. De sterkte in de handen: Een demonstratie van kracht en vaardigheid, waarbij artiesten hun fysieke capaciteiten laten zien. Den Tambour: De drummer die de muzikale begeleiding verzorgt, waardoor het ritme en de energie van de show omhoog worden getild. Den Guittaren dans: Een muzikant die gitaar speelt en tegelijkertijd danst, wat de link tussen muziek en beweging versterkt. Den Arlequins dans: De Arlequin, gekleed in een kleurrijk kostuum, voert een vrolijke dans uit die de aandacht van het publiek vasthoudt. Den Pierroen dans: Een herhaling van de Pierrot-act, waarin hij zijn kenmerkende dansbewegingen herhaalt, waardoor het publiek opnieuw in zijn ban raakt. De Tromelslaagsters dans: Deze act eindigt de show met een feestelijke dans van trommelaars, die het publiek uitnodigen om mee te doen en te genieten van de energie van de voorstelling. Betekenis Deze prent geeft een levendig overzicht van de theatrale en acrobatische kunstvormen die populair waren tijdens de 19e eeuw. Het benadrukt de diversiteit van de optredens, met elementen van dans, muziek en acrobatiek die samenkomen in een vermakelijke kermiservaring. Elk personage vertegenwoordigt een unieke stijl en cultuur, waardoor de voorstelling rijk en veelzijdig wordt.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Bij deebroeders VAN KAPEL, te Rijswijck". Bijschrift houtsnede 6: "De schoone Zwitscherin" Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, bij J. A. ALDAG, St. Jansstraat." Gemerkt 'B'. Bijschrift houtsnede 6: "De schoone Zwitsche." Handschrift tussen houtsnede 3 en 4: "J. Dengman". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Bijschrift houtsnede 6: "De schoone Zwitsersche". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, groen en paars Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Gekleefd op karton. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 5: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 8: groen sjabloon voor inkleuring van deze prent
Deze prent is een kopie van een Frans model uit de drukkerij van Blocquel te Lille voor Castiaux met nummer 548. De afbeeldingen zijn identiek en hebben, op één uitzondering na, dezelfde onderschriften.
108. Russische Cavalerie – Cavalerie Russe
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 68 à 80 x 62 mm. Franstalige onderschriften. Deze prent biedt een fascinerende weergave van zestien Russische officieren en soldaten, allemaal te paard en uitgerust met verschillende wapens, wat de diversiteit en rijkdom van de Russische militaire cultuur benadrukt. De figuren zijn representatief voor de diverse etnische groepen die deel uitmaakten van het Russische leger, elk met hun eigen unieke kenmerken en kledingstijlen. Opstelling van de Figuren: Tartaren: Tartaarse soldaten, herkenbaar aan hun traditionele kleding en wapens, zijn in de prent vertegenwoordigd. Ze dragen vaak een soort hoofdbedekking die kenmerkend is voor hun cultuur. Hun houding straalt fierheid en vastberadenheid uit, wat hun lange geschiedenis van strijdvaardigheid weerspiegelt. Kozakken: De Kozakken, beroemd om hun ruiterlijkheid en onafhankelijkheid, zijn te zien in hun karakteristieke kleding met felle kleuren en versieringen. Hun sabels zijn een belangrijk symbool van hun erfgoed, en hun gezichten tonen een mix van trots en strijdlust. Kalmouks: De Kalmouks, een nomadische etnische groep, worden afgebeeld met hun eigen traditionele gewaden. Hun kleding is vaak eenvoudiger, maar functioneel, ontworpen voor het leven op de steppen. De Kalmouks zijn bekend om hun moed en loyaliteit, en dat straalt uit hun houding. Kirgiezen: Kirgizische soldaten, herkenbaar aan hun typische hoeden en kleding, voegen een extra laag van diversiteit toe aan de prent. Hun wapens zijn vaak handgemaakt, wat een reflectie is van hun ambachtelijke vaardigheden en de rijke traditie van het paardenhouden. Baskiërs: De Baskische soldaten in de prent zijn misschien minder gebruikelijk, maar hun aanwezigheid illustreert de veelzijdigheid van het Russische leger. Ze worden afgebeeld met een mix van traditionele en militaire kleding, gewapend met speren of pijlen. Wapens en Uitrusting Pijlen: Een aantal soldaten is gewapend met pijlen, wat hun vaardigheid in het boogschieten benadrukt. Dit is typisch voor verschillende nomadische culturen in Centraal-Azië, die een sterke traditie hebben in de jacht en oorlogsvoering. Sabels: Veel van de soldaten dragen sabels, wat duidt op hun status als ruiters en hun strijdvaardigheid. Sabels zijn symbolisch voor de cavalerie en worden vaak geassocieerd met snelheid en behendigheid in de strijd. Speren: Speren worden gebruikt door verschillende figuren, wat hun rol als jagers of strijders in de context van de oorlogvoering benadrukt. Ze zijn vaak een belangrijk wapen in de strijd tussen ruiters. Betekenis De prent biedt een visuele vertegenwoordiging van de rijkdom en diversiteit van het Russische leger in de 19e eeuw. Het toont niet alleen de verschillende etnische groepen die samenwerkten, maar ook hun unieke tradities, gewoonten en wapens. Deze afbeelding kan worden gezien als een eerbetoon aan de moed en de geschiedenis van de soldaten die hun leven gaven in dienst van hun land. Het weerspiegelt ook de complexiteit van het Russische rijk en de verschillende culturen die er deel van uitmaakten.
Prent 1: zonder adres, ééntalig Frans. Zonder inkleuring Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres. Vernieuwde titel, nu in Nederlands en Frans "Russische ruiterij - Cavalerie Russe." Bijschriften onder houtsneden blijven enkel in de Franse taal. Toevoeging van een verklarende tekst onderaan de prent in Nederlands en Frans. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (Russische cavalerie)
109. Costumes de Paris – Parysche costumen
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 2 rijen waarvan de eerste 5 blokken heeft, de tweede 4, variabele afmetingen. Zonder onderschriften. Deze prent biedt een levendige en kleurrijke weergave van verschillende Parijse straatverkopers, elk met hun unieke kostuums en karakteristieke uitstraling. De figuren zijn een afspiegeling van de diverse levensstijlen en beroepen in het bruisende leven van de Franse hoofdstad in de 19e eeuw. Opstelling van de Figuren: Kolenhandelaar: De kolenhandelaar is herkenbaar aan zijn donkere, praktische kleding, vaak met een schort en soms een hoed om zich te beschermen tegen de rook en het stof. Hij staat naast een grote mand of kar gevuld met kolen, klaar om klanten te bedienen. Acrobaat: De acrobaat is gekleed in kleurrijke, strakke kostuums, vaak versierd met glinsterende elementen. Zijn houding is dynamisch, klaar om een stunt of voorstelling te geven. Deze figuur vertegenwoordigt de speelse kant van het straatleven in Parijs. De Marktvrouw: De marktvrouw, vaak gekleed in een traditioneel schort en met een doek op haar hoofd, staat achter een kraam vol groenten, fruit of andere waren. Haar gezicht straalt de toewijding en hard werken uit die kenmerkend zijn voor de marktvrouwen van die tijd. Hondenafrichter: De hondenafrichter, mogelijk in een iets informelere outfit, toont zijn vaardigheid met een aantal goed getrainde honden. Hij kan een lange stok of een fluit bij zich hebben, wat zijn rol in het trainen en begeleiden van de honden benadrukt. Waterdrager: De waterdrager is vaak te zien met twee grote emmers of een soort van draagbare watertank, gedragen aan een draagstang over zijn schouders. Zijn outfit is praktisch, ontworpen voor het zware werk van het vervoeren van water door de straten van Parijs. Kokoswaterverkoper: Deze verkoper is herkenbaar aan zijn kleurrijke kappen en het tropische aspect van zijn product. Hij houdt een grote kokosnoot vast, klaar om deze open te breken voor verfrissing. Blinde Man: De blinde man, vaak gekleed in eenvoudige, bescheiden kleding, kan worden afgebeeld met een stok en misschien een hoed. Zijn aanwezigheid roept sympathie op en benadrukt de sociale diversiteit van de stad. Schoenenpoetser: De schoenenpoetser, vaak een jongere jongen, heeft een praktische en eenvoudige outfit. Hij staat klaar met zijn poetsdoeken en een krukje, bereid om voorbijgangers te helpen hun schoenen op te poetsen. Voddenraper: De voddenraper is gekleed in versleten, eenvoudige kleding en kan worden afgebeeld met een grote tas of mand waarin hij de verzamelde vodden meeneemt. Zijn gezicht straalt een combinatie van doorzettingsvermogen en vermoeidheid uit, typisch voor het leven van een straatverkoper. Betekenis Deze prent legt een mooi inzicht in het dagelijks leven van Parijse straatverkopers, die een essentieel onderdeel vormden van de stadsbeleving. Elk personage vertelt een verhaal van hard werken, overleven en bijdragen aan de levendigheid van de stad. Door de variëteit in kostuums en beroepen biedt de prent niet alleen een visuele weergave van de Parijse cultuur, maar ook een blik op de sociale structuren en economische realiteiten van die tijd. Het is een eerbetoon aan de kleurrijke levens van de gewone mensen die het straten van Parijs vulden, een stad die altijd in beweging is.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Rotterdam, bij P. J. Masier, Boekdrukker op de Nieuwe Markt" Sjabloonkleuring oker, lichtbruin, rood-bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1840
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen (marskramer, bedelaar, schoenpoetser)
110. Het spel der jonge juffrouwen – Le jeu des jeunes demoiselles
Oblong vel. 14 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen, zonder onderschriften. Deze prent belicht de uiteenlopende spelletjes en dagelijkse bezigheden van meisjes, gevangen in een tijdperk waarin kinderlijke vreugde en onschuld centraal staan. Elk beeld geeft een levendig en herkenbaar moment uit het leven van jonge meisjes weer, vol met speelse activiteiten en sociale interacties. Opstelling van de Figuren en Activiteiten: Het Ballen: Een groep meisjes is bezig met het spelen met ballen, waarschijnlijk met verschillende kleuren en formaten. Hun blije gezichten en energieke bewegingen stralen plezier en competitie uit. Vegen: Een meisje is te zien met een bezem, bezig met het vegen van de vloer. Dit toont niet alleen de verantwoordelijkheden van de meisjes, maar ook hoe deze activiteiten soms spelenderwijs plaatsvinden. Touwtje Springen: Een ander meisje springt vrolijk touwtje, omringd door vriendinnen die het touw vasthouden en haar aanmoedigen. Dit spelletje is een klassiek voorbeeld van de fysieke activiteiten die meisjes vaak samen ondernemen. De Slinger: Meisjes vormen een cirkel en houden elkaar vast terwijl ze in een slingerbeweging draaien. Deze activiteit benadrukt vriendschap en samenhorigheid. Het Schaap: Een activiteit waarbij een meisje zich voordoet als een schaap, wat kan wijzen op fantasierijk spel of een spel met dieren. Dit is een leuke manier voor kinderen om zich in te leven in verschillende rollen. Een Plant Water Geven: Een meisje met een gieter verzorgt een plant. Deze activiteit leert zorgzaamheid en verantwoordelijkheid, maar ook de schoonheid van de natuur. Meisje met een Springtouw: Een andere afbeelding toont een meisje dat enthousiast springt met een springtouw, een klassiek spel dat coördinatie en ritme bevordert. Kinderronde: Dit toont een groep meisjes die in een cirkel staan, waarschijnlijk spelend of zingend, wat een gevoel van gemeenschap en samenzijn creëert. De Pop: Een meisje is bezig met haar pop, wat haar fantasie en de rol van spel in het ontwikkelen van sociale vaardigheden benadrukt. De Was: Hier is een meisje te zien dat aan het wassen is, mogelijk kleren of poppen. Dit laat zien hoe dagelijkse taken soms ook een speelse activiteit kunnen zijn. Het Schoolspel: Een setting waarin meisjes een soort schoolspel spelen, met een onderwijzeres of klasgenoot die lesgeeft. Dit weerspiegelt de leerzame aspecten van hun leven. Het Lezen: Een meisje is verdiept in een boek, wat niet alleen de ontwikkeling van geletterdheid benadrukt, maar ook het belang van verhalen in de kindertijd. Blinde-mannetje: Een activiteit waarin een meisje blind is geblinddoekt en andere kinderen probeert te vangen. Dit spel is een klassiek voorbeeld van avontuur en plezier. De Eethoek: Tot slot zijn er meisjes te zien rond een eettafel, wellicht bezig met het delen van een maaltijd of snacks. Dit benadrukt het belang van samenkomen en delen met vrienden. Betekenis Deze prent geeft een prachtig overzicht van de wereld van meisjes en hun spelletjes, die vaak tegelijkertijd speels en leerzaam zijn. Het illustreert de onschuld en vreugde van de kindertijd, evenals de sociale interacties die kinderen vormgeven in hun opgroeiende jaren. Elk spel en elke activiteit in deze prent vertelt een verhaal van samen spelen, leren en groeien, en herinnert ons aan de eenvoudige genoegens van de kindertijd.
Prent 1: gevergeerd grauw papier, zonder adres. Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres Sjabloonkleuring geel, bruin, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres, met gewijzigde titel "Meisjes-spelen - Jeux de jeunes demoiselles". Deze editie heeft nu ook twee-regelige verzen in Nederlands en Frans onder de houtsneden gekregen. Sjabloonkleuring: geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Deze prent komt ook voor in Nederlandse prenten. We kennen twee uitgaven zonder uitgeversadres. De ene, zonder serienummer en zonder tekst, heeft de onderwerpen omgekeerd en één ervan is aangevuld met een boom; de andere, met het nummer 10 is afkomstig van uitgever Felix, maar is waarschijnlijk een kopie naar Brepols. Voor een Turnhoutse replica zie Glenisson nr. 12.
111. Prentgeschenk voor de Jeugd, om de ABC al speélende te leeren
25 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 5 blokken, 55 à 60 x 55 mm. Nederlandstalige onderschriften. Deze prent biedt een verkenning van de deugden en ondeugden van de jeugd, gepresenteerd door middel van houtsneden die elk een specifieke karaktereigenschap illustreren. Boven elk houtblok staat een letter van het alfabet, gevolgd door een naam en een bijvoeglijk naamwoord, wat de kenmerken van de afgebeelde figuren in de spotlight zet. Elk houtsnede is vergezeld van een rijmend couplet in Vlaamse spelling, wat de culturele context en de tijdsperiode weerspiegelt. Opstelling van de Figuren en Activiteiten: A a Aenvallige Antje: “Antje vriendelyk zacht en goed, Deelt mede van haer overvloed.” B b Bezige Betje: “Bart met de droeve blikken, Hij laat de anderen niet meer klikken.” C c Cecilia: "Cecilia die angstig treedt, Schoon dat de brug is vast en breed." D d Dapperen Dirk: “Zoo fier, zoo wakker en behendig, Ziet gij hier dapperen Dirk bestendig." E e Edelmoedigen Evert: “Na zware ziekte pas hersteld, Geeft Evert d'armen makker geld.” F f Friesche Francijntje: “Francijntje, die gezond en frisch, Ook wel te vreên en vrolijk is.” G g Grillige Grietje: “Mama, ziet Grietje, kijk, hoe vies! 'k vrees dat 'k mijn eetlust heel verlies.” H h Haastigen Hendrik: “Al te haastig dat is kwaad, Denk dit wel, ô Heintje maat.” I i IJdele Ida: "Opgeschikt van top tot teen, Treedt Ida als een pauw daarheen." K k Kwade Kaatje: "Ei, ziet hier aan de booze Ka, Hoe lelijk elk de boosheid sta." L l Laffe Leendert:"Leendert, altijd forsch en straf, Lijkt op proef verwijfd en laf." M m Morsige Mietje: "Zegt kind'ren ziet gy niet aenstonds, Is deze Mie een vuile slons." N n Nijdige Neeltje: "Wangunstig Neeltje, die 't verveelt, Dat haer zuster vrolijk speelt." O o Ongehoorzame Otto: "Of Otto hoog of laeg moog springen, Zyn moeder weet hem wel te dwingen." P p Pronkerigen Pieter: "Ziet Piet, die als een meysje pronkt, En telkens naer den spiegel lonkt." Q q Guintyn Quast: "Quintyn, dees snaeksche kermisgast, Draegt wel te regt den naem van kwast." R r Ruwen Robbert: "Het goed verschoppen en verdoen, Dat staet, meent Robbert, fraey en koen." S s Speélzieken Simon: "'k vrees Simon's schoolwerk vordert niet, Speeelt hy zoo vlytig met zyn piet." T t Traegen Tys: “Kom, kom, zegt Tys, staeg loom en lui. Ik staek 't, wie kruyen wil, die kruy.” V v Vrolyken Valentyn: "Hoe oud, schynt goede Valentyn, zoo speelsch nog als een kind te zyn." U u Uitgelatene Ulrika: "Ulrike maekt niet zoo 'n getier, 'k hoor anders van de les geen zier." W w Weenende Willem: "Ziet toch, hoe Willem zit en schreyd, Wie weet, of hem geen straf verbeid." X x Xenophon: "'k zou ligt met X verlegen wezen, Had ik nooyt Xenophoa gelezen, Maer 'k vond daer menig gouden les, Van de ouden wyzen Socrates." Y y Yskouden Ysbrand: "Doodstil en met gevouwen handen, zit dezen knaap hier als een steen, ziet gij ooit het ijs met vlammen branden dan raekt ook Ysbrand op de been." Z z Zwervenden Zacharias: “Wie ver van huys en hof gaat zwerven, Zal het regte wegje derven.” Betekenis Deze prent biedt een rijke, visuele weergave van de deugden en ondeugden die de jeugd kenmerken. Elk houtsnede en zijn bijbehorende couplet dienen als een soort morele les, waardoor de kijker zowel de positieve als negatieve eigenschappen van de jeugd leert kennen. Het gebruik van het alfabet en de rijmende coupletten maakt het geheel speels en toegankelijk, waardoor het voor zowel kinderen als volwassenen een waardevolle reflectie biedt op de eigenschappen die hen vormen.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Uyt het Fabriek van P. J. BREPOLS". Enkel Nederlandse tekst. Sjabloonkleuring oker, oranje, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1833
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres, 'Juegd' in titel i.p.v. 'Jeugd'. Verder is er ook een spellingswijziging van toepassing t.o.v. prent 1. Enkel Nederlandse tekst. Sjabloonkleuring geel, rood en groen
Prent 3: zonder adres, tweetalige editie Frans/Nederlands, hierdoor is ook de tekst volledig herzet en ingekort. Gekleefd op karton. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
De afbeeldingen zijn ontleend aan een Nederlands lithografisch kinderboek: Prentgeschenk voor de Jeugd om het A-B al spelend te leren, uitgegeven te Amsterdam door G. J. A. Beyerinck, omstreeks 1820-1830. Dit boek is op zijn beurt geïmiteerd uit het Engels. De gravures in de Turnhoutse afbeelding zijn getrouwe kopieën van het Nederlandse boek, en ook de Vlaamse tekst is identiek, behalve de spelling.
14. Opvoeding en onderwijs 14.2 ABC-prenten 14.2.4 Doopnamen
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 61 à 83 x 52 à 72 mm. Tweetalige onderschriften. De "Avonturen van Mayeux" zijn een serie houtsneden die de levensloop van de gebochelde Mayeux documenteren, een personage dat door de Franse karikaturist Charles Travies rond 1830 is gecreëerd. Mayeux belichaamt de humor en absurditeit van de petit bourgeois in de 19e eeuw, met zijn komische wendingen en maatschappelijke commentaren. In de eerste houtsnede verschijnt Mayeux als minister, trots met een zwaard aan zijn zijde en een portefeuille onder zijn arm. Het bijschrift, "Ik ben dan eyndelyk minister," introduceert het personage in een rol van aanzien, wat ironisch is gezien zijn onhandigheid en fysieke gebreken. De tweede afbeelding toont Mayeux herstellende, gekleed in een kamerjas en met een slaapmuts op zijn hoofd. Deze scène laat een kwetsbare kant van Mayeux zien, die misschien rust na zijn eerdere avonturen. Vervolgens zien we hem op het platteland, waar hij in de regen met een paraplu loopt die zowel hem als zijn bult beschermt. Ondanks het slechte weer blijft hij optimistisch en toont hij een goede burgerlijke houding. In het uniform van de Nationale Garde roept Mayeux uit: "Ik ben een republikein, en ik beroem me erop." Dit benadrukt zijn burgerzin en politieke betrokkenheid, ondanks zijn comische uitstraling. In een volgende afbeelding zien we Mayeux omringd door dieren, terwijl hij zegt: "Ik ben als Eusopus, ik hou van dieren." Dit toont zijn sympathieke kant, maar ook zijn absurditeit in vergelijking met de fabelachtige Eusopus. In zijn badkamer zien we hem met een gefrustreerde uitdrukking en een opmerking over zijn baard: “Dien bliksemsen baerd!” Dit voegt humor toe aan zijn karakter en illustreert zijn eigenaardigheden. In een andere afbeelding kijkt Mayeux, gekleed in een Napoleon-uniform, in de spiegel en constateert: “Mijn hemel, wat lijk ik op hem!” Dit beeldt zijn zelfbewustzijn en de ironie van zijn ambities uit. Later zien we hem als een grenadier, met een woest gezicht, terwijl hij uitdagend vraagt: “Wie leéft er daer!” Dit toont zijn militaire aspiraties, hoewel het ook belachelijk blijft door zijn uiterlijk. De voorlaatste afbeelding laat zien hoe Mayeux teruggevallen is tot de status van voddenboer, met zijn kap op zijn rug en een haak in zijn hand. Dit symboliseert zijn val van genade en de gevolgen van zijn eerdere daden. In de laatste afbeelding zien we hem in een schitterend uniform, ingelijfd bij de bewaking van een kerk, met de opmerking: “Mayeux is Suisse geworden.” Dit toont zijn uiteindelijke acceptatie in de samenleving, zij het op een komische manier. Monsieur Mayeux vertegenwoordigt een archetype van de moderne Franse karikatuur en belichaamt de absurditeit, ijdelheid en domheid van de petit bourgeois. Met zijn karakteristieke gebochelde lichaam, een reeks ironische avonturen en een palet aan emoties heeft Mayeux een blijvende impact gehad op de Franse cultuur tussen 1830 en 1848. Hij staat symbool voor de worsteling en de komedie van de alledaagse mens in de 19e eeuw, en zijn avonturen bieden zowel amusement als een kritische blik op de sociale waarden van die tijd.
Prent 1: gevergeerd papier, onderschrift op naam van wederverkoper "Te Amsterdam by J. A. ALDAG, in de St.-Jans-straat; N. 35" Sjabloonkleuring geel, oranje, rood, bruin, groen en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: met onderschrift "Turuhout. By BREPOLS en DIERCKX ZOON." Kleine foutieve correctie onder houtsnede 5 "Ik ben gelyk Eusopusvriend..." is nu plots "Ik gelyk ben Eusopusvriend..." Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
later met titel Aventures de Mayeux – Lotgevallen van een bultenaar
Facturatiedatum van houtblok: 12/10/1834
Brepols kopieerde deze prent deels naar een prent van André Basset
Het huis Hemeleers-van Houter heeft zonder bestelnummer een replica van de Brepols-afbeelding uitgegeven, met slechts twaalf onderwerpen, waarvan sommige tot een andere serie behoren en de andere zijn verwisseld. Het huis Glenisson et fils heeft ook een plaat over Mayeux uitgegeven, maar het onderwerp is op een andere manier behandeld (nr. 92).
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.4 Allerlei snaken, zotten, narren, koddige personen en boemannen 4.1.4.11 Mayeux
113. Opdragt aan de jonge en leerzame jeugd
16 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 45 à 58 x 65 à 70 mm. Nederlandstalige onderschriften. In de serie "De Rekenles" zijn de houtsneden ingericht om zowel de alledaagse ervaringen van schoolkinderen als een didactische boodschap te communiceren. Onder elk houtblok staat een sizain, waarin de eerste vier regels de tekst vormen en de laatste twee de moraal van het verhaal benadrukken. De eerste houtsnede toont een schooljongen die aan tafel zit te eten, met een klasgenoot die arriveert. De dialoog is eenvoudig en direct, met de woorden: Niets is NUL Arme Sul, Gij komt te laat. Dat spijt mij maat, Als men bij iemand komt te gast, : Dan dient er op den tijd gepast. Hier wordt de nadruk gelegd op punctualiteit en de sociale normen die gelden wanneer men op bezoek is. De jongen die te laat komt, krijgt te maken met de gevolgen van zijn onregelmatigheid, wat een belangrijke les is voor kinderen: op tijd komen is een teken van respect. In het laatste houtblok verschijnt een schooljongen die zich blootgeeft en het publiek begroet, een humoristische knipoog naar zijn eigen onschuld. De tekst onder deze afbeelding luidt: In 't Romeinsche cijferschrift, Wordt ook nog een M gegrift, DUIZEND toont die brief aan Hier heb ik afgeclaan. MDCCCXXXV. 1835. Kent gij nu al, Dit jaar getal? Deze regels wijzen op het belang van leren, zelfs in een tijd waarin cijfers en getallen minder bekend zijn. De verwijzing naar Romeinse cijfers en de jaarvermelding voegt een educatief element toe aan het verhaal. Het herinnert de kinderen eraan dat kennis over geschiedenis en cijfers niet alleen nuttig is, maar ook een integraal onderdeel van hun opleiding vormt. In deze combinatie van beelden en teksten wordt de rol van onderwijs in het leven van jongeren zowel benadrukt als op een luchtige manier gepresenteerd, waardoor de lessen van de rekenles toegankelijk en herkenbaar blijven. Er bestaan edities met jaartallen 1835, 1840, 1848, 1857, 1874, 1880, 1885, 1889
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. Jaartal bij laatste houtsnede 1835. Enkel Nederlandstalige tekst. Handschrift op achterzijde "W. J. Venema". Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: op naam van wederverkoper "Te Rotterdam, bij W. Rijks, Bz.", Jaartal onder laatste houtsnede 1840. Franstalige titel toegevoegd "Présent pour la jeunesse docile". Bijschriften nu tweetalig Nederlands/Frans. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B', Jaartal onder laatste houtsnede 1848. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, Jaartal onder laatste houtsnede 1874. Tekst volledig herzet t.o.v. vorige editie. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres, Jaartal onder laatste houtsnede 1880. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1890
Deze prent geeft de illustraties weer van een klein lithografisch kinderboek dat in 1828 in Nederland werd uitgegeven en dat daar sindsdien zeer populair is geworden. De tekst van de Brepols-prent is dezelfde als die van het boek. Het Nederlandse boek is geïmiteerd van een Engels boek, getiteld: Marmaduke Multiply’s Merry Method of Making Minor Mathematicians (Londen, 1816). De houtsneden op onze afbeelding zijn gekopieerd van de eerste editie van het Nederlandse boek. In de eerste twaalf tabellen leert men tellen tot elf; in de laatste vier legt men de waarde uit van de Romeinse cijfers L, C, D, M. Als afsluiting geeft men in de tekst van het laatste onderwerp een duizendste in Romeinse en Arabische cijfers, wat varieert met de edities en hun drukdatum bekend maakt.
De andere uitgevers van Turnhout hebben replica's van deze interessante afbeelding uitgegeven. Delhuvenne onder Nr. 7, het huis Glenisson en Van Genechten onder N° 33, Glénisson en zonen Nr. 33 en Beersmans onder N° 77.
14. Opvoeding en onderwijs 14.3 Leren rekenen 14.3.1 Getallen en sommen
114. Domino en kaartspel – Jeu de domino et de cartes
Oblong vel, in twee delen. Links dominospel, rechts speelkaarten. Kleine houtblokken met kader, niet gesigneerd, 33 x 23 mm. Zonder onderschriften. De afbeelding beschrijft een speelse en educatieve set voor kinderen, bestaande uit twee onderdelen: een dominospel en een kaartspel. De 28 kleine rechthoeken van het dominospel zijn gerangschikt in een omgekeerde piramide, wat een visueel aantrekkelijke manier is om het spel te presenteren. Het begint met de dubbele zes en eindigt met de dubbele blanco, waardoor kinderen op een speelse manier vertrouwd kunnen raken met de verschillende dominostenen en hun combinaties. Dit biedt niet alleen een kans om te spelen, maar ook om te leren tellen en strategisch te denken. Aan de andere kant zijn er tweeëndertig kleine kaarten, vergelijkbaar met die van een traditioneel kaartspel, dat begint met de schoppen tien en eindigt met de ruitenboer. Deze opstelling zorgt ervoor dat kinderen de kaarten kunnen leren herkennen en hun waarden kunnen begrijpen. De aanwezigheid van een schild met de klaveren boer, dat versierd is met drie sterren en een kroon erboven, voegt een speels en koninklijk element toe aan het geheel, wat de aantrekkingskracht voor kinderen vergroot. Het idee om deze afbeeldingen op stevig papier te plakken en door kinderen te laten uitknippen, maakt het een interactief en creatief project. Dit niet alleen stimuleert hun motorische vaardigheden, maar moedigt ook het spel en leren in een sociale setting aan, waardoor de ervaring leuk en leerzaam wordt. Het is een uitstekende manier voor kinderen om met spelletjes in aanraking te komen, terwijl ze tegelijkertijd hun vaardigheden ontwikkelen.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. Domino staand met zeven rijen, startend bovenaan met 7 domino's en eindigend op de laatste rij met één dominosteen. Kaartspel staand, 8 rijen van 4 kaarten. Beiden omkaderd, waarvan de dominokader met een zware lijn en die van de speelkaarten met een fijn lijnkader. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Domino staand, kaartspel staand, beiden omkaderd door een fijn lijnkader. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B'. Domino staand, kaartspel liggend, zonder kader. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1880 - 1900
Facturatiedatum van houtblok: 11/12/1835
Alle prentendrukkers van Turnhout hebben deze prent gekopieerd. Wellens, Delhuvenne en C° onder het nummer 1, Glénisson en Van Genechten met nummer 16 en Beersmans-Pleek nam de blokken van deze laatste over en gaf deze opnieuw uit onder het nummer 84.
9. Spel en vermaak 9.3 Spellen 9.3.7 Dominospel en kaartspel
115. Verscheyde vogels – Différens Oiseaux
De beschrijving presenteert twee verschillende types van houtsneden, elk met unieke kenmerken en onderwerpen. Eerste type: Deze set bestaat uit tweeënzeventig kleine houtsneden die zijn ingekaderd en niet gesigneerd. Ze zijn gerangschikt in 9 rijen van 8 blokken, met afmetingen van ongeveer 22 x 27 mm. Elke afbeelding heeft tweetalige onderschriften, en soms is er één onderschrift voor twee afbeeldingen. De houtsneden tonen voornamelijk fantasierijke en ruwe voorstellingen van verschillende vogels, waarbij elke afbeelding zich richt op één specifieke vogel. De vogels zijn afgebeeld in diverse houdingen: lopend, vliegend, zittend op een tak, zwemmend of in rust. Naast de vogels zijn er ook afbeeldingen van een vlinder en een vleermuis. Deze serie begint met twee pauwen en eindigt met een paradijsvogel en een duif, wat de verscheidenheid en de schoonheid van de avifauna benadrukt. Tweede type: In tegenstelling tot het eerste type, bevat deze set ook tweeënzeventig kleine houtsneden, maar deze zijn zonder kader en eveneens niet gesigneerd. Ze zijn gerangschikt in 9 rijen van 8 blokken, met afmetingen van ongeveer 25 x 21 mm. Ook hier zijn er tweetalige onderschriften aanwezig, maar deze set bevat noch vlinders noch vleermuizen. De serie begint met een haan en een kip en eindigt met een toekan en een meeuw. Deze tweede serie lijkt zich meer te concentreren op meer gangbare vogels, wat wellicht een ander aspect van de ornithologie benadrukt. Beide types bieden een rijke visuele en educatieve ervaring, met een focus op de diversiteit van vogels en hun verschillende levenswijzen.
Prent 1: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren. " Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres. Spellingsaanpassing t.o.v. vorige prent Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Houthoudens papier van slechte kwalilteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 4: blauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 5: geel sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 7: 68 van de 72 houtblokken van deze prent
Hoewel we het directe prototype niet kennen, kunnen we enkele Nederlandse prenten redelijk goed linken met deze Brepols-prent. Prent nr. 75 van Stichter in Amsterdam of nr. 13 van J. Hendriksen in Rotterdam hadden als model kunnen dienen. Elk bord bevat 24 houtblokken, elk blok is onderverdeeld in vier kleine vierkantjes en elk vierkant bevat, zoals de afbeelding van Brepols, een vogel. De meeste onderwerpen van Brepols zijn redelijk getrouw gekopieerd terug te vinden in deze afbeeldingen.
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.5 Vogels
36 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 6 blokken, 53 x 41 mm. Nederlandstalige tekst. De houtsneden die hier worden beschreven, vormen een visuele en symbolische representatie van de verschillende sociale lagen in de samenleving, van de hoogste tot de laagste status, met een interessante nadruk op de universële thema's van leven en dood. Elk van de 36 houtsneden is genummerd aan de linkerkant, terwijl aan de rechterkant de sociale rang van de personages is gegraveerd. Dit biedt een gestructureerde en hiërarchische indeling van de afgebeelde personages. De serie begint met 36 Keizer en 35 Keizerin, gevolgd door 34 Koning en 33 Koningin. Hierna komen de religieuze en aristocratische figuren: 32 Bisschop en 31 Bisschopvrouw, dan 30 Prins en 29 Princes, en 28 Vorst en 27 Vorstin. De aristocratische volgorde gaat verder met 26 Graaf en 25 Gravin, 24 Jonker en 23 Jonkersvrouw, gevolgd door de meer militaire en bestuurlijke titels zoals 22 Jager en 21 Jagersvrouw, 20 Kapitein en 19 Kapiteinsvrouw, 18 Vaandrig en 17 Vaandrigsvrouw, 16 Soldaat en 15 Soldaatsvrouw. De burgerlijke klasse wordt vertegenwoordigd door 14 Koopman en 13 Koopmansvrouw, 12 Bode en 11 Bodin, en 10 Schipper en 9 Schippersvrouw. Vervolgens komen de ambachtslieden met 8 Ambagsman en 7 Ambagsvrouw, en de landbouwers 6 Boer en 5 Boerin. De serie eindigt met de laagste sociale rang: 4 Dienstknecht en 3 Dienstmeid, en culminerend in 2 T’Leven en 1 Dood. Leven wordt personified door een krachtig kind dat zeepbellen blaast, een speelse en onschuldige representatie, terwijl de Dood, afgebeeld als een skelet met een zeis en een zandloper, de vergankelijkheid van het leven symboliseert. De veranderingen in de houtsneden reflecteren een dynamiek in de sociale en culturele context. De aanpassing van de zesde houtsnede, waarbij 31 Bisschopvrouw is vervangen door Abdisse, toont een zekere gevoeligheid voor de nuance in sociale titels en functies. Bovenaan het blad plaatst Brepols omstreeks 1850 een Nederlands kwatrijn, ontleend aan een prent gewijd aan hetzelfde onderwerp, uitgegeven door het huis Glenisson (nr. 165). Dit kwatrijn onderstreept de educatieve en morele waarde van de prenten, met de boodschap dat uiteindelijk iedereen, ongeacht sociale status, het graf zal delen. De tekst luidt: "Deez’ prente strekke u, lieve jeugd, Tot tijdverdrijf, vermaak en vreugd; En leere u, hoe, van Keizer af, Elks deel op ’t laatsten is het graf." Deze combinatie van afbeeldingen en tekst geeft de serie een rijkere betekenis en versterkt de boodschap van sociale gelijkheid en de onveranderlijke cyclus van leven en dood.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres, houtblok 5 en 6 : "Bisschop en Bisschopsvrouw" Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1817 - 1840
Prent 2: gevergeerd papier, zonder adres. Lichte wijziging in het reeksnummer t.o.v. prent 1. Was "N. 116." is nu "N.° 116" Sjabloonkleuring geel, bruinrood en groen Periode 1817 - 1840
Prent 3: zonder adres, gemerkt "B", bijschrift houtblok 5 en 6 aangepast: "Bisschop en Abdisse". Nederlandstalig kwatrijn bovenaan de prent als titel geplaatst. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
9. Spel en vermaak 9.3 Spellen 9.3.9 Floskaartjes
117. De yzeren spoorweg – Le chemin de fer
Oblong vel. 12 houtblokken verdeeld over 4 rijen, zonder kader, niet gesigneerd. Zonder onderschriften. De beschrijving van de afbeeldingen biedt een fascinerend kijkje in de wereld van treinen en wagons, met een focus op de verschillende soorten transport die in die tijd werden gebruikt. In de eerste rij zien we een locomotief, gevolgd door een wagon die is uitgerust met een grote waterton, en drie open wagons die gevuld zijn met reizigers. Deze afbeeldingen variëren in grootte van 41 tot 61 x 375 mm en geven een levendig beeld van het treinverkeer met passagiers en noodzakelijke voorzieningen. De tweede rij bestaat uit vier gesloten wagons die passagiers vervoeren. Op het dak van deze wagons liggen bagage en pakjes, wat de drukte en het belang van het goederenvervoer in deze tijd benadrukt. De afmetingen van deze afbeelding zijn 43 x 375 mm. In de derde rij worden goederenwagons afgebeeld, beladen met diverse goederen, en bewaakt door hun eigenaars. Deze wagons zijn 45 x 375 mm groot en illustreren de commerciële activiteiten en het belang van het goederenvervoer per spoor. Ten slotte toont de vierde rij een veewagon die is beladen met loeiend vee, tussen twee wagons met opengewerkte schotten. Deze afbeelding bevat ook twee begeleiders, waarvan één met een zweep, wat aangeeft dat het transport van dieren ook een essentieel onderdeel was van het treinverkeer. De afmetingen van deze afbeelding zijn 44 x 375 mm. Samen vormen deze rijen een gedetailleerde en boeiende representatie van de verschillende functies en soorten wagons die een cruciale rol speelden in het transportnetwerk van die tijd.
Prent 1: zonder adres, met titel "De yzere spoorweg." Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Met aangepaste tweetalige titel "De ijzeren spoorweg - le chemin de fer". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres. Bovenaan toevoeging van een Nederlands- en Franstalige tekst over stoom en het gebruik van stoomketels bij treinen. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Afbeelding 4: geel sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 5: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Afbeelding 6: blauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Eerste bestelling in journaalboek: 15/12/1836
118. Tooneel kleedsels – Galerie théâtrale
24 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 6 blokken, zonder onderschriften. De beschrijving van de theaterfiguren biedt een blik op de rijke en kleurrijke wereld van het zeventiende-eeuwse theater, met een focus op de kostuums en de karakteristieke figuren uit die tijd. Elke houtsnede toont een unieke theaterfiguur, gekleed in de typi sche kostuums van de zeventiende eeuw. Deze figuren weerspiegelen de diversiteit en de theatrale tradities van die periode, met hun opvallende en gedetailleerde kleding. De kostuums zijn vaak rijk versierd, met stoffen in levendige kleuren, luxe accessoires en emblematische elementen die de sociale status of rol van de personages benadrukken. De theaterfiguren kunnen variëren van aristocratische karakters, zoals koningen en koninginnen, tot volkse types zoals boertjes en bedelaars, elk met hun eigen unieke uitstraling en bijbehorende rekwisieten. De houtsneden bieden niet alleen een visuele representatie van deze personages, maar ook een historische context die inzicht geeft in de modes en culturele normen van de zeventiende eeuw. De details van de kostuums, zoals de hoeden, mantels, en juwelen, zijn zorgvuldig uitgewerkt, wat de vakmanschap van de kunstenaars en de waarde van theater als een kunstvorm benadrukt. Deze houtsneden vormen een waardevolle bron voor het begrijpen van de theatrale geschiedenis en de rol van kostuumontwerp in de podiumkunsten van die tijd.
Prent 1: met onderschrift "By Brepols & Dierckx Zoon, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren." Sjabloonkleuring geel, oranje-rood en groen Periode 1840 - 1860
9. Spel en vermaak 9.1 Vermaak 9.1.6 Commedia dell'arte en ander toneel 9.1.6.9 Toneelpersonages
119. Leert, kind’ren door deez prent of prijs! - Apprenez par ce prix à lire, chers enfans!
Twaalf houtsneden met dubbellijnskader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 63 x 82 mm. Nederlandstalige kwatrijnen, Franstalige coupletten. Schaatsen. 一 Carnaval. 一 Het kind 一 De slak en de vinken. 一 Het vissen. 一 Het nest. 一 De storm. 一 Het kleine bootje. 一 De vakantie. 一 Het ganzenspel. 一 De toverlantaarn. 一 Driekoningen. Bovenaan, als titel: Leert, Kindren ! door deez: prent of prijs ! // De leeskunst, naar der dichtren wijz’. De laatste houtsnede is interessant vanuit volksoogpunt. Het illustreert het feest van Driekoningen. Links staan ​​twee jonge jongens en een klein meisje op het punt over een brandende kaars te springen die in het midden van de kamer is geplaatst. Rechts gaat een jonge jongen met zijn rechterhand over zijn linkerarm, die hij zojuist tijdens het springen heeft geraakt. Halverwege zien we een ander kind dat een papieren kroontje draagt, in de ene hand een stok als een scepter vasthoudt en met de andere naar de kaars wijst. Luchtig over ‘t kaarsje springen, // Dan krijgt ge een driekoningskroon // Maar den linker arm verwringen, // Sterkte Jacobs sprong ten loon.
Prent 1: gevergeerd papier, met adres "Uyt de fabryk van BREPOLS en DIERCKX Zoon.,". Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1833 - 1840
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Gekleefd op karton Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
De prent is een replica van een Nederlandse prent gepubliceerd in het begin van de 19e eeuw met het adres van Erve H. Rynders in Amsterdam, zonder serienummer. Brepols kopieerde de houtblokken vrij getrouw en behield de titel en de Nederlandse kwatrijnen van de originele prent. De volgorde van de blokken is gewijzigd en het lijkt erop dat Brepols met zijn prent een weergave van de twaalf maanden wilde geven (hoewel december en januari abusievelijk werden verwisseld).
Door de Turnhoutse drukkers zijn kopieën van dit beeld te vinden bij Glenisson (Nr. 39) en bij Beersmans (Nr. 34).
120. Als gy o lieve jeugd uw lessen hebt geleerd - Quand vous aurez appris, enfans, votre leçon
Oblong vel. 20 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 38 à 52 x 68 à 79 mm. Onder elk houtblok staat een Nederlands en Frans couplet dat een couplet vormt met dat van het volgende hout. Kinderspelen en recreatie. Dans. 一 De hoepel.一 Tamme konijnen.一 Op de rug van een ezel.一 De norse hond.一 De kleine soldaten. 一 De geleerde haas 一 Moedertje!一 Het windmolentje en de kippen. 一 De kleine blunder. 一 De mooie prent. 一 De kleine koerier.一 Het hobbelpaard en de stok. 一 De kleine ruiters. 一 De papegaai. 一 Het oog doet pijn. 一 Doel. 一 De kleine ruiters. 一 De Vlieger. 一 Romantiek. Bovenaan, als titel: Als gij o lieve jeugd! uw minder geleerd, // Dan zij deez'prent het loon, waarmee gij wordt vereerd.
Prent 1: gevergeerd papier, zonder adres. Nederlands- en Franstalige bijschriften bij de houtsneden. Sjabloonkleuring geel, rood, groen en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: zonder adres, gewijzigde volgorde van de houtblokken t.o.v. prent 1 en de bijschriften onder de houtsneden zijn weggelaten. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres. Blok 9 en 17 verwisseld t.o.v. vorige prent (prent nr. 2). Houthoudend papier van slechte kwaliteit, gekleefd op karton. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: groen sjabloon voor inkleuring van deze prent
Deze prent is gekopieerd naar een Nederlandse voorbeeld uit het eerste kwart van de 19e eeuw, waarvan we een uitgave kennen die in Rotterdam is uitgegeven door J. B. Ulrich, met het nummer 18. De kopieën zijn slecht gegraveerd en vaak in spiegelbeeld. Brepols behield de titel en de Nederlandse onderschriften en voegde een Franse vertaling toe. Glenisson kopieerde deze prent en bracht het uit onder het nummer 42.
121. Wilt gij van mij wat huisraad koopen ? - Achetez des objets de menage
48 kleine houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 6 blokjes, 32 x 35 mm. Tweetalige onderschriften. De prenten van huishoudelijke gebruiksvoorwerpen, zoals weergegeven in twee verschillende series, tonen een interessant overzicht van het dagelijkse leven en de objecten die in de huishoudens van de 19de eeuw werden gebruikt. De eerste serie, met als titel "Wilt gij van mij wat huisraad koopen? // Zoo hoeft ge bij geen buur te loopen!", legt de nadruk op eenvoud en functionaliteit. Deze collectie bevat huishoudelijke voorwerpen zoals een koffiekannetje, een kopje en een bakje, een spoelkom, een melkkannetje, en eindigt met een vuilnisblik. Het is een weergave van de meest essentiële voorwerpen die nodig waren om de huishoudelijke taken uit te voeren. In de tweede serie, getiteld "Huisgerief // Ustensiles de menage", zien we een verschuiving naar meer moderne vormen van comfort. Deze nieuwe serie lijkt bedoeld om een beeld te geven van een wat verfijnder huishouden, met nieuwe en praktische voorwerpen zoals een weegschaal, een fles met glas, en een zwavelstokdoos. Verder bevat het een stoel, een vogelkooi, en als laatste een karaf. Deze voorwerpen, hoewel nog steeds gericht op functionaliteit, wijzen op de groeiende aandacht voor het creëren van een aangename en efficiënte leefomgeving.
Prent 1: met onderschrift "Turnhout, By BREPOLS en DIERCKX ZOON" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: met onderschrift op naam van wederverkoper "J. C. NEISZEN, in kantoorbehoeften, Hoogstraat, ROTTERDAM" gemerkt 'B'. Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840-1860
Prent 3: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres. Het vraagteken in de titel "Wilt gij van mij wat huisraad koopen?" is nu veranderd naar een komma. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres. Vraagteken opnieuw in de titel geplaatst, reeksnummer heeeft een ander lettertype gekregen. Veel gerezen wit in de drukvorm. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Prent 6: zonder adres. Vraagteken opnieuw verdwenen in titel. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 7: zonder adres. Nederlandstalige titel en reeksnummer andere positie op vel t.o.v. prent 6. Verder identiek. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 8: 38 van de 48 houtblokken voor deze prent
9. Spel en vermaak 9.4 Allerlei 9.4.1 Huisraad en andere voorwerpen
122. Bij ’t achtenveertigtal van deez’ verscheidenheden - Ces quarantehuit diversités
Eerste type. 48 kleine houtblokjes zonder kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 6 blokjes, 30 x 35 mm. In de prent met een mix van kleine onderwerpen, variërend van mensen en dieren tot objecten, biedt de titel bovenaan een belofte van plezier en leermomenten: "Bij ’t achtenveertigtal van deez’ verscheidenheden, // Kunt gij uw tijd met vreugd en leerzaamheid besteden." De eerste afbeelding toont een indrukwekkende leeuw in de woestijn, waarbij de bijbehorende tekst luidt: "Ziet hier de groote Leeuw // Der negentiende eeuw." Dit stelt de leeuw voor als een krachtig symbool van die tijd. Vervolgens zijn andere prikkelende voorstellingen te zien, zoals Harlekijn, de tijger, een man die zich opwarmt bij een vuur, een sierlijke zwaan, en een klein meisje met een schaap. Het vijfendertigste blokje toont een man met een opvallend groot hoofd, wat een koppigaard voorstelt en ook op andere prenten voorkomt, zoals bij Brepols N° 54. Bij het zesenveertigste blok zien we een patriottische scène, waar een man trots de nationale vlag vasthoudt met de tekst: "Leve de vaderlandsche vlag // De schoonste die men zag." Tweede type. 80 kleine houtblokjes zonder kader, 10 x 8 mm. Tweetalige onderschriften. In een tweede serie van dit type, bestaande uit 80 kleine houtblokjes zonder kader, zijn er duidelijke verschillen met de eerste. Hoewel het tweetalige onderschrift behouden is, zijn de onderwerpen en de titels soms aangepast. Zo bevat de eerste rij nu andere voorstellingen, zoals de allegorische figuur van gerechtigheid, een piano, een huis, een molen, een viool, een geweer, een hansworst, en een vaandel. Oorspronkelijk foutief getiteld als "72 Verscheidenheden", werd de titel later gecorrigeerd naar "80 Verscheidenheden", met enkele blokken die vervangen zijn, zoals in de eerste en zevenendertigste scène, waarin de hoed van de man is veranderd naar een bolhoed. De inscriptie "Möbel-Wagen" op het zevenenzeventigste houtblok wijst op de Duitse oorsprong van deze specifieke prent.
Prent 2: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Deze prent van het eerste type is een kopie van een Nederlandse prent uit het eerste kwart van de 19e eeuw, waarvan we een uitgave kennen die in Rotterdam is uitgegeven door J. B. Ulrich, met het nummer 17. Glenisson (Nr. 120) en Beersmans (Nr. 104) kopieerden hun prent naar deze Brepolsuitgave.
9. Spel en vermaak 9.4 Allerlei 9.4.2 Voorwerpen en mensen of dieren
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 ruien van 4 blokken, 43 x 60 mm. Tweetalige onderschriften. Het verhaal dat wordt afgebeeld, toont op satirische wijze een huishouden waarin de traditionele rolverdeling volledig is omgekeerd. De vrouw, Griet, draagt letterlijk en figuurlijk de broek, terwijl de man, Jan, verantwoordelijk is voor het huishouden en de was. De scène is een karikatuur van hoe rolpatronen doorbroken worden, iets wat in de negentiende eeuw als bijzonder ongewoon werd gezien. Onder de titel staat geschreven: "Ziet, kind’ren, in deez’ prent, van onze Griet en Jan, // Hoe kwalijk dat zij doen, als kind, of vrouw, of man." Deze tekst onderstreept de morele boodschap die vaak in dergelijke prenten werd meegegeven. Het benadrukt het idee dat er een natuurlijke orde is in de verdeling van taken en verantwoordelijkheden binnen het gezin, en dat het afwijken van deze orde leidt tot "onverstandige" of "kwalijke" situaties. De prent speelt dus met maatschappelijke verwachtingen en biedt niet alleen vermaak, maar ook een les aan kinderen over wat men toen beschouwde als de juiste rolverdeling in het huishouden. De omgekeerde wereld waarin Jan voor de was zorgt en Griet het huishouden regeert, zou toeschouwers destijds aan het lachen hebben gemaakt, maar tegelijkertijd een duidelijke boodschap hebben uitgedragen over de verhoudingen tussen man en vrouw.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift op naam van wederverkoper "Bij de Erven H. Rynders, 2e Tuin dwarsstraat te Amsterdam". Inkleuring "duimelarij" geel, oranje en blauw Periode 1817 - 1840
Prent 2: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, met gewijzigde titel "Jan de Wasscher - Jean fait-tout" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres, ander lettertype Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood-roze en blauw Periode 1880 - 1900
Deze prent is een getrouwe kopie van een Nederlandse centsprent, uitgegeven in Rotterdam omstreeks 1830 door T. C. Hoffers, onder nr. 31. Brepols heeft op een enkel woord na de Nederlandse tekst behouden, maar heeft een Franse vertaling toegevoegd. De titel van de prent van Hoffers: De vernieuwde Jan de Wasscher, is ingekort om de Franse titel op dezelfde regel te plaatsen. Toen in 1856 Glenisson en van Genechten uit elkaar gingen, werd hun voormalige Jan de Wasscher (nr. 147) toegekend aan Antoine van Genechten. Het huis Glenisson en zoon kopieerde de prent van Brepols.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.53 Jan de Wasser
124. Ziet, Kindren! Wat nu is geschied, Van de Wasscher met zijn Griet - Voyez, enfants la destiné, De Jean et de sa bien-aimée
24 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, 42 x 66 mm. Tweetalige onderschriften. Deze variant van de eerdere afbeelding volgt een vergelijkbaar verhaal, maar met een speelse twist: de personages zijn nu apen geworden. De karikatuur blijft echter behouden, met dezelfde omkering van de traditionele rollen. Het verhaal begint met de bruiloft van Jean en zijn Griet, en het wordt meteen duidelijk dat de symbolische boodschap en het satirische karakter versterkt worden door de keuze voor apen als hoofdpersonen. Bovenaan de prent staat de titel: "Ziet, kinderen! wat nu is geschied, // Van de Wasscher met zijn Griet // Zij staan hier, als op nieuwe herschapen, // In Menschen niet, maar slechts in Apen." Net als in de originele prent draait het verhaal om de dagelijkse uitdagingen en de omgekeerde rollen van man en vrouw, maar deze keer worden de onhandigheden van Jean nog meer uitvergroot door zijn dierlijke gedaante. In verschillende scènes zien we hem worstelen met de huishoudelijke taken, zoals het zorgen voor het kind. Op een humoristische houtsnede wordt Jean zelfs gestraft omdat hij het huilen van zijn kind niet kan stoppen, en in een andere afbeelding is hij druk bezig met het schrobben van de kamer en het doen van de was. Een van de meest opvallende en ondeugende scènes toont Jean, ondersteund door zijn vader, terwijl het kind zich ontlast in een open veld. Dit wordt geïllustreerd met de woorden: "Kinderen! wilt daar eens draaijen, // Wat de kleine neer zal draaijen." Dit type humor, wat we nu als plat kunnen ervaren, was in de volksprenten van die tijd niet ongebruikelijk en versterkte de luchtige, satirische toon. Het laatste houtsnede-blok speelt zich af in een slaapkamer. Op de muur hangt een schilderij met de initialen JFB, waarvan de laatste letter in spiegelbeeld staat. Dit kan wijzen op het monogram van de kunstenaar, wat suggereert dat hij op subtiele wijze zijn werk heeft gesigneerd. Deze prent, vol humor en spot, illustreert niet alleen de omkering van de sociale orde, maar maakt door de voorstelling met apen de satire nog scherper, en geeft een sterk visueel commentaar op de rolverdeling tussen man en vrouw.
Prent 1: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Spellingsaanpassing in de Nederlandse tekst bvb "barbaarsch" is nu "barbaersch". Ook enkele aanpassingen in de Franstalige tekst bvb. houtsnede 1 "Le pauvre Jean à son débit" is nu "Le pauvre Jean, faible d'esprit". Zonder inkleuring Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 -1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en felblauw Periode 1880 -1900
Prent 5: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 -1900
Prent 6: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Nieuwe houtblokken t.o.v. vorige uitgave. Zonder inkleuring Periode 1880 -1900
Afbeelding 9 en 10: blauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Een replica van deze prent, ook bij apen, is te vinden bij Glénisson en Van Genechten met prent nr. 32.
Eerste type. 12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 102 x 66 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent is een kopie van een Franse prent uit de vroege 19e eeuw, oorspronkelijk gepubliceerd rond 1830 door Pellerin in Epinal. Het verhaal draait om het figuur Baas Kinderschrik, die symbool staat voor de angst die in kinderen wordt opgewekt door dreigementen over straf. Hij en zijn vrouw worden afgebeeld als personificaties van strengheid en discipline, waarbij ze ongehoorzame en ondeugende kinderen op allerlei manieren bestraffen. In de eerste scène haalt Baas Kinderschrik de stoute kinderen weg, gevolgd door een scène waarin zijn vrouw een hebzuchtig meisje een zweepslag geeft. Dit type straffen gaat verder in de serie, waarin ongehoorzame kinderen opgesloten worden in een donkere toren of overgeleverd worden aan nog meer angstaanjagende figuren zoals Madame Croquemouche, een andere dreigende figuur in het verhaal. De prent toont ook hoe Baas Kinderschrik op zoek gaat naar ongehoorzame jongens, door schoorstenen klimt om hen op te halen, en dreigt met zweepslagen voor hen die om genade smeken. Zijn vrouw bestraft ondertussen de meisjes, onder andere door hen ezelsoren op te zetten of hen op te sluiten als ze te veel praten. Een andere strenge maatregel van Baas Kinderschrik is het dreigement om de tongen van leugenaars af te snijden. Tweede type. Nieuwe houtblokken, vrije kopie met dezelfde onderwerpen, 101 x 66 mm. De tweede variant van deze prent is een vrije kopie, met nieuwe houtblokken maar dezelfde onderwerpen. Dit type gravure toont Croque-mitaine (Baas Kinderschrik) en zijn vrouw als groteske karakters met overdreven grote hoofden en ogen, waardoor ze nog angstaanjagender lijken. De gravure toont hen als wilde, ongetemde figuren die symbool staan voor een wereld van straf en angst. In de laatste scène, die oorspronkelijk een kooi met kleine meisjes bevatte, zien we nu Madame Croque-mitaine zittend, met een lepel in de hand, terwijl een huilend meisje voor haar staat. De bijbehorende legende is veranderd in: "Moeder Kinderschrik geeft van de plek aan de praatsters." Dit type prenten had een dubbele functie: ze waren enerzijds bedoeld om kinderen af te schrikken door middel van humor en overdrijving, maar ze dienden ook als volksvermaak, waarbij thema's van angst en straf op een theatrale manier werden gepresenteerd. De afbeelding van Baas Kinderschrik is vergelijkbaar met andere opvoedkundige figuren die in de loop van de tijd in verschillende culturen zijn verschenen, zoals de Duitse Krampus of Schwarzer Mann, die eveneens ongehoorzame kinderen op de korrel namen.
Prent 1: EERSTE TYPE. Gevergeerd papier. Met onderschrift "De la fabrique de BREPOLS et DIERCKX, ZOON, (Déposé)" Sjabloonkleuring geel, rood, groen, blauw en bruin Periode 1840 - 1860
Prent 2: EERSTE TYPE. Met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren" Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: EERSTE TYPE. Zonder adres. Sjabloonkleuring geel, roodbruin, groen en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 4: EERSTE TYPE. Onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk", gemerkt "B" Kleine spellingsaanpassing vb. "meysjes" is nu "meisjes". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: TWEEDE TYPE. Zonder adres, gemerkt "B". Tekst is exact dezelfde gebleven als deze van type 1. Enkel de houtblokken zijn verwisseld. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 6: TWEEDE TYPE. Zonder adres, tekst is identiek gebleven, maar herzet met ander lettertype. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 7: TWEEDE TYPE. Zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
Prent 8: geel sjabloon voor inkleuring van deze prent
Prent 9: rood sjabloon voor inkleuring van deze prent
Prent 10: blauw sjabloon voor inkleuring van deze prent
Facturatiedatum van houtblok: 24/05/1838
Type 1 is een kopie van prent nr. 403 Croquemitaine van uitgeverij Pellerin te Epinal. Gedeponeerd in 1833
De andere Turnhoutse uitgeverijen hebben replica's uitgegeven van het eerste type van dit beeld, het huis Glenisson onder nr. 29, Beersmans onder nr. 16.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.17 Croquemitaine (Baas Kinderschrik)
126. Groote muziek en zang van beroemde muziekanten - Grande musique et chant des principaux musiciens
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 62 x 57 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent toont een reeks groteske voorstellingen van muzikanten, waarbij elk beeld een bepaalde muzikant of instrument vertegenwoordigt. De personages worden in overdreven en humoristische stijlen afgebeeld, met komisch grote of vervormde lichamen, wat typerend is voor de groteske kunststijl die zowel fascinatie als afschuw opwekt. Het geheel biedt een karikaturale blik op een orkest. De eerste afbeelding toont een dirigent, die met grote gebaren de muzikanten aanstuurt. Daarna volgt een zanger met theatrale expressie, die zijn stem op dramatische wijze lijkt te verheffen. De contrabassist wordt weergegeven met een overdreven groot instrument dat nauwelijks in verhouding staat tot zijn lichaam. Andere muzikanten, zoals de hoornblazer, dwarsfluitspeler, fluitist en luitspeler, worden stuk voor stuk op ludieke wijze afgebeeld, met elk hun eigen groteske kenmerken. In het midden van de reeks komt een violist voor die op een sierlijke viool speelt, gevolgd door klarinet- en mandolinespelers, wiens instrumenten net zo uitbundig zijn vormgegeven als de personages zelf. De rommelpotspeler voegt een element van volksmuziek toe aan de prent, terwijl de trompet- en doedelzakspelers hun blaasinstrumenten met opvallende intensiteit bespelen. De harpiste brengt een elegant contrast in het geheel, hoewel ook zij in een groteske stijl is weergegeven. Het laatste beeld in de reeks, in plaats van een muzikant, toont een koorddanser. Deze toevoeging aan de muzikale voorstelling onderstreept de theatrale en amusante aard van de prent, waarin muziek en komedie op humoristische wijze samenkomen. Deze prent had waarschijnlijk een entertainende functie, bedoeld om zowel kinderen als volwassenen te laten lachen door de belachelijke en over de top afgebeelde muzikanten. Tegelijkertijd kan het gezien worden als een satirische voorstelling van een orkest, waarbij de kunsten van muzikanten op humoristische wijze worden geparodieerd.
Prent 1: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwalilteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
De reeks houtblokken die Brepols gebruikte voor deze prent is afkomstig uit Nederland, specifiek uit het huis van J. Noman en J. Noman en Zoon in Zalt-Bommel. Deze houtsneden werden oorspronkelijk uitgegeven onder het nummer 22, met de titel Groot zang en musiek van beroemde musikanten. Dit wijst op een lange geschiedenis van samenwerking en uitwisseling tussen verschillende drukkerijen en landen. Brepols ontleende de Nederlandse onderschriften van de originele prent van Noman, maar voegde er zijn eigen Franse vertalingen aan toe, waarschijnlijk om een breder publiek aan te spreken in zowel Nederlandstalige als Franstalige gebieden. Opvallend is dat hij de volgorde van de houtsneden in deze versie heeft omgedraaid, wat een interessante aanpassing van de oorspronkelijke prent betekent. Het gebruik van Hollandse houtblokken in de prentenreeks van Brepols is opmerkelijk. De Nederlandse houtblokken worden pas vanaf nummer 149 in zijn reeks geïntroduceerd, en toch komen deze houtblokken, oorspronkelijk van Noman, voor in prent nummer 126. Dit suggereert dat Brepols niet strikt een chronologische volgorde aanhield bij het invoegen van verworven houtsneden in zijn eigen producties. De eerste keer dat Brepols deze Nederlandse houtblokken gebruikte, was onder het nummer 151, waar de prent van Noman opnieuw werd uitgegeven voordat ze werden ingezet voor het drukken van prent nummer 126. Dit soort praktijk illustreert hoe drukkerijen in de 19e eeuw houtsneden hergebruikten en aanpasten, soms door materiaal uit andere landen over te nemen en opnieuw uit te geven onder een eigen merknaam.
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.3 Dwergen 4.1.3.1 Muzikanten
126. 13 houtsneden van dieren, vogels en vlinders
Deze prent bestaat uit dertien ongekaderde houtsneden, zonder signatuur en met variërende afmetingen en posities. Het geheel heeft geen onderschriften, waardoor de beelden zelf volledig de aandacht trekken. De prent toont een verscheidenheid aan dieren en vlinders, die in verschillende posities en composities zijn geplaatst. Centraal in het beeld bevindt zich een opvallende afbeelding van een kerk, waarbij enkele wolven rondom het gebouw huilen. Deze centrale afbeelding trekt de aandacht vanwege het contrast tussen de religieuze structuur en de wilde dieren, wat een gevoel van spanning en mysterie oproept. Links en rechts van deze centrale afbeelding zijn houtsneden van een hert geplaatst, wat de symmetrie en evenwicht in het ontwerp benadrukt. De afwezigheid van onderschriften versterkt de visuele impact van de prent, waardoor de toeschouwer de symboliek en de relaties tussen de verschillende afbeeldingen zelf moet interpreteren. Het gebruik van dieren, vlinders, en de kerk kan mogelijk een allegorische betekenis hebben, waarbij natuur en spiritualiteit samenkomen.
Prent 1: met onderschrift "BY BREPOLS & DIERCKX, ZOON, Fabrykanten in gekleurde en gemarmerde papieren". Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1840 - 1860
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.3 Zoogdieren
127. Men geeft van tyd tot tyd een print, tot loon en onderwys aen het brave kind - La moindre estampe, bien souvent, est très-utile à l'enfant
Oblong vel. 15 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd. Op de eerste rij drie houtsneden van verschillende afmetingen, de volgende drie rijen telkens vier houtsneden van elk 55 x 74 mm. Tweetalige onderschriften.. De prent begint met drie afzonderlijke houtsneden op de eerste rij, waarin een reeks levendige en dynamische beelden worden gepresenteerd. De eerste houtsnede toont een circusrijdster, elegant gebogen in een regenboogvorm terwijl ze moeiteloos balanceert op haar galopperend paard. Deze scène straalt een gevoel van sierlijkheid en controle uit. Daarnaast zien we een ongehoorzaam paard dat, in zijn opstandigheid, over een bank springt en dreigt zijn meester te bijten. Deze afbeelding benadrukt de kracht en de onvoorspelbaarheid van het dier. De derde houtsnede toont een schildknaap die zijn paard laat knielen, wat een teken is van meesterlijke beheersing en onderwerping van het dier. In de daaropvolgende houtsneden verschuift de focus naar oorlogsscènes en het leven in militaire kampen. Deze taferelen zijn beladen met symboliek, waarbij vooral duels en verraad worden uitgelicht en gestigmatiseerd. Dit soort scènes zou destijds fascinerend zijn geweest voor jonge kijkers, vooral vanwege de actie en spanning die ze oproepen. De prent heeft een moraliserende ondertoon, die duidelijk wordt in de verzen die onder de tweede en derde houtsnede staan. Deze verzen onderwijzen dat zowel discipline als correctie essentieel zijn, vergelijkbaar met de manier waarop een paard door toom en zweep geleid kan worden. De vierde houtsnede, een krachtige militaire scène, toont de diepgewortelde loyaliteit van het paard. Terwijl zijn meester dood op de grond ligt, blijft het trouwe dier standvastig aan zijn zijde, weigeren weg te gaan. Deze afbeelding is niet alleen een eerbetoon aan de trouw van het paard, maar benadrukt ook waarden als loyaliteit en trouw, die kinderen geacht werden na te volgen. Bovenaan de prent prijkt een enkelregelig couplet dat de toon van het geheel zet: "Men geeft van tyd tot tyd een print, tot loon en ouderwys aen ‘t kind." Dit couplet benadrukt het pedagogische doel van de prent, waarbij het aanbieden van beelden niet alleen als vermaak wordt gezien, maar ook als een middel om kinderen te onderwijzen in morele en sociale waarden.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1860 - 1880
Van de bovenste rij houtsneden maakte Glénisson en Van Genechten gebruik om een kopie te maken op hun prent nr. 37. Sommige van de houtsneden van de andere drie rijen zijn vertegenwoordigd in nr. 61 van Delhuvenne en nrs. 62 en 63 van Glenisson. De onderschriften zijn niet hetzelfde.
7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) (samen met circusspelen)
128. Mouvements militaires – Militaire Bewegingen
Oblong vel. 8 rijen met elk meerdere houtblokken in lijn zonder kader, niet gesigneerd, hoogte telkens ongeveer 35 mm, breedte van iedere rij 310 mm. Zonder onderschriften. De prent toont afwisselend twee rijen infanteristen, zorgvuldig gerangschikt en afwisselend weergegeven in profiel of recht van voren. Ze bevinden zich in verschillende gevechtshoudingen: sommigen dragen hun wapen op de schouder, anderen houden het wapen rustend aan hun voeten, terwijl anderen nog in een aanvalshouding staan, klaar om actie te ondernemen. Deze afwisseling in posturen zorgt voor een levendig en dynamisch tafereel, waarbij de verschillende stadia van militaire beweging worden weergegeven. Onder de infanteristen volgen twee rijen cavaleristen, bestaande uit huzaren, kurassiers of bereden dragonders. Deze elite-eenheden van de cavalerie worden afgebeeld in volle actie, sommige galopperend naar de rechterkant van de prent, anderen naar links. De beweging van de cavalerie, met paarden in galop, geeft de prent een gevoel van snelheid en kracht, een contrast met de vaste en gedisciplineerde opstelling van de infanterie. De prent schetst een dynamisch beeld van een militaire formatie, waarbij de samenwerking tussen de verschillende legeronderdelen – infanterie en cavalerie – benadrukt wordt. Het biedt een aantrekkelijk en heldhaftig beeld van het leger, waarbij zowel de discipline van de soldaten als de kracht en snelheid van de cavalerie centraal staan.
Prent 1: zonder adres, met eerste titel "mouvements militaires - militaire bewegingen" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Afbeelding 2: geel sjabloon voor de inkleuring van deze prent
129. Nieuwe straetgeroepen - Divers commercants ambulants
48 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 6 blokken, 31 x 42 mm, tweetalige onderschriften. Deze prent bevat een uitgebreide voorstelling van rondtrekkende handelaren die hun diverse goederen aanbieden. Onder elk houtblok staat de naam van de te koop aangeboden producten. Dit biedt een levendig inkijkje in het straatleven en de handel in de 19de eeuw. De handelaren bieden onder andere de volgende goederen aan: paraplu's, mosselen, lucifers, garnalen, kazen, slakken, tapijten, mosterd, bezems, manden, ketellapper, paling, zand, schrijfinkt, zout, slijper, kersen, gipsen beeldjes, snoepgoed, kolen, potten, almanakken, kaas, handschoenen, ketelbouw, kleine bezems, schoenen, vuurstenen, matten, groen, schoenmaker, bric-a-brac, canvas, klokken, prenten, wandelstokken, rollen, borstels, wafels, teken, lakens, huishoudkleding, bretels, kolen, melk, bloemen, brillen. Dit zijn de legendes van de eerste rij: Parapluie koop: Verkoop van paraplu's. Versche mosselen: Handelaar in verse mosselen. Stekken hebben: Verkoper van lucifers. Warmen garnael: Handelaar in warme garnalen. Marollen kaes: Verkoper van kaas, vermoedelijk uit de Brusselse Marollenwijk. Warme kreukelen: Slakkenverkoper, die warme slakken verkoopt. De diversiteit in de aangeboden goederen weerspiegelt het straatleven van toen, vol met verschillende handelaren die een breed scala aan producten aanbieden.
Prent 1: zonder adres, titel in onderkastletter, met latere titel "Nieuwe straatgeroepen – Divers Commerçants Ambulants" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres, titel in kapitalen. Spellingsaanpassing t.o.v. prent 1. Handschrift in potlood "Jan [Oet brul] 9 jaar gekregen 19 December 1875" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 5: zonder adres, met potloodbemerkingen (prent afkomstig uit het bedrijf zelf) 'opnieuw, andere sujets, slecht' en 'opnieuw makeren. Verschillige sujets veranderen'. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Delhuvenne kopieerde deze prent en gaf het uit onder het nummer 52. Beersmans kwam in het bezit van deze blokken via A. Van Genechten en herdrukte deze prent onder het nummer 72.
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen (met prentenkoopman)
80 kleine houtblokjes met kader, niet gesigneerd, 10 rijen van 8 blokjes, 30 x 30 mm. Zonder onderschriften. In sommige houtblokken zijn nog restanten van een dubbele lijst zichtbaar, wat wijst op een eerdere, mogelijk nauwkeuriger omlijsting. Deze detailrijke houtblokken bevatten een interessante mix van uiteenlopende onderwerpen, elk met hun eigen betekenis en symboliek. Op de eerste rij zien we een reeks verschillende afbeeldingen, waaronder: Een weegschaal: Symbool van gerechtigheid en evenwicht. Een engel: Vaak een personificatie van bescherming of goddelijke tussenkomst. De Heilige Geest: Afgebeeld in de vorm van een duif, symbool voor goddelijke inspiratie en aanwezigheid. Een oosterse koning: Mogelijk een verwijzing naar een van de Drie Koningen of een andere vorst uit het oosten, wat exotisme en rijkdom oproept. Een lier: Symbool voor muziek en kunst, vaak verbonden met poëzie en cultuur. Een pelgrim: Vertegenwoordigt reizen, toewijding en spirituele zoektocht. Een hart met een hand van gerechtigheid: Dit symboliseert deugdzaamheid en het belang van rechtvaardige daden. Een prinses: Staat symbool voor koninklijke afkomst en edelheid. Op de allerlaatste afbeelding staat een eekhoorn op een tak, een levendig en natuurlijk tafereel dat de verscheidenheid van de onderwerpen in deze prentenreeks benadrukt. De collectie geeft een fascinerend overzicht van zowel symbolische als meer alledaagse onderwerpen, die samen een kleurrijk beeld schetsen van het leven en de denkwereld in de periode waarin deze prenten zijn vervaardigd.
Prent 1: gevergeerd papier, met onderschrift "Te Turnhout uyt het Fabriek en Boekdrukkery van P.J. BREPOLS" Sjabloonkleuring geel, oranje en groen Periode 1817 - 1833
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "Te Bergen-op-Zoom, bij D. POUWELS, handelaar in school- en kantoorbehoeften." Gemerkt 'B'. Enkel Nederlandstalige titel, zonder bijschriften bij de houtsneden. 10 rijen van 8 blokjes. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: zonder adres, lettertype reeksnummer aangepast Sjabloonkleuring geel, oranje, grijs en blauw Periode: 1840 - 1860
Prent 4: zonder adres, met nieuwe titel in twee talen "Allerlei beeltenissen - Sujets divers". Bijschriften in twee talen bij de houtblokjes geplaatst. Houtblokken van plaats gewijzigd en nu zijn het 9 rijen van 9 blokjes. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1890
Prent 5: zonder adres, gemerkt "B", met een opnieuw gewijzigde titel "Om van een tachtigtal verschillende tafreelen... ". Handschrift op achterzijde in potlood "Oet oud 9 jaar, 17 December 1875" en reeks verdere aantekeningen. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 6: zonder adres, gemerkt "B". zonder inkleuring Periode 1860 - 1900
Afbeelding 7: geel sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 8: rood sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 9: blauw sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Facturatiedatum van houtblok: 20/03/1839
131. Kinderoefeningen - Recreation de la jeunesse
48 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 8 rijen van 6 blokken, 32 à 35 x 42 à 45 mm. Zonder onderschriften. Eerste rij: paardenstok en hoepel. 一 De kleine soldaten. 一 De Vlieger. 一 De vogel die wegvliegt. 一 Het dienblad. 一 Optiek. Het laatste houtblok stelt het sijsspel aan het touw voor.
Prent 1: Op naam van wederverkoper "D. Pouwels, boek- en papierhandelaar, Bergen-Op-Zoom.". Met latere titel "Kinderoefeningen – Récréations de la jeunesse". De houtblokken zijn allemaal van plaats verwisseld tegenover de oorspronkelijke versie (zie hierboven de link naar KB Den Haag) en hebben nu tweetalige bijschriften. Het geheel is omkaderd door een dubbele lijnskader. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres. Rondom de prent is de dubbele lijnskader nu vervangen door een fijne lijnskader. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres. Titel herzet t.o.v. vorige editie. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres. houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Een exemplaar op gevergeerd papier uit de 1e periode zit in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
Glénisson en Van Genechten kopieerde deze prent en brachten het uit onder het nummer 93. Beersmans herdrukte deze nadat hij de blokken van A. Van Genechten overnam onder het nummer 103. Hij drukte eerder ook al een soortgelijke prent onder het nummer 22.
Oblong vel. 7 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, variabele groottes. Het grote centrale houtblok, dat bijna de volledige prent domineert met zijn afmetingen van 25 x 235 mm, toont een fascinerende scène van vier orang-oetans die zich bevinden in een rotsachtig landschap. Deze voorstelling van de orang-oetans benadrukt zowel de exotische aard van de dieren als het ruige landschap waarin ze zijn geplaatst, wat misschien een verwijzing is naar verre, onontdekte gebieden die in de 19e eeuw een bron van mysterie en nieuwsgierigheid waren. Aan de zijkanten van deze centrale afbeelding zijn zes kleine houtblokjes geplaatst. Deze blokjes voegen extra detail toe met beelden van exotische en kleurrijke elementen: Twee papegaaien, symbool van de levendige fauna en exotische dierenwereld. Twee vlinders, die wellicht de schoonheid en delicatesse van de natuur vertegenwoordigen. Een ananas, een vrucht die in de 19e eeuw een symbool was van exotisme en gastvrijheid. Nog een oosterse vrucht, die bijdraagt aan de sfeer van het onbekende en verre oosten, waarmee in deze tijd vaak onbekende streken en culturen werden bedoeld. Samen vormen deze beelden een rijke en diverse mix van exotische flora en fauna, waarmee de nieuwsgierigheid van de kijker wordt geprikkeld.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Universiteitsbibliotheek Amsterdam en Koninklijke Bibliotheek van België.
134. Het Gebed des Heeren – L’Oraison Dominicale
8 houtblokken in dubbele lijnskader van verschillende grootte, niet gesigneerd. Tweetalige onderschriften. De prent in kwestie is een prachtig voorbeeld van religieuze devotie, waar de tekst centraal in een ruitvormige ornamentkader staat. De tekst luidt: Laet nooit in uw lyden den Heer te smeeken, en gy zult de eeuwige zaligheyd genieten. + Dit is een boodschap van hoop en troost, waarin wordt opgeroepen om in moeilijke tijden nooit op te houden met bidden tot God. De belofte is dat wie dit doet, de eeuwige zaligheid zal verkrijgen. Rond deze centrale boodschap bevinden zich vier zinnen die het gebed verheerlijken, met als bovenste tekst: Het gebed van den Regtvaerdigen is de sleutel des Hemels. Deze uitspraak benadrukt het geloof in de kracht van gebed en het belang ervan voor de toegang tot de hemel. De acht omliggende houtsneden vormen een reeks religieuze scènes, elk vergezeld van tweetalige verzen. De beelden volgen chronologisch belangrijke momenten uit het leven van Jezus en enkele heiligen, beginnend met: Jezus tussen zijn moeder Maria en de heilige Elisabeth, beschermd door de Heilige Geest. De doop van de ongelovigen, waarbij de reddende kracht van het christelijk geloof wordt benadrukt. De zegen van Jezus, waarbij hij zijn volgelingen zegent en zijn goddelijke rol bevestigt. Jezus leunend op de bol, wat symboliseert dat hij de wereld in zijn hand houdt. Jezus op weg naar Golgotha, de beklimming naar zijn kruisiging, een kernmoment in het christelijk lijden. De heilige Magdalena mediterend voor het kruis, waar ze de passie van Christus overpeinst. Het martelaarschap van een heilige, die door ongelovigen wordt neergeslagen en neergestoken. De hemelvaart van een heilige, mogelijk de heilige Vincent, die een kind aan de Maagd Maria aanbiedt. Deze houtsneden zijn waarschijnlijk geïnspireerd door oudere 17e-eeuwse religieuze kopergravures, ook wel "bidprentjes" of "sanctjes" genoemd. Deze kleine prentjes werden vaak gebruikt tijdens het gebed, waarbij de beelden van heiligen en bijbelse figuren gelovigen hielpen te mediteren en hun geloof te verdiepen. De typische religieuze uitspraken, zoals de ruitvormige tekst, zijn kenmerkend voor de devotieprentjes die spirituele raad en begeleiding boden.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, Bij J. A. ALDAG, St. Jansstraat, n. 33. " Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
In de Turnhoutse prentenreeksen is er een replica van deze prent gemaakt door Glénisson en Van Genechten onder het nummer 35.
1. Religie 1.3 Andere religieuze onderwerpen 1.3.2 Gebeden en Godvruchtige oefeningen 1.3.2.13 Het Onze Vader
Oblong vel. 24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 6 blokken, 70 x 53 mm. Tweetalige onderschriften. De prent bevat een reeks houtsneden die militaire onderwerpen afbeelden, met een focus op verschillende typen soldaten en hun uitrusting. De eerste rij bevat de volgende afbeeldingen: Adjudant - een hogere rang binnen het leger, vaak verantwoordelijk voor administratieve taken en de ondersteuning van commandanten. Brigadier - een rang die vaak wordt gegeven aan een ervaren soldaat, vaak als leidinggevende van een groep. Chausseur van Afrika - een infanteriesoldaat uit de Franse koloniale legers in Afrika, bekend om zijn kenmerkende uitrusting en tactieken. Dragonder - een soldaat van de cavalerie die te paard vecht en vaak een specifieke uniform en uitrusting heeft. Equipaadje-soldaat - verwijzend naar een soldaat die verantwoordelijk is voor het verzorgen van paarden in het leger. Franse hoefsmid - een ambachtsman die zich bezighoudt met het beslaan van paarden, wat cruciaal was voor het onderhoud van de cavalerie. Op de laatste houtsnede is een afbeelding van Zouaven te zien, die bekend staan om hun kleurrijke uniformen en dappere strijdwijze, vooral in de 19e eeuw. Deze soldaten hebben een belangrijke rol gespeeld in verschillende oorlogen, waaronder de Krimoorlog en de Amerikaanse Burgeroorlog. Deze prent geeft niet alleen een visueel overzicht van verschillende militaire rangen en functies, maar weerspiegelt ook de diversiteit binnen het leger en de verschillende verantwoordelijkheden die soldaten hebben. Het biedt een interessant inzicht in de militaire geschiedenis en de evolutie van legerstructuren tijdens de tijd waarin deze houtsneden zijn gemaakt.
Prent 1: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Eerste bestelling in journaalboek: 29/09/1842
14. Opvoeding en onderwijs 14.2 ABC-prenten 14.2.5 Militairen
136. Geschiedenis van Robinson Crusoé - Histoire de Robinson-Crusoé
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 4 blokken, 95 x 67 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent brengt de avonturen van Robinson Crusoe, het iconische personage uit de roman van Daniel Defoe, in beeld. De avonturen zijn verdeeld in verschillende scènes die de belangrijkste momenten van het verhaal illustreren: Vertrek van Robinson - De prent toont het moment waarop Robinson Crusoe zijn huis en zijn vertrouwde leven achterlaat om op avontuur te gaan. Dit kan een verwijzing zijn naar zijn verlangen naar zee-avonturen en exploratie. Schipbreuk van Robinson - Een dramatische weergave van de schipbreuk, waarin Robinson op het strand aanspoelt. Dit markeert het begin van zijn isolatie en de strijd om te overleven op een onbewoond eiland. Hij bouwt een hut - Een afbeelding van Robinson die een schuilplaats bouwt. Deze scène benadrukt zijn vindingrijkheid en het belang van een veilig onderkomen. Hij slaagt erin om brood te maken - Dit moment laat zijn ontwikkeling als zelfvoorzienende individu zien, waarin hij leert om voedsel te produceren. Hij bouwt een kano - De bouw van een kano duidt op zijn wens om het eiland te verkennen en zijn avontuurlijke geest. Hij merkt menselijke voetstappen op - Een spannende wending, omdat dit de mogelijkheid van andere mensen op het eiland aanduidt en de spanning in het verhaal verhoogt. Hij doodt wilden - Een dramatische gebeurtenis die zijn strijd voor overleven en zijn interacties met andere bewoners van het eiland weerspiegelt. Hij bevrijdt een zwarte, die hij Vrijdag noemt - Dit toont de vriendschap en samenwerking tussen Robinson en Vrijdag, die hem helpt en hem gezelschap houdt. Ze bespioneren de wilden - Dit moment illustreert de dreiging die andere mensen vormen, en hun strategische benadering om zichzelf te beschermen. Ze ontmoeten Europeanen - Dit kan een keerpunt zijn in het verhaal, waarbij Robinson en Vrijdag in contact komen met anderen van buiten het eiland. Bevrijding van Robinson - Een belangrijke climax, waarin Robinson gered wordt en weer terugkeert naar de beschaving. Robinson keert terug naar zijn vaderland - Dit sluit het verhaal af met de terugkeer naar zijn oorspronkelijke leven, na alle avonturen en de persoonlijke groei die hij heeft doorgemaakt. De roman "Het leven en de vreemde verrassende avonturen van Robinson Crusoë van York" werd in 1719 gepubliceerd en had een grote invloed op de literatuur en cultuur in heel Europa. Hoewel het verhaal in de 18e eeuw populair was, is het opmerkelijk dat de volksprenten gebaseerd op deze avonturen pas aan het begin van de 19e eeuw verschenen. Dit laat zien hoe literaire werken zich in de tijd ontwikkelden en de transitie naar visuele vertellingen in de populaire cultuur.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres. Tekst herzet in ander lettertype. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres.Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres.Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: 8 van de 12 houtblokken voor deze prent
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.88 Robinson Crusoë en Robinsonades
137. Voornaamste levenstrekken van Napoleon - Principaux traits de la vie de Napoleon
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 61 x 56 mm. Tweetalige onderschriften. Deze prent illustreert de herinneringen aan Napoleon Bonaparte door verschillende belangrijke momenten en scènes uit zijn leven en carrière te tonen. De afbeeldingen zijn als volgt verdeeld: Bonaparte op de school van Brienne - Dit beeld toont Napoleon als jonge student, wat zijn vroege opleiding en zijn ontwikkeling als militaire leider benadrukt. B. aan de rand van Toulon - Een verwijzing naar zijn betrokkenheid bij de belegering van Toulon, waar hij zijn militaire strategieën en leiderschap bewees. B. in het Lodi-kamp - Een weergave van Napoleon tijdens de Slag bij Lodi, waar hij zijn troepen leidde en een belangrijke overwinning behaalde. B. bij de Arcola-brug - Dit toont zijn strategische rol in de Slag bij Arcole, een cruciale overwinning in de Italiaanse oorlogen. B. op Berg St. Bernard - Deze afbeelding benadrukt zijn doortocht door de Alpen, een iconisch moment dat zijn vastberadenheid en militaire strategie weerspiegelt. B. in Egypte - Napoleon's campagne in Egypte, waar hij zowel militaire als culturele ambities nastreefde, is hier te zien. Napoleon te Regensburg - Een afbeelding van Napoleon in Regensburg, waar hij zijn invloed in Europa consolideerde. N. bezoekt het graf van de grote Fritz - Dit moment kan verwijzen naar zijn eerbetoon aan Frederik de Grote, een figuur die Napoleon bewonderde. N. dicteert vredesvoorwaarden - Een belangrijk moment waarin Napoleon zijn politieke vaardigheden demonstreert door vredesonderhandelingen te leiden. Oorlogsverklaring - Een afbeelding die de spanningen en conflicten van zijn tijd weerspiegelt. Het slagveld - Een generieke weergave van het slagveld, symboliserend de vele veldslagen waarin Napoleon betrokken was. Slag bij Eylau - Een specifieke verwijzing naar de zware strijd die Napoleon in Eylau voerde, wat zijn militaire tactiek illustreert. N. bij Fontainebleau - Een beeld van Napoleon in Fontainebleau, waar hij zijn abdicatie onderging. Vertrek van Napoleon naar Elba - Deze afbeelding toont het moment van zijn verbanning naar Elba, een keerpunt in zijn leven. De kaap Hogue - Een beeld dat zijn tijd op de kaap Hogue kan symboliseren, mogelijk als een herinnering aan zijn laatste momenten in Frankrijk. N. op Sint Helena - Een afbeelding van zijn ballingschap op Sint Helena, waar hij zijn laatste jaren doorbracht. N. dicteert zijn memoires - Dit toont Napoleon als hij terugkijkt op zijn leven en zijn ervaringen documenteert. Dood - Een eerbetoon aan zijn overlijden, dat een einde maakt aan zijn opmerkelijke leven. Het graf - Een afbeelding van zijn graf, dat zijn nalatenschap en de impact van zijn leven op de geschiedenis symboliseert. De vergoding - Een allegorische afbeelding die de mythologisering van Napoleon na zijn dood weergeeft, waarin hij wordt gezien als een bijna goddelijke figuur in de geschiedenis. Deze reeks beelden biedt een visueel verslag van Napoleon's leven, van zijn vroege jaren tot zijn laatste dagen, en onderstreept zijn betekenis in de wereldgeschiedenis.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "F. HOLTKAMP, boekdrukker te Sneeck". Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Spellingsaanpassing t.o.v. prent 1. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B'. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres, gemerkt 'B'. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en lichtblauw-groen Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: geel sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 6: rood sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 7: blauw sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Deze prent is gegraveerd naar een Frans prototype. Verschillende van de houtsneden, met name 1, 2, 4, 5, 6, 7, 13 en 16e, zijn gedeeltelijk omgekeerd gevonden in een Parijse serie uit 1840. Ze moeten uit dezelfde bron afkomstig zijn.
2. Geschiedenis en vorsten 2.1 Vorsten en historische personages 2.1.2 Buitenlandse vorsten 2.1.2.22 Leven van Napoleon
19 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 5 blokken, 82 x 58 mm. De 3e rij heeft geen 5 blokken maar 4 waaarvan 1 een dubbele breedte heeft. Tweetalige onderschriften. Deze prent bevat een reeks personages, waarvan sommige grotesk en kleurrijk zijn, met een combinatie van historische en fictieve figuren. De eerste rij bevat de volgende afbeeldingen: Een man die op een kalkoen rijdt - Een komische afbeelding die de absurditeit van de situatie benadrukt. Mr. Purgeon - Een personage dat waarschijnlijk is geïnspireerd door een literair figuur of karikatuur. Don Quichot - De beroemde held van Cervantes' roman, bekend om zijn dappere, maar vaak komische avonturen. Sancho Panza - De trouwe schildknaap van Don Quichot, die vaak de stem van rede vertegenwoordigt. De deugdzame Marguerite - Een afbeelding van een deugdzaam vrouwelijk personage, mogelijk geïnspireerd door Marguerite uit de literatuur. Een personage met twee zwaarden, geïmiteerd naar Callot (Gobbi) - Een grotesk figuur die de stijl van de bekende kunstenaar Jacques Callot nabootst. In de tweede rij is er een apotheker afgebeeld in een pruik, gewapend met een enorme injectiespuit. Het onderschrift voor deze afbeelding luidt: "Pillenborg, met zijn spuit, // Wischt u fluks 't gedarmte uit." Dit vers legt de nadruk op de rol van de apotheker en zijn vermeende macht om gezondheid of ziektes te beïnvloeden, terwijl het ook een speelse toon aanneemt door het gebruik van humor en woordspelingen. De combinatie van de groteske personages en de humoristische ondertitels maakt deze prent zowel vermakelijk als commentaar op de sociale en culturele normen van de tijd.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Universiteitsbibliotheek Amsterdam, Museum Het Admiraliteitshuis Dokkum en Koninklijke Bibliotheek van België.
139. Lotgevallen van een jong soldaat - Histoire d'un jeune soldat
20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 48 à 50 x 58 à 60 mm. Tweetalige onderschriften. De prent "Lotgevallen van een jong soldaat" illustreert de diverse ervaringen en transformaties van een jonge soldaat, vanaf zijn indiensttreding tot zijn leven als burger. De bovenste tekst van de prent benadrukt het belang van deugd en karakter in de ontwikkeling van een persoon: "Leer, jongheid, hoe de deugd, geprent in deerste jaren, // De mensch uit 't nedrig stof tot d'eersten stand doet varen." De eerste afbeelding toont de jonge soldaat die oefent onder het toeziend oog van zijn officier. Het onderschrift luidt: "Een jonge soldaat doet men hier exerceren, // Men leest hem voor wat hij moet observeren." De soldaat voegt zich bij het leger, toont zijn moed en stijgt in rang. Het verloop van zijn carrière wordt verder toegelicht: "Wordt kapitein, maar om zijn matte leden, // Wil hij tot rust in ’t burger leven treden." Nadat hij kapitein is geworden, keert hij terug naar het platteland om zijn vader te ondersteunen: "Zijn vader hier strekt hij tot onderstand, // Maar eerst met moed stond hij voor ’t vaderland." In deze afbeelding zien we de oude vader comfortabel op een bank zitten onder een grote boom, terwijl de jonge held de bladeren snoeit. De soldaat is niet langer de heldhaftige soldaat, maar wordt nu een eenvoudige boer. De volgende houtsnede toont hem als ploeger die naar het veld gaat, met de legende: "De sobre boer moet tevens geiten hoeden, // Om zijn gezin en kinderen te voeden." Dit benadrukt zijn verantwoordelijkheden en zijn rol als zorgende vader. De prent vervolgt met scènes die de geneugten van de jacht en het leven op het water weergeven. In de laatste rij houtblokken worden scènes van vissers en schippers getoond, waarmee de cyclus van het leven van de soldaat wordt afgesloten.
Prent 1: zonder adres, met 25 houtblokken Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres, jongere versie met 20 houtblokken en nieuwe titel "Leer, jongheid, hoe de deugd, geprent in d'eerste jaren,...", Sjabloonkleuring geel, rood en blauwgroen Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (blauw ander sjabloon) Periode 1880 - 1900
7. Militair bedrijf 7.5 Strijdtaferelen (oorlog, belegering, bivak en veldslagen) 6. Arbeid en arbeidsleven 6.1 Landbouw 6.1.1 Akkerbouw, tuinbouw en veeteelt
140. Verdichtselen, met zedelyke bemerkingen - Fables, avec reflexions morales
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, 48 x 48 mm. Tweetalige onderschriften. Het geheel is omkaderd en heeft tussen de verticale rijen eveneens een fijne lijn. De prent bevat naïeve en grove illustraties die zijn geïnspireerd door de bekendste fabels van La Fontaine, bedoeld om morele reflecties op te roepen. Elke afbeelding verbeeldt een fabel, met bijbehorende teksten die de boodschap van de fabel benadrukken. De eenvoud en directheid van de illustraties dragen bij aan de toegankelijkheid van de morele lessen, waardoor ze zowel kinderen als volwassenen aanspreken. De fabels zijn vaak kleurrijk en levendig weergegeven, met personages zoals dieren en mensen die in herkenbare situaties worden afgebeeld, zodat de kijker de moraal van elk verhaal kan begrijpen.
Prent 1: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
factuur in journaalboek (collectie de Prentfabriek) voor het graveren van het houtblok dd. 19 october 1843
Een andere prent, ontleend aan de fabels van La Fontaine, werd door Brepols uitgegeven onder nr. 201, deze is van Nederlandse afkomst.
5. Beeldverhalen 5.2 Fabels 5.2.2 Fabels van de la Fontaine
141. Kleederdragt van Zwitserland – Costumes Suisses
6 houtblokken met twee of drie personages zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 2 blokken, 97 à 102 x 118 à 140 mm. Tweetalige onderschriften. De houtblokken zijn gescheiden van elkaar door een met lijnen gecreëerde vakken. Deze prent toont een reeks romantische portretten van inwoners uit de kantons Zug, Glarus, Basel, Freiburg, Solothurn en Schaffhausen. In de bovenste twee vakken staat een korte beschrijving van Zwitserland in zes zinnen, die een algemeen beeld schetsen van het land. Onder elk houtblok worden de afgebeelde bewoners bij naam genoemd, samen met een korte toelichting over hun afkomst en het kanton waar ze vandaan komen. Het geheel biedt een overzicht van de diverse bevolking van Zwitserland, met een focus op de typische kenmerken van elk kanton.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
factuur in journaalboek (collectie de Prentfabriek) voor het graveren van het houtblok dd. 25 october 1843
11. Topografie en aardrijkskunde 11.3 Vreemde volkeren 11.3.3 Volkeren van Europa (afzonderlijke landen) 11.3.3.4 Zwitserland
142. Troupes de différentes nations - Troepen van verschillende natien
19 houtblokken zonder kader met verschillende afmetingen, niet gesigneerd, in drie rijen. De prent toont verschillende militaire eenheden, verdeeld over drie groepen: 1° Muziek van de Franse dragonders: Drie dragonders te paard die deel uitmaken van een militaire muziekkapel. 2° Poolse Infanterie: De infanterie wordt geleid door een trommel-majoor, gevolgd door een trommel, een officier en vier infanteristen. 3° Engelse Infanterie: Deze groep bestaat uit een officier, een trommel en zeven infanteristen. Alle houtsneden zijn binnen een omlijsting geplaatst, met een duidelijke scheidingslijn tussen elke horizontale rij. Dit zorgt voor een overzichtelijke en gestructureerde presentatie van de verschillende eenheden.
Prent 1: zonder adres. Met kader rond het geheel. Zonder inkleuring Periode 1840 - 1880
7. Militair bedrijf 7.1 Tamboers en militaire muzikanten (hsn 1 tem 3) 7. Militair bedrijf 7.2 Infanterie (Belgisch en Nederlands) 7.2.1 Buitenlandse legereenheden (hsn 4-19)
143. Het nieuw vermakelijk ganzenspel - Le nouveau jeu de l'oie
144. Het leven van Sinte Nicolaas - Vie de Saint Nicolas
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 68 x 86 mm. Onder elk houtblok staat een Nederlandstalig kwatrijn dat het bijbehorende beeld toelicht. Daarnaast is er een korte Franse tekst van twee regels toegevoegd. Het geheel vertelt de legende van de grote Sint Nicolaas, die wordt gepresenteerd als de trouwe en genereuze vriend van goede kinderen, waarbij de afbeeldingen en kwatrijnen zijn leven en daden beschrijven.
Prent 1: gemerkt "B", met adres van wederverkoper "J. J. LOUVRIER, te Maastricht". Titel "Het leven van Sinte Nicolaas". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, houthoudend papier van slechte kwaliteit. Met aangepaste titel "Leven van Sint Nicolaas" en dubbele lijn onderaan het vel weggelaten. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 3: geel sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 4: rood sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Afbeelding 5: blauw sjabloon voor de inkleuring van deze prent
Het huis Glenisson en Van Genechten heeft een bijna getrouwe replica van deze plaat (N° 111) gepubliceerd. Later werd deze uitgegeven door Beersmans onder N° 25.
8. Folklore en traditie 8.3 Volks- en kinderfeesten 8.3.10 Sint-Nicolaas 8.3.10.1 Sint-Nicolaas
145. Geschiedkundige beschrijving van China, Japan, Tartarije, Turkije en Griekenland
In een grote dubbel kader, verdeeld in 36 vakken, staan 36 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 6 blokken. De prent toont verschillende figuren in traditionele klederdracht, waarbij de naïviteit en soms komische stijl van de illustraties opvalt. De eerste rij bestaat uit verschillende personages uit China: Een vrouw uit China. Een Chinese man. Een vrouw uit de eerste van de drie klassen in China. Een man uit de eerste klasse in China. Een Chinees meisje. Een Chinese koopman uit de tweede klasse. De laatste afbeelding op de rij toont een Griekse dame. Deze prenten hebben vaak een nieuwsgierige en speelse uitstraling, waarbij de eenvoud en soms overdreven kenmerken van de personages een bepaalde charme uitstralen, typisch voor volksprenten.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Deventer Musea en Koninklijke Bibliotheek van België.
11. Topografie en aardrijkskunde 11.3 Vreemde volkeren 11.3.6 Volkeren van Azië en Australië
146. Lyfwacht van den onder-koning van Egypten - Garde du vice-roi d'Egypte
Drie rijen zonder kader, niet gesigneerd, tweetalige onderschriften. 1e rij. Trommelaar, officier, tien soldaten twee aan twee staand, een speer met banier vasthoudend; 100 x 260 mm. Tweede titel: Geregelde infanterie van Algiers. 2e rij: twee drummers, een officier, vier soldaten. Al deze personages hebben een donkere huidskleur; 100 x 275 mm. 3e rij: acht soldaten volgen de voorgaande rij; 100 x 285 mm. Onderaan elke rij een tweetalig onderschrift van enkele regels over Egypte, Algiers en Abd-el-Kader.
Prent 1: zonder adres (reeksnummer weggevallen bij restauratie) Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjablonenkleuring geel, paars en groen Periode 1880 - 1900
147. Zouaven (Fransche troepen van Afrika) - Zouaves (troupes françaises d'Afrique)
In een paginagrote dubbellijnskader staan vier rijen houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, variabele groottes. De prent toont twee verschillende rijen van Afrikaanse soldaten, elk met een eigen titel en begeleid door tweetalige onderschriften. Eerste compartiment: Onder de titel "Zouaven etc." wordt een tweetalige tekst gegeven over de organisatie van de Afrikaanse troepen bekend als de Zouaven, met een specifieke verwijzing naar de slag bij Isly in 1844. De houtsneden in dit compartiment beelden een officier uit, geflankeerd door twee trommelaars, en veertien Arabische infanteristen. Tweede compartiment: Onder de titel "Afrikaansche INFANTERIE op vier gelederen" wordt een korte tekst in twee talen gepresenteerd, die de superioriteit van deze troepen beschrijft, vooral in hun conflicten met de Fransen. De gravures tonen een officier, een trommelaar, en zes paren van soldaten. Van elk paar staat één soldaat rechtop terwijl de ander knielt of bezig is zijn geweer te laden. De prent benadrukt zowel de organisatie als het strategische vermogen van deze Afrikaanse infanterietroepen.
Prent 1: zonder adres. Met gewijzigde titel "Zoaven (Fransche troepen van Afrika) - Zoaves (troupes Françaises d'Afrique)" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres. Tekst heeft nu ander lettertype, en lilchte wijziging in de titel "Zoaven - Zoaves" is nu "Zouaven - Zouaves". Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en lichtblauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
148. Rytuigen voor yzeren weg - Voitures pour chemin de fer
Deze prent bestaat uit zeven compartimenten binnen een dubbele lijnkader, waarbij drie grote compartimenten gevuld zijn met houtsneden en vier kleinere met titels en legendes. Eerste rij: Hier zien we een grote omnibus, met duidelijk leesbaar “OMNIBUS” op de zijkanten, getrokken door twee dravende paarden. Op de koets zit een postiljon, terwijl vijf reizigers binnen zitten en een zesde op het punt staat in te stappen. De houtsnede is vrij gedetailleerd, zelfs met de hoorn op de trede en geen pakketten bovenop de drager. Afmeting: 115 x 302 mm. Bijschrift: Myn omnibus is altyd vol, Omdat hy snel is op den rol. Tweede rij: Bestaat uit twee identieke houtsneden die een vierwielige koets tonen, elk getrokken door twee paarden. Beide koetsen hebben een chauffeur op de stoel. Daarnaast staat er een smalle houtsnede die een huisdeur voorstelt. Afmeting koetsen: 55 x 122 mm. Bijschriften: Myn huerkoets rydt een gansche uer Steeds zeer snel en is niet duer. Al wie moet gaen met snelle schreden Moet maer in myne huerkoets treden. Laatste rij: Drie oude type koetsen zijn afgebeeld. Rechts staan twee personages in gesprek, een bediende en een voorbijganger. Bijschriften: In myn vigilant rydt men met veel gemak. Voor zeer weinig geld brengt zy u aen uw dak. Myn vigilant slechts bespannen met een paerd, Is zeer goed koop en heeft altyd een snelle vaert. Treed in myn koets, geloof my maer, Mynheer, Het weêr is veel te slecht voor zulke schoone kleêr. De titel, "Rytuigen voor yzeren weg", verwijst naar de functie van de omnibussen in de 19e eeuw, die vaak reizigers vervoerden tussen de stad en treinstations of stoombootkades.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, Bij J. A. ALDAG, St. Jansstraat, n. 33", gemerkt 'B' eerste versie met omnibus. Handschrift op achterzijde "W. J. Venema" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt "B", eerste versie met omnibus. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, tweede versie. Rij 1 en 3 zijn vernieuwd, rij 2 is rij 3 geworden. Tekst is ongewijzigd, behalve bij de laatste rij. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres. Tekst is herzet, kader weggelaten. Laatste houtblok deels ontbrekend. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 5: zonder adres, laatste houtblok groter deel ontbreekt t.o.v. vorige. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: houtblokken voor de jongste versie van deze prent (afbeelding met onderste blok niet aanwezig in de collectie in houtsnede, wel in de lithografische reeks)
12. Vervoer 12.2 Rijtuigen en wagens 12.4 Treinen
149. Geen nutter dier voor rot en muis, dan een mooi katje in uw huis - Veut tu poursuivre le raton?
Eén groot houtblok met kader, niet gesigneerd, 291 x 260 mm. Tweetalige onderschriften. Dit fragment toont een charmant beeld van de kat als een onmisbare bewoner van het huis, vooral als bescherming tegen ongedierte zoals ratten en muizen. Het kwatrijn boven het houtblok benadrukt de nuttigheid van een kat, die alle hoeken van het huis doorzoekt op zoek naar ongedierte: Geen nutter dier voor rot en muis. Als een mooi katje in uw huis Want het doorsnuffelt alle hoeken, Om dit gedierte op te zoeken. Onderaan beschrijft de tekst de kat als een rustige en betrouwbare metgezel, die geen overlast veroorzaakt door te krabben of lawaai te maken, en zelfs niet snoept uit de potten als ze alleen wordt gelaten. Zodra ze echter het geluid van een piepende muis hoort, komt haar jagersinstinct naar boven. De slotzin geeft aan dat de afbeelding van deze ideale kat wordt aangeboden uit liefde, wat de toon een warm en persoonlijk karakter geeft: Deez, kat, zal niemands rust verstooren, Zij krabbelt niet, noch laat zich hooren ; Al laat men haar alleen in huis Zoo zal zij uit den pot niet snoepen. Maar zoekt zoo gaauw zij piep hoort roepen Of er ook rot is ofte muis. Kan u haar beeldtenis behagen ? Zoo wordt z’uit liefd’ u opgedragen.
Prent 1: zonder adres Sjabloonkleuring lichtgeel, grijsbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: Zonder adres Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: Zonder adres. inkleuring anders dan voorgaande. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en paars Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: rood sjabloon voor het inkleuren van deze prent
Houtblokken afkomstig van de veiling van het fonds “Joh. Noman en Zoon” te Zaltbommel op 9 april 1845. Deze prent van Brepols is een herdruk van Noman nr. 276
De afbeelding is van Nederlandse oorsprong. Het was eerst eigendom van J. Hendriksen te Rotterdam, die de prent onder nr. 28 uitgaf. Later eigendom geworden van J. Noman en Zoon te Zalt-Bommel. Brepols verwierf deze en andere blokken van Noman. Brepols behield de tekst van de Nederlandse afbeelding, maar voegde een Franse vertaling toe. Een replica van de Brepols-prent werd uitgegeven door Glenisson (nr. 135).
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.1 Afzonderlijke dieren 10.1.1.13 Kat
150. Komt kind’ren ziet deez’ wakkere Haan, Die u tot nijverheid spoort aan - Le Cocq Reveil-Matin vous donne l'intelligence, De l'emblême de la vigilance
Eén groot houtblok zonder kader, gesigneerd L B M op een takje tussen de poten van de haan, 324 x 251 mm. In een prachtig landschap prijkt een grote haan, met een heraldisch uiterlijk, trots en statig in profiel naar rechts, zijn linkerpoot geheven als een teken van zijn dominantie. Rechts van de haan pikken drie hennen in een gezellige groep, druk bezig met hun dagelijkse zoektocht naar voedsel. Op de achtergrond schittert een boerderij, die de landelijke setting perfect aanvult. Rondom deze levendige houtsnede is een elegante typografische sierrand aangebracht, die het geheel een sfeervolle en decoratieve uitstraling geeft.
Prent 1: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Houtblok verworven in Nederland op de veiling van 9 april 1845 van J. Noman en Zoon in Zalt-Bommel. Oorspronkelijke prent uitgegeven door J. Noman omstreeks 1817, onder nr. 248. Brepols behield, de tekst van de Nederlandse prent en voegde een Franse tekst toe. Dit merkwaardige houtblok is in Amsterdam gegraveerd door een kunstenaar, wiens monogram L B M op andere oude populaire afbeeldingen voorkomt. Aan de hand van de kostuums en de uitvoering van deze laatste platen kunnen we zeggen dat hij tussen 1680 en 1700 werkte. De naam van deze kunstenaar kennen we momenteel niet.
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.1 Afzonderlijke dieren 10.1.1.6 Haan
151. Groote zang en muziek van beroemde Muzijkanten - Grande musique et chant des principaux Musiciens
Zestien houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 62 x 57 mm. Tweetalige onderschriften. Zelfde houtblok als die van nr. 126, maar in een andere volgorde. Deze prent toont een reeks groteske voorstellingen van muzikanten, waarbij elk beeld een bepaalde muzikant of instrument vertegenwoordigt. De personages worden in overdreven en humoristische stijlen afgebeeld, met komisch grote of vervormde lichamen, wat typerend is voor de groteske kunststijl die zowel fascinatie als afschuw opwekt. Het geheel biedt een karikaturale blik op een orkest. De eerste afbeelding toont een dirigent, die met grote gebaren de muzikanten aanstuurt. Daarna volgt een zanger met theatrale expressie, die zijn stem op dramatische wijze lijkt te verheffen. De contrabassist wordt weergegeven met een overdreven groot instrument dat nauwelijks in verhouding staat tot zijn lichaam. Andere muzikanten, zoals de hoornblazer, dwarsfluitspeler, fluitist en luitspeler, worden stuk voor stuk op ludieke wijze afgebeeld, met elk hun eigen groteske kenmerken. In het midden van de reeks komt een violist voor die op een sierlijke viool speelt, gevolgd door klarinet- en mandolinespelers, wiens instrumenten net zo uitbundig zijn vormgegeven als de personages zelf. De rommelpotspeler voegt een element van volksmuziek toe aan de prent, terwijl de trompet- en doedelzakspelers hun blaasinstrumenten met opvallende intensiteit bespelen. De harpiste brengt een elegant contrast in het geheel, hoewel ook zij in een groteske stijl is weergegeven. Het laatste beeld in de reeks, in plaats van een muzikant, toont een koorddanser. Deze toevoeging aan de muzikale voorstelling onderstreept de theatrale en amusante aard van de prent, waarin muziek en komedie op humoristische wijze samenkomen. Deze prent had waarschijnlijk een entertainende functie, bedoeld om zowel kinderen als volwassenen te laten lachen door de belachelijke en over de top afgebeelde muzikanten. Tegelijkertijd kan het gezien worden als een satirische voorstelling van een orkest, waarbij de kunsten van muzikanten op humoristische wijze worden geparodieerd.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Dit is ongetwijfeld de originele editie die is uitgegeven met de Nederlandse houtblokken na hun verwerving op de veiling van op 9 april 1845 in Nederland, waar ze voor het laatst zijn uitgegeven door het huis J. Noman onder het nr. 22. Brepols behield de volgorde van de houtsneden en de legenden, maar voegde een Franse vertaling toe. Toen de houtblokken van zijn nr. 126 versleten waren, verving hij ze door die van nr. 151 en stopte daarom met het drukken van deze. Zie ook nr. 126.
152. De wijder zee hereent verafgelegen landen
Twaalf houtblokken met drievoudig kader, 4 rijen van 3 blokken, 71 x 82 mm. Onderaan het laatste houtblok van de 2e rij gesigneerd: J. Plugger. Tweetalige onderschriften als legenden de aanduiding van het soort vaartuig. Serie zeilboten van verschillende modellen varend in de open zee, onder vol zeil. Bovenaan, als titel: De wijde zee hereent verafgelegen landen : Elk voert zijn overvloed van de een naar de andre stranden. Indien het menschdom zorgt voor d’algemeenen vree, Dan kan men ‘t oorlogschip wel missen op de zee.
De houtblokken werden rond 1820 gemaakt door Jacob Plugger, een getalenteerde graveur, die voor uitgeverijen in Amsterdam werkte.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Koninklijke Bibliotheek Den Haag, Stedelijk Museum Zutphen, Koninklijke Bibliotheek van België en Museum aan de Stroom Antwerpen.
Het houtblok werd rond 1820 gemaakt door Jacob Plugger, een getalenteerde graveur, die voor uitgeverijen in Amsterdam werkte. Brepols kocht deze aan op de veiling van 9 april 1845 van het huis Noman en Zoon, die deze prent eerder onder het nummer 56 uitbracht.
153. Al wat men op dees prent beziet, Is aperij, en anders niet
24 houtblokken met kader, gesigneerd A. Cranendoncq en A. C., 6 rijen van 4 blokken, 51 x 50 à 55 mm. Scènes uit het leven van apen. Bovenaan, als titel: Al wat men op dees prent beziet Is aperij, en anders niet. Vermaak er u dan mede jeugd, En knip de aapjes uit met vreugd. Onder elk houtblok een tweetalige vers dat rijmt op dat van het volgende blok. We zien op de eerste rij: opticien, een bedelaar, een arme man die een cent ontvangt, een koorddanser: Kijk maar regt uit. Ik loop om een duit Daar is er een Op de koord met een been. Een paar aangename scènes uit het huwelijksleven van apen worden voorafgegaan door houtsneden die rondtrekkende kooplieden voorstellen, enz. Alle personages zijn apen die mannen- of vrouwenkleding dragen.
Matige gravure uitgevoerd door de Nederlandse graveur Alexander Cranendoncq (eerste helft 19e eeuw).
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaar in Rijksprentenkabinet Amsterdam en Koninklijke Bibliotheek van België.
Matige gravure uitgevoerd door de Nederlandse graveur Alexander Cranendoncq (eerste helft 19e eeuw). Hoewel we geen Nederlandse prent kennen, zal ook deze prent uit de collectie van J. Noman en Zoon in Zalt-Bommel komen.
3. Allegorie 3.2 Allegorische prenten met apen
154. Het is Sint Maarten, als men ziet aan ’t helder vuren. - C'est à la fête de Saint Martin, que les Enfants font un grand train
Een groot houtblok met kader, gesigneerd J. Robyn, 250 x 279 mm. Tweetalige onderschriften. Op een levendig dorpsplein, omringd door charmante huizen aan de rechterkant, zien we vier jonge jongens druk in de weer. Ze zijn aan het vuur stoken of slepen kleine houtblokken, terwijl ze zich vermaken rondom een paar verlichte boomstammen op de grond. Rechts houdt een man liefdevol de hand van een klein meisje vast terwijl ze samen cirkelen rond het knapperende vuur. Boven hen drijft een grote wolk in de lucht, wat een gezellige sfeer toevoegt aan deze scène. De jongens zijn gekleed in traditionele Nederlandse kostuums uit het einde van de 18e eeuw. Boven deze sfeervolle houtsnede staat de titel: "Het is Sint Maarten, als men ziet aan ‘t helder vuren" "Der knapen, die om turf en brandhout bij de buren" "Zijn rond geweest, en ook bekomen hebben, blij" "Met hun Sint Maartens zang, en nog wat geld er bij." Onder het houtblok lezen we een speelse tekst: "Zoo, jongens! stookt maar op, ’t is koud, gij moogt u warmen," "Verheugt u bij de vlam, Tijs, Arnold, Dirk en Harmen!" "Zoo doet ook Lijsje lief, wie vader ’t vuren wijst" "Zij warmt haar handje mee. Het viertal knaapjes prijst" "Elk die zich mild betoonde in hout en turf te schenken," "Schoon zij de karigheid van andren ook gedenken," "Terwijl veel liéen in huis den vetten feestgans braên," "Gezeten aan den haard, en voorts hem smullen gaan." De tekst vangt de blijdschap en saamhorigheid van het Sint Maartenfeest, terwijl de jongens zich warmen aan het vuur en genieten van de feestelijke sfeer in het dorp.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "J. J. LOUVRIER, te Maastricht", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: onderschrift op naam van wederverkoper "W. VANDEWEIJER, boek- en papierhandelaar; Elisabethstraat, te Utrecht". Gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Dit interessante en vakkundig uitgevoerde blok werd gegraveerd door J. Robyn in opdracht van de firma Stichter te Amsterdam, die het onder nr. 43 uitgaf en het vóór 1817 verkocht aan J. Noman te Zalt-Bommel (N° 137). Brepols & Dierckx Zoon kocht deze en andere houtblokken op de veiling van 9 april 1845 van het huis Noman en Zoon. Brepols behield de Nederlandstalige tekst en voegde er een Franstalige aan toe.
8. Folklore en traditie 8.3 Volks- en kinderfeesten 8.3.9 Sint-Maarten
155. Ziet hoe dit hondje zittend wacht - Voyez comment ce petit chien
Een groot houtblok in kader, niet gesigneerd, 284 x 253 mm. Tweetalige onderschriften. Zittend op een tafel, met zijn profiel naar links gericht, staat een hond van de "gevlekte Deense" soort, trots met een halsband om zijn nek. Boven dit houtblok prijkt de titel: "Ziet hoe dit hondje zittend wacht," "En op den wenk zijns meesters acht;" "Gij hinders, wie gij zijt," "Wilt allen hieruit leeren," "Om ook uws meesters les" "Ten hoogste te waardeeren." Onder het houtblok lezen we het volgende vers: "Ziet, kinderen, hier hebt gij een hond:" "‘t Is Mops, gij kunt hem vrijelijk strelen," "Hij zal niet bijten; maar hij wacht," "Zoo ‘t schijnt, op zijns meesters bevelen." "De bond, schoon hij onredlijk is," "Kan u, o jeugd, ten voorbeeld wezen" "Van trouw en waakzaamheid; zoo gij" "Zijn voorbeeld volgt, wordt gij geprezen." Deze levendige afbeelding en poëtische tekst benadrukken de trouw en geduld van de hond, en nodigen de jeugd uit om zijn voorbeeld van gehoorzaamheid en loyaliteit te volgen.
Prent 1: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
De houtblokken van de Kat en De Hond zijn niet dezelfde als die van J. Noman. Het is waarschijnlijk dat zijn opvolgers, MM. J. Noman en Zoon de oude, antiek ogende, houtblokken van J. Noman vervingen door moderne houtblokken van J. Hendriksen.
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.1 Afzonderlijke dieren 10.1.1.10 Hond
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 3 blokken, 73 x 114 à 118 mm. Tweetalige coupletten. Echte of fantasiedieren: Krokodil. 一 Eenhoorn. 一 Griffioen. 一 Ezel. 一 Mullet. 一 Tijger. 一 Hond. 一 Stekelvarken. 一 Wild zwijn. Het eerste houtblok vertegenwoordigt een exotisch dier waarvan de kop geschubd is, het lichaam haarloos, de staart gevormd door in elkaar grijpende benige ringen. De legende noemt het krokodil. In een van de werken die hieronder zullen worden genoemd en waar het dier ook wordt afgebeeld, draagt ​​het de mysterieuze naam "Landu verba”.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B". Achteraan in pen "Woudsend den 23 Maart 1832, W.J. de Boer te Indijk" Sjabloonkleuring geel, blauw en bruin Periode 1840 - 1860
De prent moet van Nederlandse oorsprong zijn, al hebben we er geen Nederlandse editie van gezien. De houtsneden zijn getrouwe kopieën van enkele houtsneden van een populair boek over de verschillende volkeren en dieren van de aarde, uitgegeven in Amsterdam aan het eind van de zeventiende eeuw. Het werd in het begin van de negentiende eeuw heruitgegeven in de vorm van een jeugdboek, met nieuwe coupletten, door de firma Koene. Ze publiceerde twee edities, één in - 4°, Groot Prentenboek, van het Vermaak der Jonkheid; de andere in-8°oblong, Vermaak der Jonkheid, met slechts de helft van de houtsneden. Andere illustraties van hetzelfde boek vinden we op prent nr. 162 van Brepols. Een deel van de houtsneden zijn ook gekopieerd naar een ander kinderboek: Tafereelen uit het Ryk der Dieren, voor Kinderen, onder redactie van J. Noman in Zalt-Bommel.
157. Zijn vissen, dieren, zoo bekend Als vreemd uit ieder element
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, 46 x 53 mm. Tweetalige onderschriften. Elk houtblok is verdeeld in vier compartimenten met elk een echt of fantasiedier. Het eerste houtblok staat voor: Draak, Zeeschildpad, Schelvis, Tong. De laatste: IJsbeer, Braque, Gems, Wolf. Enkele van de andere vertegenwoordigde dieren : salamander, vliegende vis, zaagvis, eenhoorn, miereneter, weerwolf, boogschutter, sfinx, griffion, boself. Bovenaan, als titel: Zijn visschen, dieren, zoo bekend, Als vreemd uit ieder element En land, waarin zij mogen leven, Zij worden u in prent gegeven. Vermaak, o jeugd ! uw oog er meê En wees met ieders naam te vreê. Zoo gij ze beter weet te noemen Zal men u als verstandig noemen.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Rijksprentenkabinet Amsterdam, Stedelijk Museum Zutphen en Koninklijke Bibliotheek van België.
Brepols kocht de houtblokken op de veiling van het fonds “Joh. Noman en Zoon” te Zaltbommel op 9 april 1845.
Oude houtsneden van Nederlandse origine, eerder bewerkt door J. Noman (Nr. 104), die ze kocht van Stichter (Nr. 76). Er zijn verschillende vergelijkbare prenten in Nederlandse reeksen. Brepols behield de Nederlandse tekst en verrijkte deze met een Franse vertaling; soms gaf hij een beest een nieuwe naam. Bij Stichters’ reeks waren er al fouten in de benamingen geslopen; de redacteur had zich ingedekt door in de laatste drie verzen van de Nederlandse tekst te zetten: Laat elk van deze namen je plezieren! Als u ze echter beter weet te benoemen, wordt u als intelligent beschouwd.
158. Wilt mijn olifant niet schromen, kust hem vrij-hij doet geen leed - Ne craignez point mon éléphant
4 houtblokken met sierkader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 107 x 146 mm. Tweetalige onderschriften. Vier nogal curieuze voorstellingen van zittende of staande dieren in een landschap: Zittende hond; Kat met muis; Olifant; Aap met haar welp. Bovenaan, als titel: Wilt mijn olifant niet schromen, kust hem vrij - hij doet geen leed : Biedt het aapje iets van uxv lekkers, ‘k wed dat hij er niets van eet. Onder de hond lezen we volgend vers: Doet gij uw hondje wel, ’t zal u vol blijdschap strelen ; Voor ieder beentje zelfs zult ge in zijn vriendschap deelen. En, kindren, wat doet gij. die alle goeds geniet ?--- ‘K geloof, gij zijt dikwijls zoo braaf als ‘t hondje niet. In het laatste blok houdt een aap, gehurkt in een weiland, zijn jongen in zijn armen. Op de achtergrond twee klokkentorens. Het aapje heeft zijn jong zoo lief, dat men ’t in niets durft hinderen : Hij drukt het zelfs van liefde dood, dat is niet aapig, kinderen.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "U. PROOST, te Leeuwarden", gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1860
Prent 3: onderschrift op naam van wederverkoper "J. J. LOUVRIER, Rue des Begards, n. 1150, à Maestricht", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1860
De laatste houtsnede is overgenomen van een diepdrukgravure in het embleemboek van Jacob Cats, Silenus Alcibiadis, sive Proteus (Middelburg, 1618), deel 1, pagina A4. Oude Hollands houtblokken uit het fonds van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel; de firma J. Noman gaf ze uit onder nr. 80. Tegen het einde van de achttiende eeuw waren deze blokken waarschijnlijk eigendom van de firma Stichter in Amsterdam. Nog eerder verschenen ze bij J. Kannewet in Amsterdam (nr. 16). Ze zullen rond 1700 gegraveerd zijn voor het huis Gijsbert de Groot in Amsterdam. Brepols behield de tekst van de uitgave van Noman en voegde er een vertaling aan toe. De Nederlandse kwatrijnen dateren uit het einde van de 18e eeuw. De Kannewet-editie heeft een kortere tekst. Een oude replica van het beeld, met een hert in plaats van een olifant, verscheen met het adres van Ratelband & Bouwer in Amsterdam (nr. 11).
159. -, Het is de hond, getrouw van aard… - Le chien qu'on voit ici paraître...
4 houtblokken met dubbele lijnkader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 134 x 129 mm. Tweetalige onderschriften. Hond zittend, kat met een muis tussen de tanden, haan, kip met haar kuikens. Ze prijzen de loyaliteit van de hond, bewaker van het eigendom van zijn meester; de moed van de haan, verdediger van de kip; de toewijding van de kip aan haar kuikens en ten slotte wordt de kat verweten om zijn gulzigheid.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en bruin Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en bruin Periode 1840 - 1880
Oud Hollandse houtblokken, circa 1700, uit de collectie van J. Noman & Zoon en eerder uitgegeven door J. Noman te Zalt-Bommel (Nr. 339). Brepols heeft de Nederlandse onderschriften behouden en zijn prent aangevuld met een Franse tekst. Een oude replica van de afbeelding is uitgegeven door J.H. de Lange in Deventer.
160. ’t Onschuldige vermaak der kindren - Les plaisirs des enfants
4 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 2 blokken, 144 x 118 mm. Tweetalige onderschriften. De knikkers.一 Blindemannetje. 一 Het hobbelpaard. 一 Spookje spelen. Bovenaan, als titel: 't Onschuldige vermaak der kindren, Is aangenaam en kan niet hindren, Maar 't schrikverwekkend onbescheid Is 't dat de jeugd 't vermaakt ontzeid. Op het laatste houtblok zijn twee kleine meisjes die aan een tafel zitten doodsbang voor de plotselinge verschijning van hun broer, gewikkeld in een laken en met een masker op gezichtshoogte: Foei! dat is geen vermaak, dat aan de jeugd behaagt; Daar wordt een spook vermomd, de meisjes schrik aanjaagt.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Nederlandse houtsneden uit het einde van de 18e eeuw, gegraveerd voor de firma Stichter in Amsterdam en later uitgegeven door J. Noman in Zalt-Bommel (Nr. 169). Brepols behield de Nederlandse tekst en voegde een vertaling toe.
161. De ijdelheid van ’s werelds streelen, verbeeldt men hier met kaartkastelen
2 houtblokken in dubbele lijnskader, gesigneerd H. Numan, 167 x 253 mm. Tweetalige onderschriften. Franse kostuums uit het begin van de 18e eeuw. Bovenaan staat de titel: Van ijdelheid van 's werelds streelen, Verbeeldt men hier met kaartkasten. Eerste houtblok: Een jong meisje zit op een kar, een soort wagentje dat bedoeld is om kinderen te helpen leren lopen. Haar benen zijn naar buiten gestrekt terwijl ze wordt voortgetrokken door twee kinderen. Een vriendin houdt haar stevig vast om te voorkomen dat ze valt. Lange linten die aan een dwarsbalk van de kar zijn bevestigd, zorgen ervoor dat de kinderen de kar naar voren kunnen bewegen. Dit tafereel is waarschijnlijk geïnspireerd op een schilderij van Lancret met de titel L’enfance. Bijschrift: “Twee kinderen trekken hier om ‘t derde te verblijden, Daar d’omgesloten arm, het vallen doet vermijden. Als de begeerde trek ons ​​in de oudheid drijft, Maakt kloekheid dat men rossen voor vallen zeker blijft.” Laatste houtblok: Een jong meisje heeft net een kaartenhuis gebouwd. Haar broer komt aan en is van plan het huisje omver te werpen. Het meisje draait zich snel om, haar armen naar voren gestrekt, om haar creatie te beschermen. Links staan twee andere jonge meisjes met elkaar in gesprek, waarvan er één een mand aan haar arm draagt. Bijschrift: “Gelijk de meester is, moet men zijn werk ook achten, Op korten arbeid is ook korte vreugd te wachten. Een mens, die stevig waagt, en zich op 't lot betrouwt, Die heeft gelijk dit soort, een kaartenhuis gebouwd.”
Prent 1: zonder adres. Titel en reeksnummer afgeknipt. Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
De houtsneden van deze charmante afbeelding zijn, zoals de naam van de graveur al aangeeft, van Nederlandse makelij. Ze zijn gegraveerd door H. Numan in Amsterdam en gepubliceerd in de eerste druk met het adres van de graveur zelf. Numan kopieerde vaak, zoals hier, Franse gravures uit de achttiende eeuw. Later werden deze blokken afgedrukt door Erve de Wed. Jacobus van Egmont te Amsterdam. Begin 19e eeuw werd een deel van de collectie van deze drukker verworven door J. Hendriksen te Rotterdam en zo kwamen de houtblokken in de collectie van het huis van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel, die ze op de veiling van 9 april 1845 verkocht aan Brepols & Dierckx Zoon. De uitgeverij in Turnhout bewaarde de Nederlandse tekst en voegde een vertaling in het Frans toe.
162. De kunst vertoont u hier, zoo land als waterdieren
Oblong vel. 9 houtblokken zonder kader, niet gesigneerd, verschillende groottes verdeeld over 3 rijen. Enkele blokken met twee dieren of één blok. Bovenaan de titel: De kunst vertoont u hier, zoo land als waterdieren. Wil met derzelver beeld u ‘t jeugdig brein versieren. Een scheepsvloot is er bijgevoegd tot slot Tot meer verscheidenheid van ’t prentenrot. Onder de eerste rij lezen we: Zes visschen ziet men hier genaken ; In snelle vaart met open kaken. Onder de volgende rij: Schildpadden, bolvisch en ‘t konijn Vindt men hier op dezelfde lijn. Ten slotte vertegenwoordigt de laatste drie boten, een voor plezier, een voor vissen en een andere voor oorlog: De visserij is een van Neêrlands steunpilaren. Zendt ook mannen 't oorlogsschip om deze te bewaren.
Prent 1: gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, roze en bruin Periode 1840 - 1860
De houtblokken zijn van Nederlandse makelij en komen waarschijnlijk uit de collectie van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel, hoewel ons geen in Nederland geproduceerd exemplaar bekend is. Alle houtsneden op de prent zijn afkomstig uit het populaire kinderboek dat in Amsterdam is uitgegeven, vermeld in de beschrijving van nr. 156. Het zijn getrouwe kopieën, zij het soms achterstevoren, maar minder mooi dan de houtsneden. “Vermaak der Jonkheid" van Koene. De originelen dateren uit het einde van de zeventiende eeuw.
10. Natuur 10.1 Dierenwereld 10.1.3 Zoogdieren 12. Vervoer 12.1 Schepen
163. Een Friesche boer en boerin uit de kerk komende - Compagnards Frisons revenant de l'Eglise.
4 houtblokken met dubbele lijnskader, gesigneerd H.V.L., 2 rijen van 2 blokken, 152 x 133 mm. Tweetalige onderschriften. Nederlanders in hun ceremoniële kostuums. Een Friessche boer en boerin terugkerend van de kerk; een boer en boerin van Schouwen op weg naar de markt; vissersvrouw en man aan het spinnen voor een reparatie het visnet; na de markt, waar de melk en eieren verkocht zijn, is het tijd voor kermis.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B'. Handschrift op achterzijde "J F Graaf te zaandam" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: gemerkt "B", op naam van wederverkoper "L. LAZARE, in kantoorbehoeften, 's Hage" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Onderaan het derde blok het monogram H.V.L.
Zeer interessante prent voor de klederdracht, afkomstig uit de collectie van J. Noman & Zoon uitgegeven onder het nummer 16, die het zal hebben verworven uit het huis van J. Hendriksen in Rotterdam. De houtsneden zijn in Rotterdam gegraveerd door H. van Lubeek en gekopieerd van enkele platen uit een serie "Afbeeldingen van de kleedingen, zeden en gewoonten in de Noordelijke provincien van het koningrijk der Nederlanden", gegraveerd door Portman naar J. Kuyper en anderen, en uitgegeven door E. Maaskamp in Amsterdam in 1804 en 1805.
164. Zoo deze prent, o lieve jeugd, voldoet aan uwen smaak - Si cet estampe à votre gout peut convenir
8 houtblokken met dubbele lijnskader, gesigneerd G.O., 2 rijen van 4 blokken, 116 x 85 mm. Tweetalige kwatrijnen. Het voorlaatste houtblok is onderaan gesigneerd G. O. Hollandse klederdracht eind 18e eeuw. Bovenaan, als titel: Zoo deze prent, o lieve jeugd, voldoet aan uwen smaak, Dan kunt gij verzekert wezen, dat ik weer hervat mijn taak. De vier houtblokken in de eerste rij hebben betrekking op: borstvoeding, de eerste stapjes, het alfabet, de eerste lezingen. De eerste twee van de laatste rij : vechten geeft geen broederschap, jaloezie in studie. De laatste twee, een vreedzame burger die de krant leest terwijl hij een pijp rookt: Bij ’t blazen van den geurigen rook Laat zich het nieuwsblad smaaklijk lezen: ’T wil ook wel bij elkandren wezen; Het nieuws is vaak gelijk de rook. en een nachtwaker gewapend met een sabel en een knots, zwaaiend met een rammelaar in zijn rechterhand: Bewaar je vuur en kaarsje wel! Die roep is gansch niet kwaad; Doch komt, hoe tijdig men het doe, Somtijds nog veel te laat. Laten we ook het derde kwatrijn citeren, waarin onder een houtsnede wordt uitgelegd dat een "tresjes-school" voorstelt waar twee kleine meisjes leren lezen bij de oude onderwijzeres: Hoe naarstig leeren deze twee 'T bewondrenswaardig A. B. C! Doch de aandacht komt niet uit het hart, Maar uit de vrees voor tresje’s gard. Negeerde Brepols bij het vertalen van deze verzen het bestaan ​​van de oude onderwijzeres, of waren het de noden van het rijm die hem dwongen het woord "moeder" te vervangen?
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en groen Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B'. Handschrift op achterzijde "Geertje Groen". Zonder inkleuring Periode 1840 - 1880
De houtsneden zijn rond het begin van de 19e eeuw gegraveerd door G. Oortman en komen uit de collectie van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel, die ze onder hun nr. 36 uitgaf, zij het dat die van de Nederlandse uitgave slechts een eenvoudige lijst hebben. Brepols heeft daarom, om de verouderde en te zwakke houtblokken te behouden, deze omgeven met een nieuwe rand die een dubbele omlijsting vormt met de oude. Er is een replica van de eerste twee houtsneden in afbeelding nr. 40, waarvan de houtsneden ook van Nederlandse oorsprong zijn, uitgegeven door Glenisson et Fils.
3. Allegorie 3.1 Leven, liefde en dood 3.1.1 Levensloop 3.1.1.4 Van geboorte tot volwassenheid
165. D’een loopt hier op een kruk, of rijdt met eenen wagen, Om zoo van huis tot huis, een aalmoes te vragen
Oblong vel. 8 houtblokken met dubbele lijnskader, gesigneerd H.V.L., 2 rijen van 4 blokken, 102 x 70 mm. Tweetalige kwatrijnen. Het 1e en het 3e houtblok van de tweede rij zijn gesigneerd H.V.L. (H. van Lubeek). Bovenaan, als titel: D’een loopt hier op een kruk, of rijden met eenen wagen, Om dierentuin van huis tot huis, eene alemoes te vragen.
Prent 1: gemerkt "B" Sjabloonkleuring rood, blauw donkergrijs Periode 1840 - 1880
De houtsneden komen uit de collectie van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel en werden reeds rond 1815 uitgegeven door J. Noman (nr. 6). Zij zullen voorheen eigendom zijn geweest van W.G. van de Sande & Comp, te Breda. De graveur H. van Lubeek heeft hier een kopie van de houtsneden van H. Numan. Deze houtblokken van Numan werden uitgegeven door de firma Thompson in Rotterdam, Glenisson en Van Genechten en ten slotte door Beersmans (vgl. Beersmans, nr. 101). Feit is dat Numan niet alleen deze onderwerpen in dit formaat graveerde, hij sneed ze ook in kleine houtsneden voor een prent met een reeks van 24 bedelaars (J. Noman, N° 168), uitgegeven door Brepols onder N° 191. De acht door H. van Lubeek gekopieerde onderwerpen lijken op de volgende afbeeldingen van Nomans prent: afb. 12, 18, 23, 7, 11, 1, 2. De violist ontbreekt. Brepols nam de Nederlandse tekst over van Noman's prent; het komt overeen met dat van de afbeelding die door Numan is gegraveerd en door Thompson is gepubliceerd.
4. Humor en satire 4.1 Karikaturen 4.1.2 Gebrekkigen, misvormden en bedelaars
166. Mejuffer, Alida, wiens zinnen - La fière Alide méprisait
16 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 4 blokken, 65 x 59 mm. Tweetalige onderschriften. Goede gravure uit het einde van de zeventiende eeuw. Avonturen van een ijdele jonge vrouw die per ongeluk met een schoorsteenveger trouwt, nadat ze twee vrijers van haar stand heeft afgewezen. Deze twee vrijers, die hun gemeenschappelijk ongeluk had samengebracht, zwoeren de schoonheid te mystificeren. Dus kleedden ze een schoorsteenveger die zelfs een bediende niet had gewild rijkelijk aan, gaven hem wat geld en legden hem uit wat hij moest doen. De schoorsteenveger ging naar het huis van Alida en deed zich voor als een baron uit Rotterdam die, overweldigd door zijn schoonheid, haar om de hand was komen vragen. Zijn welsprekendheid was zo overtuigend dat het huwelijk beslist was. De dag na de bruiloft ging de valse baron, zoals hij had beloofd, zijn mooie kleren en wat er nog over was van zijn geld aan de verdreven minnaars overhandigen. Toen hij in zijn werkkleding naar huis terugkeerde, want hij had zijn schoorsteenvegerjurk teruggekregen, wilde zijn bediende, die hem niet had herkend, hem wegjagen. Hij maakte zich bekend aan haar en aan zijn vrouw, die, naar men zich voorstelt, niet weinig geschrokken was. Hij vertelde hoe het was gegaan. 'Het zij zo’, zei ze, door de tegenslag een goed hart makend, 'ik zal je kleden als een man van kwaliteit. Gooi je bezems weg!” Bovenaan, als titel: Mejuffer Alida, wiens zinnen, Hoogmoedig, spijtig zijn in ’t minnen, Wordt fraai bedrogen, daar zij Jan Den Schoorsteenveger, krijgt ten man
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL., te Rijswijk, bij Delft", gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 2: onderschrift op naam van wederverkoper "T. PIEREN, Jz., boek- en papierhandelaar, t[e Dordrecht.]", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel rood en groen Periode 1840 - 1880
De houtblokken, van Nederlandse oorsprong, zijn afkomstig uit de fonds van J. Noman & Zoon in ZaltBommel. Ze waren van J. Noman die ze (rond 1817) uitgaf onder nr. 176 en, nog eerder, van de firma Stichter in Amsterdam, die ze liet graveren. Brepols heeft de Nederlandse tekst van het origineel behouden. Het onderwerp van deze prent is ontleend aan een kort verhaal in verzen van de Amsterdamse dichter J.H. Krul (1602-1646), getiteld: De Geluckige Vryagie, van de Italiaensche Schoorstien-Veger. Afgezien van de naam van de heldin, Chrysenia, en die van de Italiaanse schoorsteenveger Jacomo, volgt de populaire afbeelding het verhaal in alle opzichten. Het verhaal is gepubliceerd met twee andere gelijkaardige verhalen, onder de titel: J.H. Kruls Vrolikke, in leerzame Oeffeningen. De oudste druk die we zijn tegengekomen verscheen in 1646 in Amsterdam. Het korte verhaal is meerdere keren herdrukt in populaire boekvorm, dus het is niet verwonderlijk dat we het onderwerp ervan vinden in Amsterdamse beeldspraak. Uit hetzelfde verhaal werd in de zeventiende eeuw een klucht getrokken.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.2 Alida en de schoorsteenveger Jan
167. Ziet hier twee fraaije printtafereelen
2 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 155 x 246 mm. Tweetalige onderschriften. Bovenaan de titel: Ziet hier twee fraaije printtafreelen, O jeugd, om uw gezigt te streelen, Verbeeldende den zomertijd; Terwijl natuur met kunst hier strijdt. Trek, leering, door bespiegelingen, Uit al deze aangename dingen Maar denk ook dat daarvan ’t genot Den mensch geschonken is van God. Eerste houtblok. Links de entreepaviljoens van een landhuis; rechts een rivier met een boot voortgetrokken door een paard. Voorbij de rivier, boerderijen, een windmolen en een kerk. In het midden, op de verhoogde weg, komt een dame, gekleed in de stijl van Marie-Antoinette, naar voren op de arm van haar partner. Een paar stappen voor hen uit rent hun hondje. Laatste houtblok. De scène speelt zich af in een tuin. Links een Chinees paviljoen aan de rand van een kamer met eenden. In het midden een paar zittend op een tuinstoel. De dame houdt de handen van haar zoon, die voor haar staat, in de hare. Een lakei met een dienblad komt naar hen toe. Onderaan de bomen, rechts een bosje. Lodewijk XVI-kostuums.
Prent 1: gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
De drukvorm is afkomstig uit de collectie van J. Noman & Zoon te Zalt-Bommel en is al bewerkt door J. Noman (N° 172). Deze mooie blokken werden tegen het einde van de 18e eeuw gegraveerd door Robyn (zijn naam is bij Brepols verwijderd) voor de firma Stichter in Amsterdam (Nr. 41). Brepols heeft de originele Nederlandse tekst behouden.
168. Vermaek, o jeugd! Uw oog en geest - Recréez vous les yeux, l'esprit
Oblong vel. 8 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 2 rijen van 4 blokken, 111 à 114 x 68 à 74 mm. Tweetalige onderschriften. Bovenaan de titel: Vermaak, o jeugd, uw ook en geest, Als gij deez’ prenten ziet en leest. Beschouw hier fraaije beeldtenissen, Die hun beteekening niet missen. Houtblokken uit het einde van de 18e eeuw. Voorstellende een Vries, Vriesin, landbouwer, fruitverkoopster, een landhuis, twee hengelaars, bellenblazers en turfverkoper. Het tweede houtblok vertegenwoordigd een jonge Frieslandse in nationaal kostuum met enorme traditionele hoed op het hoofd: En ik ben een Vriesin, wel wakker op de beenen; Zocht mij een schippertje aan, ‘k zou graag met hem veréénen.
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Zonder inkleuring Periode 1860 - 1880
De houtblokken komen uit de collectie van J. Noman & Zoon te Zaltbommel en zijn al uitgegeven door J. Noman onder het nr. 215. Het is gegraveerd voor het huis Stichter in Amsterdam. Brepols behield de originele Nederlandse tekst, maar verwisselde de houtblokken van de 2e rij.
8. Folklore en traditie 8.2 Nederlandse klederdrachten (hsn. 1-4) 6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen
169. Kinderen! Hier ziet gij Van Speyck’s leven, daden en dood - Voyez, enfants! les principaux traits de la vie et de la mort de van Speyk
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 68 x 91 mm. Nederlandstalige kwatrijnen, Franstalige coupletten. Leven en dood van J.C.J. Van Speyk, luitenant ter zee. Tijdens het beleg van Antwerpen voerde Van Speyk het bevel over een van de kanonneerboten die verantwoordelijk waren voor het bewaken van de toegangen tot de citadel, die in handen was van de Nederlanders. De kanonneerboot werd op 5 februari 1831 door een windvlaag op de kust geworpen, bijna tegenover Antwerpen. De pogingen van de bemanning om hem te laten drijven waren nutteloos en de revolutionairen lagen al op de kade om de sloep in beslag te nemen. Ze namen de mannen die erop zaten gevangen, de jonge kapitein ging benedendeks, opende het buskruitruim en blies zichzelf op met dertig van zijn matrozen liever dan in de handen van de vijand te vallen. De ontploffing schokte de hele stad Antwerpen en veroorzaakte angst en consternatie onder de bevolking. Bovenaan, als titel: Kinderen ! hier ziet gij Van Speijk’s leven, daden en dood. Ten voeten uit portret van de wees Van Speyk. 一 Van Speyk op school. 一 Van Speyk leerling kleermaker 一 Van Speyk leerling molenaar. 一 Van Speyk gaat aan boord.一 Van Speyk luitenant van de marine. 一 Hij voert het bevel over een kanonneerboot.一 Hij vuurt het eerste schot af voor Antwerpen, de koning vereerd hem.一 Zijn kanonneerboot raakt beschadigd.一 Zijn kanonneerboot ontploft. 一 De scène na de explosie.一 De gedenkplaat bij het weeshuis in Amsterdam. Onder het laatste blok, waarin de portier van het weeshuis twee bezoekers de gedenkplaat laat zien die herinnert aan het verblijf van de held in het etablissement, lezen we: Men heeft in ’t Amsels weezensticht, Van Speijk een grafsteen opgerigt. Dit zedig marmren monument Vermeld u zijn begin en end.
Prent 1: zonder adres, gemerkt "B". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1900
Prent 2: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1880 - 1900
Afbeelding 5: 1 van de 12 blokken van deze prent. (vijfde blok van de prent)
De blokken zijn afkomstig uit de collectie van J. Noman & Zoon (nr. 321), die hem kort na Van Speyks dood zal hebben laten graveren om enkele nieuwigheden toe te voegen aan hun oude, wat achterhaalde prentenreeks. Brepols hield de Nederlandse tekst niet intact, vaak denigrerend tegenover zijn landgenoten; hij wijzigde een paar kwatrijnen. Zo lezen we in de Nederlandse editie, onder de voorlaatste houtsnede, deze legende: Daar staat gij nu, gij muitr’en rot! Van Speijk is dood, maar is bij God Waar teelde ooit Belgie hielden, Dit zal de naneef nog vermelden. Brepols heeft het heel vakkundig aangepast: Van Speijk is dood, en in zijn lot Deelt menigen van 't zeemansrot. Gekwetsten zijn in groot getal; De laars raakte enorm op de wal. Het huis Glenisson heeft ook een plaat gepubliceerd over Van Speyk (N° 154).
2. Geschiedenis en vorsten 2.2 Geschiedenis 2.2.3 Belgische Opstand 2.2.3.1 Van Speijck
170. Beschouwt hier, kinderen! Een achttal wilde dieren - Voyez ici, enfants! huit animaux sauvages
8 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 2 blokken, tweetalige onderschriften. Acht dieren in een landschap, naïef gesneden en volgens de onderschriften een neushoorn, een leeuw, een tijger, een kameel, een miereneter, een olifant, een rendier en een hert voorstellend. Toch lijkt de neushoorn meer op een hond met grote klauwen en wordt de miereneter voorgesteld door een vos die een eend tussen zijn tanden houdt. Bovenaan, als titel: Let op, kinderen! een achttal wilde dieren Die, weinig ons bekend, in vreemde landen tieren.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "Amersfoort, bij JACOBS en MEIJERS", gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, bruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 3: onderschrift op naam van wederverkoper "J. A. ALDAG, S. Jansstraat, n. 33, Amsterdam", gemerkt "B". Zonder inkleuring Periode 1840 - 1880
Houtblokken door Brepols gekocht op de veiling van 9 april 1845 van Noman. Uit het fonds van J. Noman & Zoon, eerder uitgegeven door J. Noman onder nr. 157, die de houtblokken verwierf van het huis Stichter (nr. 37). De prent werd tegen het einde van de 18e eeuw gegraveerd voor dit huis. Een kopie van de Amsterdamse afbeelding, gegraveerd door H. Van Lubeek, werd met dezelfde tekst uitgegeven door J. Hendriksen in Rotterdam (Nr. 25).
171. November ‘slagters beste tijd, Mits goed gemest en vet geweid - En novembre c'est la saison, Pour la viande de salaison
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 77 à 82 x 87 mm. Tweetalige onderschriften. We zien in de eerste zes houtblokken de aankomst van het vee, hun verkoop, hun slachting, hun versnijden en hun zouten; in de andere zes het lossen van de varkens, hun vertrek naar de markt, hun slachting, hun versnijding en hun zouten, tenslotte de bereiding van de worsten en het zouten. Bovenaan, als titel: November, de beste tijd van de slagers, Mits goed gemest en dierenarts geweid.
Prent 2: zonder adres, Spellingsaanpassing en herzette tekst. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 3: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (andere sjablonen) Periode 1880 - 1900
Prent 4: zonder adres. Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw (andere sjablonen) Periode 1880 - 1900
De houtblokken komen uit Holland, dateren uit het einde van de 18e eeuw en maakten deel uit van de collectie van J. Noman & Zoon (N° 3o1). Ze waren voorheen eigendom van J. Hendriksen uit Rotterdam (nr. 16). Brepols behield de Nederlandse tekst van de afbeelding van Noman & Zoon.
6. Arbeid en arbeidsleven 6.1 Landbouw 6.1.2 Slachttijd
172. Hier geeft een ieder ons een blijk, Voor ’t kunstig speeltuig en muzijk
24 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 4 blokken, 47 x 57 mm. Tweetalige onderschriften. Groteske onderwerpen, meestal muzikanten in actie, een soldaat, een vaandeldrager, een hellebaardier, een touwdanser, een dronkaard en zijn vrouw. Bovenaan de titel: Gisteren geeft een ieder ons een blijk, Voor 't kunstig speeltuig en muzijk.
Niet aanwezig in eigen collectie. Exemplaren in Fries Historisch en Letterkundig Centrum Leeuwarden, Koninklijke Bibliotheek Den Haag en Koninklijke Bibliotheek van België.
Deze Hollandse houtsneden, gegraveerd in Amsterdam, komen uit de collectie van J. Noman & Zoon en behoorden voorheen toe aan J. Noman, die ze uitgaf onder zijn nr. 292. Thompson in Rotterdam heeft onder zijn nr. 4 een exemplaar uitgegeven, uitgevoerd door H. Van Lubeek. De blokken van deze laatste graveur werden eigendom van het huis Glenisson en vervolgens van Beersmans (nr. 90). We vinden verschillende van deze karikaturen in afbeeldingen nrs. 126 en 151 van dezelfde uitgever.
173. Jan Klaassens kluchtige bedrijven - Les farces de Polichinelle
16 houtblokken met kader, gesigneerd “ROBYN”, 4 rijen van 4 blokken, 64 x 60 mm. Nederlandstalige kwatrijnen, Franstalige coupletten. Links, onderaan het laatste blok, de signatuur: ROBYN. Jan Klaassen speelt in Nederland dezelfde rol als Polichinelle in Frankrijk. Het is ook in een pop, voor verraste en geamuseerde kinderen, dat de houtsneden van deze prent zich een voor een ontvouwen. De natuur was bepaald niet gul jegens Jan Klaassen, zij bezorgde hem, net als zijn Franse collega, twee bulten en een kromme neus. Hij draagt ​​een afgeknotte kegelvormige hoed met daarop een bot, een jas, een broek en houten klompen, een van de lievelingsschoenen van de Nederlanders. Wat kan er van zijn karakter worden gezegd, behalve dat hij, net als Polichinelle, spraakzaam, opschepperig, spottend, opstandig en hebzuchtig is. Hij lijkt naïef, maar het is een geleende naïviteit die voor hem als masker dient om de versuften en de dommen te vangen. We zien het in de favoriete scène van de kinderen waar vlinders (in de tekst ten onrechte: bijen genoemd) zijn slaap verstoren; vervolgens met zijn knots de dood wegjagen die hij had geroepen om hem te verlossen van de last van het leven; beslecht een geschil tussen zijn vrouw en een buurman door de laatste te schoppen; op de grond vallen en dood spelen om een ​​slag van het zwaard te vermijden en, wanneer de dokter naar hem toe rent en tevergeefs naar zijn wond zoekt, opstaan ​​en met grote gebaren de spot drijven met de geneesheer. Ten slotte laat Jan Klaassen, als er 's avonds thuis geen brood meer is, zijn kinderen in een kring om hem heen dansen, de tijd aangevend, en stuurt ze naar bed, zonder avondeten. In de laatste scène jaagt een grote draak Jan Klaassen de scène uit: Een groote draak ziet men verschijnen ; Hij opent wijd zijn muil en keel. Jan Klaassen en de draak verdwijnen : Zie daar het einde van ‘t tooneel.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Houtblokken uit de collectie van J. Noman & Zoon, reeds uitgegeven (sinds 1817) door J. Noman (Nr. 107) en afkomstig van Stichter (Nr. 103). De graveur Robyn maakte ze tegen het einde van de achttiende eeuw voor deze uitgevers. Brepols behield de Nederlandse tekst. De prent van Brepols werd gekopieerd door Glenisson en Van Genechten, wier houtsneden later door Beersmans (nr. 106) werden uitgegeven onder de titel: Jan de Snaak, met andere onderschriften.
5. Beeldverhalen 5.1 Beeldverhalen algemeen 5.1.47 Jan Klaassen
174. Verkiest, o kinderen! Uit de onderstaande beelden - Tachez de faire un choix, enfants
12 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 4 rijen van 3 blokken, 75 x 68 à 73 mm. Tweetalige onderschriften. Mooie houtblokken uit het einde van de 18e eeuw, die de volgende twaalf onderwerpen vertegenwoordigt: de wandeling in de winter, de organist, de wandeling in de zomer, Don Carlos, een huzaar, de houtkliever, de paraplu. vissen, reizigers, het melkmeisje, de kruiwagenbestuurder, de schilder. Bovenaan, als titel: Verkies, o kinderen! uit de volgende beelden, Uw smaak, of zij misschien uw keuze en zinnen streelden. Legenden zijn soms grappig; zo lezen we onder de foto waarop een man bezig is hout te klieven bij een varkensstal naast een herberg: Kloof kookt, Klaas! Maar tref \ zwijn niet, of zijn hok. Ga liefst in 't Zwaantje. en neem een ​​frisschen slok.
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "T. PIEREN, Jz., boek- en papierhandelaar, te Dordrecht." Gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en groen Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, paarsrood en groen Periode 1840 - 1880
De drukvorm is afkomstig uit de collectie van J. Noman & Zoon, behoorde toe aan J. Noman (N° 187) en daarvoor aan het huis Stichter (N° 5o). Het huis Glenisson heeft een gemoderniseerd exemplaar gepubliceerd (nr. 132). Een andere replica (N0 113) werd gevonden in Brussel, bij Hemeleers-van Houter, waarvan de houtblokken afkomstig zijn uit de collectie van de firma Van Staden in Amsterdam.
4. Humor en satire 4.2 Satire op de tijdgeest 4.2.1 Mode (kapsels, hoeden, paraplu's en kleren)
175. Het gebouw van Barmhartigheid, staande op de Nieuwe Keizersgracht te Amsterdam
Oblong vel. Eén groot houtblok met dubbele lijnskader, niet gesigneerd, 168 x 242 mm. Tweetalige onderschriften. Het geheel omkaderd door een sierlijk typografische ornamentskader. Aan de rand van een gracht, een gebouw met een portiekgevel bekroond met een fronton, dat in het midden een cartouche draagt ​​met het wapen van Okko, stichter van het gebouw van Barmhartigheid. Voor het etablissement, een ruiter en andere figuren te voet, in kostuums uit het einde van de 18e eeuw. Boven het houtblok de tweetalige titel: Het gebouw van Barmhartigheid, staande op de Nieuwe Keizersgracht, te Amsterdam. - La Maison de la Misericorde, au Nieuwe Keizersgracht, a Amsterdam. Onder de titel de achtregelige tweetalige verzen; onder het blok, zesregelige tweetalige verzen ter ere van de stichter.
Prent 1: gemerkt "B", onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Nederlandse houtsnede uit het einde van de achttiende eeuw, uit de collectie van J. Noman & Zoon, en reeds uitgegeven door J. Noman (Nr. 165). Omgekeerd exemplaar naar de kopergravure van H. Schoute, gepubliceerd rond 1770 in de Atlas van Amsterdam onder redactie van P. Fouquet Junior. De kopiist reproduceerde alleen het gebouw zelf en de figuren ervoor en liet alle andere accessoires weg.
11. Topografie en aardrijkskunde 11.1 Stadsgezichten en gebouwen in Nederland 11.1.3 Amsterdam
176. Hoort, jongens! Hoe dees prent u kan ten spel verstrekken - Ecoutez, mes amis, comment de cette image...
Oblong vel. 18 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 3 rijen van 6 blokken, 50 x 41 mm. Zesregelige Nederlandstalige onderschriften, tweeregelige Franstalige onderschriften. Straatverkopers: Pasteibakker. 一 Mosselen. 一 Schoorsteenveger.一 Oude kleren.一 Stoelenvlechter.一 Stoffen van Vlaanderen.一 Zeemvellen.一Brillenverkoper.一 Venter.一 Flessen en karaffen. 一 Beeldjes. 一 Bedovertrekken.一 Zwavel lucifers. 一 Voetmatten 一 Messenslijper.一 Balg en snuiters. 一 Stro. 一 Inkt. Bovenaan, als titel: Hoort, jongens ! hoe dees prent u kan ten spel. verstrekken : Gij moet ze heel-en-al met wit papier bedekken, En laten dan uw maat, die ’t spel met u begint U wijzen op ’t papier, wat werk hij ’t meest bemind Houd gij zijn vinger vast; staat die op ‘t regte plaatjen, geeft twee mopjes of twee kriekjes aan dat maatjen : Wees hij verkeerd, dat hij u half zoo veel betaal’ : Heeft hij geen prent geraakt, dan wijst hij andermaal
Prent 1: onderschrift op naam van wederverkoper "L. LAZARE, in kantoorbehoeften, 's Hage.". Gemerkt "B." Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
De houtblokken komen uit de collectie van J. Noman & Zoon, zijn eerder uitgegeven door J. Noman (Nr. 241) en daarvoor door Stichter. De achttien houtsneden op deze prent behoren tot een serie van 36 houtsneden, de overige achttien houtsneden zijn uitgegeven door Stichter onder nr. 155 en door Noman onder nr. 287. Hun prototype was een prachtige Hollandse gravure van het midden van de zeventiende eeuw over straatverkopers, vaak herdrukt en gekopieerd. Ratelband & Bouwer in Amsterdam (Nr. 43) en J. Noman (Nr. 64 en 262) hebben afbeeldingen gepubliceerd die zijn gedrukt op oude houtblokken of op kopieën met het karakter van een zeventiende-eeuws beeld. Er is ook een kopie van de oude plaat tussen de houtsneden van de Gentse beeldtaal (de circa 1700), bewaard in het Archeologisch Museum van Gent. De Brepols-houtsneden zijn kopieën gemaakt in de 18e eeuw, enigszins gemoderniseerd, maar hebben niettemin hun oude karakter behouden ; sommige blokken wijken enigszins af van de uitgaven die we zojuist hebben opgesomd, hetzij omdat ze met opzet zijn aangepast, hetzij omdat een onbekende variant is gevolgd. De houtsneden zullen niet voor rekening van Stichter zijn gegraveerd, ze waren eerst van een andere Amsterdamse uitgeverij , die de 36 afbeeldingen op één vel publiceerde. De firma Stichter, die deze houtsneden tegen het einde van de achttiende eeuw verwierf, zorgde ervoor dat ze voor al haar andere houtsneden nieuwe onderschriften maakte.
6. Arbeid en arbeidsleven 6.2 Kleine handel, ambachtelijke bedrijvigheid en dagelijks leven 6.2.1 Venters en hun straatroepen
177. Aanziet, o lieve jeugd! Hoe elk in zijnen staat,Tot nut is van ’t gemeen en zoo zijn zelven baat
Oblong vel. 20 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 5 rijen van 4 blokken, 47 x 82 mm. Tweetalige onderschriften. Meerdere ambachtslieden per houtsnede in de uitoefening van hun beroep. Drukkers.一 Binders. 一 Leerlooiers. 一 Tabakswerkers. 一 Wevers. 一 Slagers. 一 Glazenmakers. 一 Klompenmakers. 一 Kleermakers.一 Metselaars. --- Ververs.一 Touwslagers. 一 Houtdraaiers. 一 Carrosseriebouwers.一 Schoenmakers.一 Pottenbakkers 一 Timmerlieden. 一 smeden.一 Zadelmakers.一 Haakbusschutters. Bovenaan, als titel: Aanziet, o lieve jeugd! hoe elk in zijnen staat, Tot nut is van’t gemeen en zoo zijn zelven baat. Geef eer waar eer toekomt! De prent begint met de voorstelling van een drukkerij. Twee typografen zetten een tekst, een derde opent de drukvorm, een vierde mengt de inkt. De drukpers kan met recht een ereplaats, zo niet de eerste, opeisen in de handelsorde. Hier is het onderschrift dat bij de tabel hoort: Zie ons, bij 't zetten en het drukken, Van Kosters kunstvruchten de plukken.
Deze houtsneden, gegraveerd in het begin van de 19e eeuw, komen uit de collectie van J. Noman & Zoon; die deze drukte onder het nummer 17. De houtblokken kwamen in bezit van Brepols via de veiling van het fonds “Joh. Noman en Zoon” te Zaltbommel op 9 april 1845.
178. Afbeelding van het Luthersche Wees- en Oude Mannen en Vrouwenhuis,... - Vue de l'Hospice Luthérien pour les orphelins et les Vieillards des deux sexes...
Oblong vel. Eén houtblok met dubbele lijnskader, gesigneerd H. Numan, 179 x 285 mm. Tweetalige onderschriften. Aan de rand van een gracht, een groot gebouw met een gevel bekroond door een driehoekig fronton met in het midden een klok. Veel wandelaars, vooral links van het schilderij. Kostuums uit de late 18e eeuw. Op een van de planken die op de gracht drijven, staat de signatuur H. Numan. Bovenaan, als titel: Afbeelding van het Luthersche Wees- en Oude Mannen en Vrouwenhuis, op ’t Wees per-Veld, te Amsterdam. Onder het houtblok een lofzang aan het mannen- en vrouwenhuis in een zestienregelige vers.
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, oranje en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 4: onderschrift op naam van wederverkoper "Amsterdam, bij J. A. ALDAG, Sint Jansstraat. " Gemerkt 'B'. Het eerste woord van het bijschrift onder de houtsnede is weggevallen t.o.v. vorige edities. 'De milde giften...' is hier 'milde giften...' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 5: gemerkt 'B', onderschrift op naam van wederverkoper "Gebroeders VAN KAPEL, te Rijswijk". Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1880
Houtblok uit het J. Noman & Zoon fonds. Het zal in de eerste plaats hebben toebehoord aan het huis Erve de Wed. Jacobus van Egmont in Amsterdam, in het fonds waarvan we andere gezichten op Amsterdam vinden die behoren tot dezelfde serie van Numan.
179. Afbeelding van Heidensche goden en godinnen - Images des divinités du Paganisme
12 houtblokken met kader, 3 ervan zijn gesigneerd I.C.I. (Jan Jegher), 3 rijen van 4 blokken, 84 x 58 mm. Tweetalige onderschriften. Sommige houtblokken hadden voorheen een dubbele lijnskader, maar dit is gebroken; Brepols verving het door een enkele lijnskader. Emblematische figuren, die legendes vertegenwoordigen als Romeinse godheden. Het eerste houtblok, een gevleugelde vrouw die op het punt staat te vliegen, met een pijl in haar rechterhand, stelt Mercurius voor. De andere figuren op de eerste rij moeten Bacchus, Minerva, Venus voorstellen; het laatste houtblok, de Muzen.
Prent 1: zonder adres Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
De drukvorm komt uit het J. Noman & Zoon Fonds; we vinden het terug in J. Noman (nr. 47). Brepols behield de indeling van de blokken en de benamingen, zelfs tot het punt dat hij die van de fout in de prent van Noman “Tolus” (typografische fout voor Eolus, d.w.z. Eole) kopieerde en vertaalde door Tolus! Deze houtblokken hebben niet altijd goden vertegenwoordigd. Ze werden oorspronkelijk gebruikt om een ​​Nederlandse editie van een zeer verdienstelijk werk te illustreren, met Cesare Ripa, Iconologia, of uytbeeldingen des verstands…verryckt met veele beeldnissen en geestige geleerde overwegingen, door de uytnemende verbeteringe van Giov. Zaratino Castellini Romano. Uyt het Italiaens vertaelt door D. P. Pers. Amsterdam, Dirk Pietersz. Pers. 1644, in-4°.
De houtblokken van deze prent zijn terug te vinden in het boek Cesare Ripa, Iconologia, of uytbeeldingen des verstands, 1644 op volgende pagina's: Blok 1: Velocita. Snelligheyt, Vluchtigheyt, pag. 474 Blok 2: Gioventu. Jeughd of bloem der Jaeren, pag. 214 Blok 3: Benevolenza & unione Matrimoniale. Houwlijxe Vereeninge en Goedwilligheyt, pag. 209 Blok 4: Riconciliatione d'Amore. Vereeniginge der Liefde, pag. 529 Blok 5: Arroganza. Vermetelheyt, verwaentheyt, pag. 542 Blok 6: Cosmographia. Wereltbeschrijvinge, pag. 599 Blok 7: Prodigalita. Verquistinge, pag. 543 Blok 8: Detrattione. Achterklap, pag. 13 Blok 9: Cognitione. Kenisse, pag. 273 Blok 10: Furto. Dieverye, pag. 90 Blok 11: Perfection. Volmaektheyt, pag. 562 Blok 12: Lega. Verbond, pag. 525
3. Allegorie 3.5 Emblemata en overige allegorieën 3.5.3 Iconologia van Ripa
180. Een zevental Hoedanigheden Ziet gij hier trap bij trap bekleden - Un nombre de sept Qualitées S'élèvent ici par dégres
Eén groot houtblok met dubbele lijnskader, gesigneerd ROBYN, 255 x 257 mm. Tweetalige onderschriften. Zeventrapspiramide met centrale portiek waarin zich symbolen van religie bevinden. Op de trappen staan ​​de allegorische figuren van de zeven deugden (Matigheid, Kracht, Voorzichtigheid, Gerechtigheid, Liefdadigheid, Hoop, Geloof), staand en afgebeeld op de gebruikelijke manier. Bovenaan, als titel: Een zevental Hoedanigheden Ziet gij hier trap bij trap bekleden, Als pligten. eigen aan de deugd En godsdienst. Neem ze in acht, .0 Jeugd !
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B'. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1840 - 1860
Afbeelding rond 1790 gegraveerd voor het Stichter-huis in Amsterdam, later uitgegeven door J. Noman (nr. 201). Het houtblok kwam in het bezit van Brepols via de veiling van het fonds “Joh. Noman en Zoon” te Zaltbommel op 9 april 1845. Brepols behield de Nederlandse tekst. Naast de openhartige vertaling van de legenden plaatste hij boven elk figuur, in beweegbare letters, de Franse naam van de deugden, waarvan de Nederlandse namen al onder elk figuur gegraveerd waren. Het onderwerp is een imitatie van de Trap des Ouderdoms (vgl. Brepols, Gal. Relig. N° 20). Aan het begin van de zeventiende eeuw verschenen soortgelijke gravures die de zeven kardinale en theologische deugden, de zeven planeten of dagen van de week, de twaalf patriarchen, de twaalf apostelen, de eeuwen van de Ouden en de vijf zintuigen voorstellen. Ook het huis Stichter liet een serie graveren voor hun prentenreeks. We vinden deze onderwerpen ook terug in de Duitse prenten, met name in die van Martin Engelbrecht, in Augsburg, tegen het einde van de achttiende eeuw.
3. Allegorie 3.5 Emblemata en overige allegorieën 3.5.1 Allegorieën
181. Beschouwt, met diepen ernst, de ontzettende taferelen... - Prêtez attention à ces tableaux terribles,...
6 houtblokken met kader, gesigneerd H. NUMAN, 3 rijen van 2 blokken, 74 x 123 à 129 mm. Tweetalige onderschriften. Rampen en overstromingen in Nederland. Catastrofe in Texel, 1775 一 Delftshaven, drie mensen redden Nederland van een algemene overstroming. 一 De vloed van Dykerhuizen, 1776. 一 De zee dringt de Slaaperdyk binnen (Holl. Sept.). 一 Explosie van het schip Alphen op Curaçao, 1778. 一 Zeeslag bij Doggersbank, 1781. Bovenaan, als titel: Beschouwt, met diepen ernst, de ontzettende tafereelen; Beschouwt de rampen van uw dierbaar vaderland Die we u, o Kinderen ! bij dezen mededeelen, Ter vorming van het hart, ter oefning van ’t verstand.
Prent 1: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1860
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Tweede zin van het titelkwatrijn aangepast. "Beschouwt de rampen van uw dierbaar vaderland" is nu aangepast naar "Beschouwt de rampen van het oude Nederland". Verder een zeer kleine spellingsaanpassing "ijslykheên" is nu "ijslijkheên" geworden. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Deze houtblokken kwamen in bezit van Brepols op de veiling van J. Noman en Zoon te Zaltbommel, op 9 april 1845. Noman bracht deze prent uit onder het nummer 130. Ze behoorden eerst tot het huis Stichter (nr. 149).
2. Geschiedenis ven vorsten 2.3 Rampen 2.3.7 Overstromingen
182. Allerhande slag van dieren, Die in vreemde landen tieren - Toutes sortes d'animaux, Vivant au monde nouveau
36 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 6 blokken, 41 x 37 mm. Nederlandstalige kwatrijnen, Franstalige verzen. Diverse dieren van alle landen. Bovenaan met titel: Allerhande slag van dieren. Die in vreemde landen tieren, Of in ’t onze zijn bekend, Ziet ge, o jeugd ! in deze prent. Vaak met merkwaardige onderschriften: Dit Schaap met klaauwen, Men vindt beschreven, Kan wel herkaauwen. D’Eenhoorn te leven; Maar ’t heeft geen staart, Maar niemand zag Is vreemd van aard.
Prent 1: gemerkt "B",met adres van wederverkoper "Amsterdam, bij de erve WIJSMULLER." Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw Periode 1840 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B' Sjabloonkleuring geel, roodbruin en blauw (ander sjabloon) Periode 1840 - 1880
Deze houtsneden, uit de collectie van J. Noman & Zoon, reeds uitgegeven door J. Noman (N° 178), werden tegen het einde van de 18de eeuw gegraveerd voor de firma Stichter, die ze uitgaf onder N° 58. Brepols kwam in het bezit van deze blokken op de veiling van 9 april 1845 en behield bij herdruk de oorspronkelijke Nederlandstalige tekst.
183. Met wild en tam en gehuisdiert, Is deez’ menagerie versiert
8 houtblokken met dubbele lijnskader, gesigneerd A. Cranendoncq, 4 rijen van 2 blokken, 69 x 114 à 117 mm. Tweetalige kwatrijnen. Inheemse dieren en een leeuw. Bovenaan de titel: Met wild en tam en huisgediert, Is deez’ menagerie versiert; Zij spoort vooral uw ijver aan, Om op het pad der deugd te gaan.
Prent 1: Zonder adres, gemerkt "B" Sjabloonkleuring geel, bruin en groen Periode 1840 - 1980
De houtblokken komen uit het fonds van J. Noman & Zoon te Rotterdam, die Brepols op de veiling van 9 april 1845 heeft verworven. Er is een vrij getrouwe replica van deze prent in het fonds van W. C. Wansleven in Zutphen (nr. 33) en een andere in die van het T. C. Hoffers-huis in Rotterdam (nr. 4).
184. Zie daar, o jeugd! U weêr onthaald Op schilderijen van ons leven - Voici Enfants! des nouveaux dons, L'images que nous vous offrons
16 houtblokken met kader, gesigneerd J. O. (J. Oortman), 4 rijen van 4 blokken, 63 x 59 mm. Nederlandstalige kwatrijnen, Franstalige verzen. Beroepen, één of meerdere ambachtslieden in actie per houtsnede. Kanonniers. 一 Bombardiers.一 Kolvenmakers.一 Portefeuillemakers. 一 Admiraal.一 Trommelaar. 一 Kapper.一 Fabrikant van strijkijzers.一 Schoonmaker van rookpijpen. 一 De dansmeester. 一Vrachtvervoerder.一 Doodskistenmakers.一 Korendrager.一 Tabak hakken. 一 Hoefsmid.一 Linnenpersers. Bovenaan, als titel: Zie daar，o jeugd ! u weêr onthaald Op schilderijen van ons leven; Het geld, dat gij er voor betaald, Zal goed verstand voor intrest geven. De handelaar in portefeuilles prijst weliswaar de degelijkheid van zijn artikelen, maar weigert op krediet te verkopen: Dat tasjen, burger is gewis, Maar op de pof verkoop ik niet. Zoo sterk als eenig tasjen is, En ’t sluit wat vast, gelijk gij ziet. Op het geluid van de viool leert de dansmeester zijn kunst aan een klein meisje: Dit lieve kind danst in manier Der Franschen, met een fraeijen zwier : Zoo ze ook haar’ pligt dus ijvrig doet. Zegt men gewis : Dat meisje is zoet. Het kwatrijn van de laatste scène, waar de linnenpersers de stukken stof tussen de platen van de pers spannen, bevat deze reflectie, die de Franse legende niet reproduceert: “Zo is onderdrukking ook goed voor ons! ". Het laken neemt in fraaiheid aan, Door in de forsche pers te staan, Als men die hevig knellen doet Zoo is verdrukking ook ons goed.
Prachtige houtblokken, afkomstig van de veiling op 9 april 1845 uit de collectie van J. Noman & Zoon, eerder uitgegeven door J. Noman (Nr. 184), die ze had verworven van Stichter. Deze houtblokken, gegraveerd door J. Oortman tegen het einde van de achttiende eeuw, behoren tot een van de meest boeiende series over Nederlandse ambachten. De serie, oorspronkelijk gegraveerd in opdracht van de firma Stichter ter illustratie van hun beroemde almanak, werd later gebruikt voor centsprenten. De eerste houtblokken in deze omvangrijke serie, die meer dan 200 houtsneden omvat, zijn gegraveerd door H. Numan; de overige door J. Oortman. Een deel van deze houtsneden zijn kopieën van diepdrukgravures van J. Luyken, die deel uitmaken van de hooggewaardeerde reeks "Spiegel van het Menselyk Bedryf". Verdere platen uit dezelfde serie worden beschreven in de prenten van Glenisson (Nr. 190) en Beersmans (Nr. 100).
185. Onderscheiden Ambachten en Bedrijven - Divers Arts et Métiers
30 houtblokken met kader, niet gesigneerd, 6 rijen van 5 blokken, 48 x 50 mm. Tweetalige onderschriften. Ambachten. Boekbinder 一 Ijzersmid 一 Schoenmaker 一 Stoffenverkoper 一 Diamantslijper 一 Timmerman 一 Metselaar 一 Blikslager 一 Koperslager 一 Plaatdrukker 一 Touwslager 一 Loodbewerker 一 Mandenvlechter 一 Leerbewerker 一 Blaasbalgmaker 一 Houtdraaier 一 Tingieter 一 Broodbakker 一 Kaarsenmaker 一 Schrijnwerker 一 Scheepsbouwer 一 Kuiper 一 Brouwer 一 Hoedenmaker 一 Wever 一 Touwmaker 一 Schilder 一 Kleermaker 一 Slachter 一 Schoenenlapper
Prent 2: zonder adres, gemerkt 'B'. Handschrift op achterzijde in potlood "Jan Ott oud 9 jaar gekregen 19 December 1875" Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 3: zonder adres, gemerkt 'B'. Tekstwijzigingen doorheen de gehele prent t;o.v; vorige editie. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1860 - 1880
Prent 4: zonder adres, met gewijzigde titel "Verscheidene Stielen en Ambachten - Divers Arts et Métiers.". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Sjabloonkleuring geel, rood en blauw Periode 1880 - 1900
Prent 5: zonder adres, met latere titel "Verscheidene Stielen en Ambachten - Divers Arts et Métiers.". Houthoudend papier van slechte kwaliteit. Zonder inkleuring Periode 1880 - 1900
Afbeelding 6: houtblok van deze prent (rij 2)
Oud Hollandse houtblokken (Amsterdam), vermoedelijk kopie rond 1700 van een oudere plaat. Ze komen uit de collectie van J. Noman & Zoon en zijn uitgegeven door J. Noman onder het serienummer 326.